Της Αντωνίας Κουτσάκη



Tους χυμούς του έργου ενός συγγραφέα που αποτελεί μια εντελώς ιδιαίτερη περίπτωση για τα ελληνικά γράμματα μεταφέρεται επί σκηνής με ευαισθησία και λιτά εκφραστικά μέσα,αλλά και τη δύναμη του λόγου .
Ο σκηνοθέτης Γιάννης Αναστασάκης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη με καταγωγή από τα Κάτω Λουμα Λασιθίου και ο Θεατρικός Οργανισμός Στιγμή, μας καλούν σε ένα ταξίδι στον περίεργο και θαυμαστό κόσμο του Ε.Χ.Γονατά,το οποίο θα παρουσιαστεί αύριο Σάββατο 30 Ιουλίου στις 9.30 στην πύλη Βηθλεέμ,στο πλαίσιο των εκδηλώσεν του Δήμου Ηρακλείου.
Η παράσταση « Ε.Χ.Γονατάς - Από την κρύπτη στο φως με τρεις μπακιρένιες δεκάρες» είναι αφιερωμένη από τον σκηνοθέτη στα πέντε χρόνια από το θάνατο του συγγραφέα.
ʽʼΔεν το κρύβω-τονίζει ο Γιάννης Αναστασάκης μιλώντας στην ʽʼΠʼʼ - πως κι η προσωπική γνωριμία με τον άνθρωπο Γονατά έπαιξε σημαντικό ρόλο: υπήρξε ένας γοητευτικός και τρυφερός συνομιλητής, ταγμένος στην τέχνη της γραφής και του αισθήματος.
Η παράστασή μας σήμερα, πέντε χρόνια από τον θανατό του, είναι και μια τιμή που οφείλαμε να του αποδώσουμεʼʼ.

Οι συντελεστές

Σύνθεση κειμένου παράστασης-Σκηνοθεσία: Γιάννης Αναστασάκης. Κοστούμια: Κελλυ Βρεττού. Φωτισμοί: Εβίνα Βασιλακοπούλου- Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Βοηθός σκηνοθέτη: Σαμψών Φύτρος. Φωτογράφηση παράστασης: Μαριάννα Βεριγάκη. Παίζουν: Χριστόδουλος Στυλιανού, Ζαχαρούλα Οικονόμου, Ελένη Κούστα, Σοφία Δερμιτζάκη.

Η συνέντευξη

Ο Επαμεινώνδας Γονατάς ήταν μια ιδιαίτερη περίπτωση για τα ελληνικά γράμματα, ακατάτακτος και ολιγογράφος. Πώς επιλεξάτε να ανεβάσετε μια παράσταση βασισμένη σε έργα του;
Ο Ε. Χ. Γονατάς είναι όντως μια ιδιαίτερη περίπτωση στη λογοτεχνία μας. Η γραφή του κινείται ανάμεσα στην ποίηση και το παράδοξο, με εικόνες ονειρικές, με τη φύση πάντα παρούσα, με τον έρωτα δυνάστη και λυτρωτή, με το φως και το σκοτάδι να αντιπαλεύουν. Και μαζί είναι μια γραφή που νοιάζεται να επικοινωνήσει με τον αναγνώστη, τον ακροατή, το θεατή.
Γοητευμένος, λοιπόν, απʼ όλα αυτά τα στοιχεία, δεν μπορούσα παρά να προσπαθήσω να μεταφέρω τους χυμούς του έργου του στη θεατρική σκηνή για να τους γευτούν κι οι θεατές που δεν έτυχε να τον γνωρίσουν ως συγγραφέα.
Δεν το κρύβω πως κι η προσωπική γνωριμία με τον άνθρωπο Γονατά έπαιξε σημαντικό ρόλο: υπήρξε ένας γοητευτικός και τρυφερός συνομιλητής, ταγμένος στην τέχνη της γραφής και του αισθήματος.
Η παράστασή μας σήμερα, πέντε χρόνια από τον θανατό του, είναι και μια τιμή που οφείλαμε να του αποδώσουμε.
-Πόσο εύκολο ήταν να γίνει θεατρική παράσταση ο λόγος του συγγραφέα το έργο του οποίου, όπως χαρακτηριστικά έχει ειπωθεί, “προκαλεί αμηχανία καθώς ακολουθεί μια ιδιαίτερη προσωπική του τεχνική που ταλαντεύεται μεταξύ πρόζας και ποίησης”;
Ποτέ δεν είναι εύκολο, έτσι κι αλλιώς, να παρασταθεί ένα λογοτεχνικό κείμενο στη σκηνή. Παρʼ όλα αυτά, με τη ΣΤΙΓΜΗ το ʽχουμε ξαναδοκιμάσει («Τρελοβγενιώ», Δ.Δημητριάδης «Πεθαίνω σα χώρα»,«Ρώμος Φιλύρας, Να μου στείλετε μια ρεπούμπλικα», Πωλ Γκάλικο «Αγάπη από εφτά κούκλες»).
Με το λόγο του Γονατά τα προβλήματα ήταν λιγότερα! Αυτή η περιοχή, που πολύ εύστοχα την ορίσατε μεταξύ πρόζας και ποίησης, δίνει τη δυνατότητα και στους ηθοποιούς και στο σκηνοθέτη και στο θεατή να ανοίξουν ένα μικρό «πορτάκι» στην ψυχή τους και να υποδεχτούν πεταλούδες, χρυσαλίδες, μήλα κόκκινα και δεκάρες μπακιρένιες, παραδοσιακά τραγούδια και ερωτικούς ψιθύρους. Δεν είναι λίγο στην εποχή που ζούμε, όπου κυριαρχούν τα σπρεντ, η υποβάθμιση κι η πιθανή χρεοκοπία. Είναι ένα δώρο του Γονατά που εμείς το κόβουμε μικρά κομμάτια για μας και το κοινό και το μοιράζουμε γιʼ αντίδωρο. Καμιά αμηχανία, λοιπόν. Συμμετοχή στη λειτουργία του θεάτρου, θα το ʽλεγα.
-Τι συναισθήματα βιώνουν οι ήρωες της παράστασης και κατ επέκτασιν οι θεατές στη διαδρομή από την κρύπτη στο φως;
Στη θεατρική σύνθεση-παράστασή μας υπάρχει μια μικρή-επινοημένη- ιστορία: ένας άντρας βρίσκεται σε ένα μυστηριώδη χώρο (στην πύλη Βηθλεέμ, ας πούμε) και προσπαθεί να καταλάβει πώς βρέθηκε εκεί. Ίσως να ονειρεύεται. Φοράει τις πυτζάμες του κι από πάνω πρόχειρα ριγμένη μια καπαρντίνα. Κι έχει κέρματα στις τσέπες του. Και μνήμες στο μυαλό του. Και τραγούδια της γης του. Και ανομολόγητα συναισθήματα. Οι τρεις γυναίκες που εμφανίζονται μπροστά του ξέρουν πολλά για τον ίδιο και τα μυστικά του. Είναι η μάνα, η αδελφή, η ερωμένη, η μικρή Αννεζούλα...δεκάδες πρόσωπα που συνθέτουν το δικό του πρόσωπο και ίσως του δώσουν την απάντηση. Όμως , αν θέλει να βγει στο Φως οφείλει να τολμήσει. Να μην κρατήσει πια τα μυστικά του κρυμένα! Σʼ αυτό το ταξίδι από την Κρύπτη-που όλοι κρατάμε μέσα μας κλειστή, προφυλαγμένη από τους άλλους- στο Φως, η λαχτάρα, η αγωνία, ο πόθος, η συγκίνηση, η χαρά εναλλάσσονται και κορυφώνονται στην τελική Έξοδο.
Σε τούτη τη διαδρομή τα τέσσερα πρόσωπα της παράστασης κι οι θεατές μοιράζονται τα ίδια συναισθήματα, αλλά όχι πάντα κι όχι απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο και την ίδια ένταση. Ταξιδεύουμε, όμως, όλοι μαζί προς το Φως. Και το «κερδίζουμε» με τρεις μπακιρένιες δεκάρες, που ίσως για κάποιους δεν έχουν καμιά αξία, αλλά για μας συνοψίζουν με έναν χιουμοριστικό-αυτοσαρκαστικό τρόπο όλη μας την ύπαρξη. Για να το πω πιο απλά: τι είναι η ζωή; Τι είναι ο έρωτας; Τι είναι ο άνθρωπος; Πόσο «αξίζουν» τελικά στα διεθνή χρηματιστήρια; Τρεις δεκάρες.
-Τι αξίζει το τίμημα για να δώσουμε τις τρεις μπακιρένιες δεκάρες;
Η ζωή αποκτά νόημα, νομίζω, όταν δίνεις. Κι αν είναι «με τρεις μπακιρένιες δεκάρες» να συναντήσουμε την ευτυχία, δεν είναι ασυγχώρητη τσιγκουνιά- απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους- να τις κρατάμε στον κουμπαρά μας; Δεν είναι ανοησία, να το πω έτσι, να τις αφήσουμε να χαθούν και να τις πάρει το ποτάμι;