Γράφει ο γιατρός Μανόλης Νικ. Γεναράκης

Όπως στους ανθρώπους έτσι και στα ζώα, η γήρανση χαρακτηρίζεται από προοδευτική μείωση στην ικανότητα μνήμης, μάθησης, όρεξης, μάσησης και κίνησης. Οι αισθήσεις της ακοής, της όρασης, του προσανατολισμού του σκύλου αλλάζουν. Αυτό το γεγονός θα μας προβληματίσει και θα μας στενοχωρήσει, βλέποντας τον πιο πιστό και αχώριστο φίλο μας, να βαδίζει προς στο φυσικό τέλος των ζώντων οργανισμών.

Δεν θέλω να μπω στα «χωράφια» των κτηνιάτρων που εκτιμώ απεριόριστα, αλλά αυτό το άρθρο μου είναι ένδειξη αγάπης και μνήμης στους σκύλους που απέκτησα από μικρός, ανέθρεψα, εκπαίδευσα, χάρηκα, μετά όμως πόνεσα με τα γηρατειά και το θάνατό τους.

Μας έδωσαν πολλές χαρές και άγνωστα συναισθήματα στους μη φιλόζωους, αλλά στο τέλος ήταν σα να χάσαμε ένα πραγματικό μέλος της οικογένειάς μας. Αν ο σκύλος σας έχει καλή υγεία και συναισθηματική ισορροπία στην ενηλικίωσή του, τότε και τα γηρατειά του θα είναι πιο εύκολα. Το πόσο θα ζήσει ένας σκύλος εξαρτάται από τη φυλή, το μέγεθος, τους περιβαλλοντικούς παράγοντες στους οποίους ζει και φυσικά εάν τον έχουν περιποιηθεί, ταΐσει, εμβολιάσει και αγαπήσει. Εάν έχει μεγαλώσει με ένα ξεροκόμματο, δεμένος σε ένα μέτρο αλυσίδα, έχοντας για σπίτι του ένα σιδερένιο βαρέλι, που γίνεται κατάψυξη το χειμώνα και φούρνος το καλοκαίρι, τότε σίγουρα θα πεθάνει σε ένα ή δύο χρόνια.

Δυστυχώς στα χωριά μας, έχουν τους σκύλους μόνο για να γαυγίζουν, να κάνουν τους φύλακες και για πολλούς είναι μηχανές ή ρομπότ που δεν θέλουν όχι μόνο αγάπη, αλλά ούτε φαγητό, ούτε νερό.

Οι μικρές ράτσες, μέχρι 10 κιλά ζουν περίπου 13-14 χρόνια, από τα 10-25 κιλά ζουν περίπου 11-12 χρόνια, από 26-45 κιλά περίπου 10-11 χρόνια και ράτσες γίγαντες μεγαλύτερες των 45 κιλών ζουν περίπου 8-9 χρόνια. Η μέγιστη διάρκεια ζωής ενός σκύλου είναι τα 27 χρόνια, ρεκόρ που κατέχει ένας σκύλος Collie (Lassie) στην Αγγλία (βιβλίο Guinness), ενώ γενικά η προσδόκιμη ηλικία είναι τα 13 χρόνια. Τα θηλυκά ζουν έως και 2 χρόνια περισσότερο, ανάλογα με τη φυλή.

Τα γηρατειά επιδρούν στους σκύλους, όπως και στα άλλα ζώα, στο μεταβολισμό τους χάνοντας μυϊκή μάζα, ενώ αντιθέτως αυξάνεται το σωματικό λίπος. Οι σκύλοι οικειοθελώς μειώνουν τη σωματική δραστηριότητα και η ημερήσια ενεργειακή απαίτηση τροφής τους μειώνεται κατά 30-40%.



Προβλήματα στην όραση και τα οστά



Άλλα συμπτώματα που παρατηρούνται είναι η μείωση της όρασης και της ακοής. Ο κρυσταλλοειδής του ματιού σκουραίνει προοδευτικά και δημιουργεί τον καταρράκτη. Για να αναπληρώσουν αυτές τις απώλειες οι σκύλοι αναπτύσσουν περισσότερο την όσφρηση, που δεν τους εγκαταλείπει ποτέ. Η οστεοαρθρίτιδα κάνει αδύνατο το τρέξιμο και σε συνδυασμό με την παχυσαρκία, δηλαδή το υπερβολικό βάρος, κάνει δύσκολη κάθε κίνηση και απαιτεί τη χρήση ειδικών αντιφλεγμονωδών για σκύλους και ένα μαλακό υπόστρωμα σε ζεστό και προστατευμένο περιβάλλον, για να αναπαύονται. Σ΄αυτή την ηλικία θα παρατηρήσετε τη γήρανση του εγκεφάλου, συγκρινόμενη με την ανθρώπινη γεροντική άνοια, λόγω εκφυλισμού των νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι τυπικές εκδηλώσεις αυτής της ασθένειας στους σκύλους είναι η αλλαγή συμπεριφοράς, δυσκολία στο συντονισμό, αδικαιολόγητα γαυγίσματα και καμιά φορά απροσδόκητη επιθετικότητα. Εμφανίζονται οι πρώτες λευκές τρίχες στη μουσούδα και το σώμα του σκύλου, λόγω απώλειας χρωστικών κυττάρων, που είναι πιο εμφανές συνήθως στους σκουρόχρωμους σκύλους. Συνοδεύεται από τριχόπτωση, απώλεια ελαστικότητας του δέρματος και πολλές φορές εμφάνιση περιοχών χωρίς τρίχωμα (αλωπεκία).

Λόγω εμφάνισης ουλίτιδας και πέτρας στη στοματική κοιλότητα, ο σκύλος μας τρώει ολιγότερο και μόνο μαλακές τροφές. Με την αύξηση της ηλικίας μειώνεται η κινητικότητα του εντέρου και εμφανίζεται δυσκοιλιότητα. Γιʼ αυτό πρέπει να δίνουμε στους σκύλους μας τροφές πλούσιες σε ενέργεια, για να αντισταθμίσουμε τη μικρή ποσότητα που τρώνε, αλλά ποτέ να μην είναι παχυντικές, γλυκές και λιπαρές. Συνιστώνται ειδικές κτηνιατρικές κονσέρβες, γιατί οι απλές έχουν πολλές θερμίδες. Οι κονσέρβες έχουν περισσότερη υγρασία από την ξηρή τροφή και είναι κατάλληλες για τα ζώα που χρειάζονται πολλά υγρά. Όχι στο ωμό φαγητό, και ειδικά στα εντόσθια γιατί είναι επικίνδυνα, για τη μετάδοση ασθενειών. Προσοχή στα κόκκαλα, γιατί εκτός από παιχνίδι, δεν προσφέρουν τίποτα στο σκύλο, είναι επικίνδυνα στα γέρικα ζώα, επειδή δε μπορούν να τα σπάσουν εύκολα, με αποτέλεσμα να καταπίνουν μεγάλα κομμάτια, που μπορεί να τρυπήσουν το έντερό τους, ή στην καλύτερη περίπτωση δημιουργούν δυσκοιλιότητα. Τα αποφάγια από τα πανηγύρια, εστιατόρια, ξενοδοχεία, γάμους κ.τ.λ. είναι επικίνδυνα, γιατί δε γνωρίζουμε εάν οι άνθρωποι που έφαγαν το φαγητό, είναι φορείς ασθενειών, που μπορούν να μεταδοθούν στο σκύλο και ειδικά στο γέρικο ζώο. Η νεφρική ανεπάρκεια είναι μια σημαντική αιτία θανάτου στους σκύλους και στις γάτες, που εμφανίζεται με απώλεια βάρους, μυϊκή ατροφία, αιματουρία, κακή απορρόφηση υγρών και αλλοίωση πρωτεϊνών του πλάσματος. Η καρδιακή λειτουργία επιδεινώνεται με την εμφάνιση συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας και ο κτηνίατρος θα μας συστήσει θεραπεία με φάρμακα σε συνδυασμό με ειδικές τροφές.

Ακόμη εμφανίζεται μειωμένη δίψα άρα και ευαισθησία στην αφυδάτωση, μείωση της σωματικής θερμοκρασίας άρα υποθερμία, αυξημένη ευαισθησία στις λοιμώξεις, καθώς και ανεξήγητος βήχας, που έχει αιτία τη συσσώρευση βλέννας στους πνεύμονες.



Ο διαβήτης



Οι σκύλοι και οι γάτες μπορεί να αναπτύξουν διαβήτη, λόγω υπερβολικής συγκέντρωσης γλυκόζης στο αίμα και έλλειψης ινσουλίνης. Είναι η δεύτερη σε συχνότητα ενδοκρινοπάθεια μετά τον υποθυρεοειδισμό (1 στους 200 σκύλους περίπου). Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν, όπως και στον άνθρωπο, πολυδιψία πολυουρία, ληθαργικότητα, κνησμό, συχνές φλεγμονές, σωματική εξάντληση, όπως και προβλήματα των οφθαλμών, των νεφρών, των νεύρων, της καρδιάς και των αγγείων. Αρνητικός παράγοντας είναι η παχυσαρκία και η συχνότητα είναι περίπου διπλάσια στα θηλυκά. Μια απλή εξέταση αίματος θα μας δείξει αν ο σκύλος μας είναι διαβητικός. Η θεραπεία του διαβήτη στηρίζεται στη βοήθεια του κτηνιάτρου σας, την κατάλληλη δίαιτα, την άσκηση, τη φαρμακευτική αγωγή και ίσως τη χορήγηση ινσουλίνης.



Κίνδυνοι από πτώση



Πρέπει να έχουμε την προσοχή μας στα ατυχήματα από πτώση, γιατί δημιουργούν οστεοπορωτικά κατάγματα και ρήξη χιαστού συνδέσμου στο γόνατο και να μην αφήνουμε το σκύλο μας ελεύθερο στους δρόμους, γιατί κινδυνεύει από τροχαία δυστυχήματα αφού δε μπορεί να τρέξει και δεν ακούει καλά. Μην περιμένετε ο γέρικος σκύλος να τρέξει, όπως όταν ήταν νέος ή να σας κάνει τις ίδιες «χαρούλες». Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπίσετε την αϋπνία, την υπερβολική τεμπελιά, την έλλειψη ισορροπίας, το κουτσό περπάτημα. Όμως δεν πρέπει να του στερούμε ούτε το παιχνίδι ούτε το περπάτημα, εφόσον φυσικά το επιθυμεί και ο ίδιος, αρκεί αυτή η άσκηση να είναι μετρημένη και καθημερινή. Πρέπει να διατηρείται το ενδιαφέρον του για τη ζωή με τέτοιο τρόπο, ώστε να τον ευχαριστεί κιόλας. Οπλιστείτε με υπομονή για την ακράτεια ούρων και κοπράνων, υπάρχουν γι΄αυτό ειδικά απορροφητικά υποσέντονα μιας χρήσης και φροντίστε ιδιαίτερα την καθαριότητα του ζώου σας, για να αποφευχθούν οι κατακλίσεις. Για την καταπολέμηση της συσσωρευμένης πλάκας στο σμάλτο των δοντιών, την φλεγμονή των ούλων, την κακοσμία και τα χαλασμένα δόντια συμβουλευτείτε τον κτηνίατρό σας, για σφραγίσματα, ειδικές οδοντόβουρτσες και οδοντόκρεμε. Δυστυχώς κανείς δε μπορεί να εγγυηθεί μια γεροντική ηλικία για τα κατοικίδιά σας χωρίς προβλήματα. Αν έχετε σκοπό να φέρετε ένα νέο ζώο στο σπίτι, σας συμβουλεύω από την εμπειρία μου να το κάνετε με μεγάλη προσοχή. Ίσως το κουτάβι να πάρει κάποια μαθήματα υπακοής από το γέρικο σκύλο, αλλά ο τελευταίος θα υποφέρει και θα ενοχληθεί από τη ζωηράδα και τις τρέλες του καινουριοφερμένου. Ακόμα και σ΄αυτή τη δύσκολη τρίτη ηλικία, ο σκύλος ζηλεύει και θέλει την αποκλειστικότητα και τη στοργή μας, τώρα που έχει χάσει τη ζωντάνια του και τον δυναμισμό του. Σας εύχομαι να μην έχετε την εμπειρία ενός σκύλου που πάσχει από καρκίνο, αλλιώς οι παραπάνω ασθένειες και τα προβλήματα λύνονται με υπομονή, ψυχική ηρεμία, φροντίδα, κτηνιατρική παρακολούθηση και φαρμακευτική αγωγή. Χωρίς τις συμβουλές των ειδικών κτηνιάτρων ποτέ μην αποφασίζετε το παραμικρό από μόνοι σας ή ότι σας είπαν να κάνετε φίλοι και γνωστοί. Ο πιστός μας σύντροφος, μας έχει δώσει μια τρυφερή και διακριτική συντροφιά στις ώρες της μοναξιάς μας, χωρίς ενδοιασμούς, αλλά με ανιδιοτέλεια μας έδωσε αγάπη, ενδιαφέρον, χαρές και προστασία σαν φύλακας. Ο σκύλος όπως και κάθε κατοικίδιο ζώο, θα πρέπει να είναι κοντά μας για μια ζωή και όχι μόνο για όσο τον θέλουμε και τον χρειαζόμαστε. Στη διάρκεια της κοινής ζωής τους, ο σκύλος είχε την ευκαιρία να γνωρίσει καλά το αφεντικό του και υποφέρει αφάνταστα από τυχόν αδιαφορία και έλλειψη κατανόησης από μέρους του. Ας του δώσουμε τώρα και εμείς, όπως πρέπει να συμβαίνει και με τους γέροντες ανθρώπους, αυτά που έχει ανάγκη και δεν μπορεί να τα βρει από μόνος του, μα πάνω απ΄όλα τρυφερότητα και αγάπη με τη φωνή και τα χάδια μας.

Αφιερωμένο στη Ρίσα (τη σκυλίτσα Collie) που έζησε μαζί μας 14 χρόνια και μας έδωσε τόσες χαρές.