“Ανάθεμα τους δανειστάς, που να τους φαν τα φίδια…”
Σαρακοστιανά δίστιχα του Σουρή, με αφορμή την αναζήτηση δανείου από τον Τρικούπη, τον Φεβρουάριο του 1893, λίγο πριν τη χρεοκοπία του Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς
Χαρακτηριστικό σκίτσο του πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη από το επόμενο φύλλο του “Ρωμηού”, της 13ης Φεβρουαρίου 1893. Ο Τρικούπης ρακένδυτος ζητιάνος αναζητά δάνειο για την Ελλάδα, προκειμένου να μη συμβεί η πτώχευση.
Η λεζάντα χαρακτηριστική της κριτικής που ο Σουρής και σχεδόν το σύνολο του τύπου ασκούσαν στον Τρικούπη:
“Δανείσετε τον αληθή Σωτήρα του λαού κι όποιος δανείζει τους πτωχούς δανείζει του Θεού”!
(Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων)
“Καλώς την την Σαρακοστή
με ταδειανό στομάχι,
μονάχα ο Μυλλόρδος μας Σαρακοστή δεν θάχη”
Απολαυστικά δίστιχα του μεγάλου σατιρικού ποιητή Γιώργου Σουρή αναδημοσιεύουμε σήμερα, γραμμένα σε μια ανάλογα δύσκολη με τη σημερινή εποχή, αυτήν που προηγήθηκε της χρεοκοπίας του Δεκεμβρίου του 1893 και του δανεισμού που ακολούθησε και έφερε στην Ελλάδα, μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897, τη διεθνή επιτροπεία (Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος ονομαζόταν επισήμως), η οποία παρέμεινε μέχρι το…1978!
Φεβρουάριος του 1893. Η Ελλάδα έχει σχεδόν πτωχεύσει. Ο πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης κάνει μια έσχατη προσπάθεια να εξασφαλίσει δάνεια, προκειμένου να ανακυκλώσει τα παλαιά, μέσω τραπεζιτών της Γαλλίας και της Αγγλίας. Ήδη έχει αποτύχει οικτρά η σκληρή φορολογική πολιτική του και έτσι επιλέγει να επιχειρήσει την αναχρηματοδότηση των δανείων, σε μια στιγμή όμως που τα ελληνικά ομόλογα είχαν περίπου εξευτελιστική αξία στα διεθνή χρηματιστήρια.
Προσπαθώντας να πείσει τους ξένους τραπεζίτες να χορηγήσουν δάνεια στην Ελλάδα, ο Τρικούπης, ο πρωθυπουργός που έκανε πολλά για τη χώρα, αλλά έμεινε στην ιστορία κυρίως για την πτώχευση του Δεκεμβρίου του1893, έστειλε στην Ευρώπη τον στενό φίλο και συνεργάτη του, υπουργό Εσωτερικών τότε και μετέπειτα διάδοχό του στο κόμμα και 4 φορές πρωθυπουργό, τον Κερκυραίο Γεώργιο Θεοτόκη, με εντολή να διερευνήσει τις δυνατότητες δανειακής
αναχρηματοδότησης.
Ο Θεοτόκης πήγε στο Λονδίνο, όπου αρχικά προσπάθησε, με πολλές συνεντεύξεις στις εφημερίδες, να πείσει την αγγλική κοινή γνώμη να συναινέσει στη χορήγηση δανείων προς την Ελλάδα. Παράλληλα έκανε συνεχείς επαφές με παράγοντες των τραπεζών και του χρηματιστηρίου. Όπως και τώρα, έτσι και τότε οι υποψήφιοι δανειστές έθεταν πολύ σκληρούς όρους για να προχωρήσουν σε αναχρηματοδότηση. Τα δάνεια που δέχονταν να παραχωρήσουν είχαν τοκογλυφικά επιτόκια, κι εκτός αυτού δεν έλυναν κανένα πρόβλημα, αφού τελικά στην Ελλάδα θα έφτανε ένα μικρό μέρος των ποσών, αφού τα υπόλοιπα θα πήγαιναν αμέσως για την κάλυψη των τοκοχρεολυσίων. Έθεταν ακόμη και τον όρο η δανειακή σύμβαση να μην εγκριθεί από την ελληνική βουλή, αλλά μόνο με βασιλικό διάταγμα. Η αντιπολίτευση του Δηλιγιάννη αντέδρασε σφόδρα. Την ίδια στάση είχε και ο τύπος. Ο μονάρχης, Γεώργιος Α΄, δέχτηκε πιέσεις από εκπροσώπους άλλων χωρών, και κυρίως οικονομικούς παράγοντες που σχετίζονταν με τα γαλλικά συμφέροντα, όπως ο Ανδρέας Συγγρός, και τελικά, παίζοντας και το δικό του παιχνίδι εναντίον του Τρικούπη, αρνήθηκε να υπογράψει. Η κυβέρνηση παραιτήθηκε και νέος πρωθυπουργός ορίστηκε ο Σωτήριος Σωτηρόπουλος, που άντεξε μερικούς μήνες. Όταν επέστρεψε ο Τρικούπης, τον Οκτώβριο του 1893, η χρεοκοπία ήταν πλέον αναπόφευκτη.
Οι ξένοι, πλέον, έλεγχαν τα πάντα στην Ελλάδα, και το 1898, μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897, εγκαταστάθηκε και ο διεθνής οικονομικός έλεγχος.
Όταν ο Γεώργιος Σουρής δημοσίευσε, στο φύλλο του “Ρωμηού”της 6ης Φεβρουαρίου 1893, τα εξαιρετικά του δίστιχά του με τον τίτλο “Δίστιχʼ Αποκρηάτικα κι ολίγον μπαγιάτικα”, ήταν ήδη το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής. Κι έτσι προσάρμοσε την ποιητική δημιουργία του στο κλίμα της νηστείας, μιας νηστείας που φυσικά δεν αφορούσε μόνο στο διάτημα αυτό, καθώς οι δανειστές για να χορηγήσουν νέα δάνεια έθεταν πολύ σκληρούς όρους (καλή ώρα…). Ο Σουρής στα δίστιχα, τα οποία κάλυψαν όλο το φύλλο του “Ρωμηού” ως μοναδικό θέμα, ανέφερε σειρά παραγόντων της τότε ελληνικής πολιτικής και οικονομικής σκηνής, τους τραπεζίτες (Λο και Ρου), άλλα θέματα της επικαιρότητας, όπως ήταν οι σεισμοί που συγκλόνιζαν τη νησιωτική Ελλάδα.
Σημειώνουμε ότι ως Λόρδο αναφέρει πάντα τον Τρικούπη, ενώ τον Θεοτόκη ως Κόντε.
