Του Λουκά Δ. Παπαδάκη
«…Οι πατριώται μου δεν πρέπει εις λήθην να παραδώσωσι το παρελθόν, αλλά τουναντίον πρέπει να διατηρώσι εις την μνήμην αυτών τας συμφοράς του παρελθόντος, και συγκρίνοντες εκάστοτε το παρόν προς το παρελθόν, να βλέπουν κατά πόσον οι καρποί του παρόντος ανταποκρίνονται προς τας θυσίας του παρελθόντος…».
Αυτά έγραφε στις 8 Φεβρουαρίου του 1899 από τα Ιεροσόλυμα σε επιστολή προς τον θείο του παπά Στέφανο Προβατάκη, που ζούσε στο Ηράκλειο, ο φοιτητής τότε της Θεολογικής Σχολής τού Σταυρού και μετέπειτα Πατριάρχης Μελέτιος Μεταξάκης. Ύστερα από λίγα χρόνια ο Δημήτριος Βικέλας κληροδοτούσε τη βιβλιοθήκη του σε μια επαρχιακή ελληνική πόλη, εκτός μάλιστα των ορίων του Ελληνικού Βασιλείου, για να ιδρυθεί το 1910 η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου. Σε αυτήν φυλάσσεται το Αρχείο τού Πατριάρχη, απʼ όπου το παραπάνω απόσπασμα.
Πριν από λίγες μέρες, στις 14 Φεβρουαρίου και από τις σελίδες τής εφημερίδας «Πατρίς», ο Αλέκος Α. Ανδρικάκης δημοσίευσε πολυσέλιδο άρθρο – έρευνα υπό τον τίτλο «SOS για τη Βικελαία». Μολονότι γνώριζα ότι τα πράγματα στο χώρο δεν είναι ιδανικά, ωστόσο η ανάγνωση του κειμένου με βύθισε σε βαθιά θλίψη. Η Βικελαία και οι άνθρωποί της μου έδωσαν τον μίτο έρευνάς μου και στις σελίδες τού περιοδικού «Παλίμψηστον» βρήκα φιλόξενο βήμα για την έρευνά μου αυτή. Οι λόγοι όμως αυτής εδώ της επιστολής δεν είναι προσωπικοί με τη στενή έννοια.
Ο Δημήτριος Βικέλας, ο Στέφανος Ξανθουδίδης, ο Μελέτιος Μεταξάκης, ο Εμμανουήλ Αλεξίου, ο Μηνάς Γεωργιάδης, ο Γιώργος και η Μαρώ Σεφέρη, η Έλλη Αλεξίου, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Στέργιος Σπανάκης, ο Νικόλαος Σταυρινίδης, ο Ελευθέριος Πλατάκης, ο Ανδρέας και η Μαρία Καλοκαιρινού, ο στρατηγός Ιωάννης Αλεξάκης, ο Γιώργος Ανεμογιάννης, και βέβαια, ζωντανός πάντοτε ανάμεσά μας, ο Νίκος Γιανναδάκης. Ίσως στα αφτιά κάποιων να είναι κατάλογος νεκρών. Για μας όμως που γνωρίζομε την Ιστορία μας είναι προσκλητήριο ηρώων. Τους οφείλομε πολλά. Όλοι τους αγωνίστηκαν με τα όπλα τού πολέμου και με τα όπλα τής ειρήνης. Στο άκουσμα του κάθε ονόματος έχομε την απάντηση: «ΑΘΑΝΑΤΟΣ!».
Το Αρχείο τού Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ηρακλείου, το Αρχείου τού Γυμνασίου Ηρακλείου, το Βενετσιάνικο Αρχείο, το Τουρκικό Αρχείο Ηρακλείου, το Αρχείο Δημογεροντίας Ηρακλείου, το Αρχείο τού Δήμου Ηρακλείου, τα Κατοχικά Αρχεία, το Κρητικό Αρχείο. Πάνω από 300.000 εφημερίδες, πάνω από 500 τίτλοι περιοδικών.
Έδωσα πρόχειρα ελάχιστους από τους λόγους, για τους οποίους δεν θα έπρεπε να υφίσταται το παραμικρό ζήτημα γύρω από τη Βικελαία. Η ερώτηση «Τι χρειαζόμαστε τη Βικελαία, τι μας ωφελεί, τι κάνουν όλοι αυτοί που υπάρχουν εκεί;», θα μπορούσε να βγει από το στόμα ενός ιδιώτη (idiot). Αλλά ακόμη και τώρα, που εκστομίστηκε από χείλη επίσημα, χείλη που λαϊκίζουν με το δικαίωμα που δήθεν έδωσαν οι ψήφοι-κουκκιά, κανονικά δεν θα άξιζε σχολιασμού. Όμως το δυστύχημα είναι ότι αυτή η δήλωση εκφράζει προφανώς πολλούς από τους συναδέλφους του πολιτικούς. Οι πράξεις τους, η αδράνειά τους δηλαδή, αυτό δείχνουν. Η επίκληση τής οικονομικής δυσπραγίας δεν αρκεί να κρύψει τη διάθεσή τους να απαξιώσουν την Βικελαία, ουσιαστικά την απαρέσκειά τους για τον πολιτισμό, εφόσον κονδύλια υπάρχουν για εκδηλώσεις ήσσονος σημασίας, καθώς βεβαιώνει το άρθρο τής «Πατρίδος».
Η ηττοπάθεια που κατέχει πολλούς από τους άρχοντές μας, την οποία και προσπαθούν με όλα τα μέσα να σπείρουν στο λαό, δεν συνάδει με το ελληνικό πνεύμα, όπως τούτο σφυρηλατήθηκε σε καιρούς πολέμου και σε καιρούς ειρήνης. Εάν όλοι οι άρχοντές μας σκέπτονταν ελληνικά, δηλαδή ελεύθερα, θα έπρεπε, μια ακόμη φορά, να υπερηφανεύονται ότι πάντοτε η πενία και η φιλοσοφία είναι σύντροφοι των Ελλήνων. Ωστόσο αυτή ακριβώς η στενόχωρη κατάσταση υπηρετεί ξένα συμφέροντα και ιδίως ολοκληρωτικές αντιλήψεις, που από αιώνες πασχίζουν να άρουν ό,τι κατέκτησε ο λαός μας μέσω της ανθρωποκεντρικής σκέψης του. Δεν θέλω να πιστεύω ότι η αυτή η συμπεριφορά εκλεγμένων με δημοκρατικές διαδικασίες πολιτών είναι ενσυνείδητη. Την αποδίδω σε ανεπαρκή παιδεία και άρα σε στενότητα οριζόντων. Δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν ότι η Βικελαία, όπως άλλωστε κάθε Βιβλιοθήκη, δεν είναι υπόθεση των ολίγων, αλλά η ύπαρξή της είναι αναγκαία για την ανάπτυξη και εγκαθίδρυση της κοινωνίας των πολιτών. Εκεί, στη θεωρία και τη μελέτη, ο νους ξεστρατίζει και συνειδητοποιούμε ότι οι καρποί τού παρόντος δεν ανταποκρίνονται στις θυσίες τού παρελθόντος. Εκεί καλλιεργούνται και δοκιμάζονται επί χάρτου οι δημοκρατικές μας αντιλήψεις.
Αλλά το πρόβλημα παραμένει. Η στάση τών Αρχών τού Ηρακλείου απέναντι στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη δεν είναι σημάδι μιας βαριά άρρωστης κοινωνίας, αλλά μιας προβληματικής ηγεσίας. Η κοινωνία νοσεί, όταν παραμένει απαθής. Η κρίση που ο τόπος μας, όλη η Ελλάδα, ζει σήμερα δεν είναι τραγωδία. Όμως δεν είναι λίγοι αυτοί που φοβούνται ότι η τραγωδία έρχεται και είναι αναπότρεπτη, ακολουθώντας την ιδιώτευση της κοινωνίας. Όταν τους θυμίζω ότι οι πατεράδες μας και οι παππούδες μας βίωσαν ασυγκρίτως χειρότερες καταστάσεις, μου αποκρίνονται ότι σήμερα δεν έχομε το πνευματικό ανάστημα να αντέξομε.
Ζούμε σε καιρούς δύσκολους, όχι κακούς. Οπωσδήποτε σε καιρούς πονηρούς, που μιμούνται δηλαδή το καλό. Και σήμερα παρακολουθούμε στον τόπο μας την εκδήλωση μιας ακόμη Ύβρεως. Αυτή η Ύβρις μάς οδηγεί στην τραγωδία. Είναι στο χέρι μας να τη σταματήσομε. Τώρα οφείλομε να αποδείξομε τις αρετές μας. Ο καθένας από μας καλείται να πάρει θέση, να είναι πολίτης και όχι ιδιώτης. Να αρθρώσει λόγο μέσα στις ανόητες κραυγές και τα ελεεινά συνθήματα. Να κάνει σαφές με το παράδειγμά του ότι η κοινωνία μας δεν ιδιωτεύει, δεν έχει μαυραγορίτικη νοοτροπία. Και οπωσδήποτε οι άρχοντες θα κληθούν να λογοδοτήσουν στο λαό.
Αυτά είχα να πω. Και μόνο προσεύχομαι να μη μας χρειάζεται τίποτε περισσότερο από το φόβο τής τραγωδίας.

