Του Μανόλη Γ. Δρεττάκη*

Θλίψη, και ταυτόχρονα, αγανάκτηση προκαλεί το εκτεταμένο πολυσέλιδο ρεπορτάζ στην εφημερίδα «ΠΑΤΡΙΣ» της 14.2.2011 για τον κίνδυνο που διατρέχουν οι πολύτιμοι εθνικοί θησαυροί της Βικελαίας Βιβλιοθήκης που έχουν στοιβαχτεί σε χάρτινα κιβώτια και έχουν αποθηκευτεί σε ακατάλληλους χώρους, ακόμα και για προσωρινή αποθήκευση βιβλίων και αρχειακού υλικού.

Εδώ και 4 χρόνια, μετά την αναγκαστική «έξωση» της Βικελαίας από το κτήριο «Αχτάρικα», προκειμένου να γίνουν οι αναγκαίες εργασίες για τη στατική ενίσχυση και νέα διαμόρφωση του κτηρίου, πολλοί Ηρακλειώτες τόσο στο Ηράκλειο όσο και εκτός Κρήτης, ανήσυχοι για το τι ακριβώς θα γίνει για την επανεγκατάσταση της Βικελαίας στο κτήριο αυτό –εξαιτίας της τότε σχεδιαζόμενης μερικής μόνο απόδοσής του στη Βιβλιοθήκη– έκαναν διάφορες παρεμβάσεις για το μέλλον της πολύ σημαντικής, όχι μόνο για το Ηράκλειο και την Κρήτη, αλλά για ολόκληρη τη χώρα Βικελαίας Βιβλιοθήκης, ενός ιδρύματος που θα συμπλήρωνε μετά ένα χρόνο (το 2008) 100 χρόνια ζωής.



Η πιο ολοκληρωμένη παρέμβαση έγινε από τον ομότιμο καθηγητή των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης και Νέας Υόρκης, Γρηγόρη Σηφάκη, με ένα δοκίμιό του που κυκλοφόρησε με τη μορφή αυτοτελούς φυλλαδίου, που είχε εκδώσει ο ίδιος με τον τίτλο «Λόγος για μια σύγχρονη δημόσια βιβλιοθήκη: Η περίπτωση της Βικελαίας». Στο δοκίμιο αυτό, το οποίο στάλθηκε σε όλους τους αρμόδιους φορείς και διανεμήθηκε σε κάθε ενδιαφερόμενο από τους Φίλους της Βικελαίας Βιβλιοθήκης, ο συγγραφέας, μετά από μια ιστορική αναδρομή, έκανε μια σύγκριση ανάμεσα στην λαμπρή πορεία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, από τη μια μεριά, και την αντίστοιχη περιπετειώδη ιστορία της Βικελαίας. Στη συνέχεια έκανε συγκεκριμένες προτάσεις για το πώς η Βικελαία θα έπρεπε μετατραπεί σε Ίδρυμα, δηλαδή να λειτουργεί ως «αυτόνομος οργανισμός, με δική του περιουσία και προϋπολογισμό και αυτοδιαχείριση, με επιχορήγηση και εποπτεία του Δήμου Ηρακλείου». Σε ό,τι αφορά την απόδοση στη Βικελαία ολόκληρου του κτηρίου «Αχτάρικα» και την οργάνωση της, στο ίδιο δοκίμιο, ο συγγραφέας έκανε συγκεκριμένες προτάσεις, για την άμεση ανάγκη (το 2007) «έναρξης εκπόνησης της αρχιτεκτονικής μελέτης, την εκπόνηση μελέτης για τον οργανισμό της ως Ιδρύματος και, φυσικά, την προκήρυξη της θέσης του διευθυντή». Τόσο το 2007 όσο και στα 4 χρόνια που ακολούθησαν η σημαντική αυτή συμβολή ενός διακεκριμένου Ηρακλειώτη αγνοήθηκε, όπως φαίνεται τραγικά από το αναλυτικό ρεπορτάζ στην «Πατρίδα». Θα ήταν, πιστεύω, χρήσιμο, το δοκίμιο αυτό, το οποίο δυστυχώς παραμένει επίκαιρο, να γίνει ευρύτερα γνωστό στους Ηρακλειώτες.

Την ίδια τύχη είχαν και παρεμβάσεις πολλών άλλων διακεκριμένων Ηρακλειωτών, καθώς και δύο δικές μου. Πιο συγκεκριμένα, η πρώτη παρέμβασή μου έγινε με άρθρο μου στην «Πατρίδα» στις 12.5.2007 και ήταν μια πρόταση για την απόδοση ολόκληρου του κτηρίου «Αχτάρικα» στη Βικελαία, και η δεύτερη με ένα άλλο άρθρο μου στην «Πατρίδα» στις 15.1.2008, στο οποίο έκανα συγκεκριμένες προτάσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί η πρόταση του Γρηγόρη Σηφάκη, αλλά και το όραμα του αείμνηστου και πρόωρα χαμένου Εφόρου της Νίκου Γιανναδάκη για το μέλλον της Βικελαίας.

Μετά από 4 χρόνια, καθυστερεί η αποπεράτωση των εργασιών που γίνονται στο κτήριο «Αχτάρικα» και είναι άγνωστο πότε θα τελειώσουν. Άγνωστα είναι επίσης, πρώτον, αν έγινε η αρχιτεκτονική μελέτη για την κατάλληλη διαμόρφωση του κτηρίου, ώστε να αποδοθεί ολόκληρο στη «Βικελαία» και, δεύτερον, αν εκπονήθηκε ο νέος οργανισμός για τη λειτουργία της. Τέλος, όπως αναφέρεται και στο τελευταίο ρεπορτάζ της «Πατρίδας», εδώ και πάνω από 12 χρόνια παραμένει κενή η θέση του εφόρου της.

Αντίθετα, γνωστά έγιναν τα όσα δραματικά περιγράφονται στο ίδιο ρεπορτάζ για τον κίνδυνο που διατρέχουν τα βιβλία, οι εφημερίδες, τα πολύτιμα αρχεία, οι μεγάλες δωρεές πρώτα του ίδιου του Βικέλα, του Γιώργου και της Μαρώς Σεφέρη, της Έλλης Αλεξίου, του Μάρκου Αυγέρη, του Στέφανου Ξανθουδίδη, του Μητροπολίτη Θεόδωρου Τζεδάκη, του Ελεθερίου Πλατάκη, του Γιώργου Ανεμογιάννη, του Στέργιου Σπανάκη, του Μανόλη Καρέλλη, του Μανόλη Μπορμπουδάκη, του Νικολάου Ζευγαδάκη και πολλών άλλων.

Είναι, πιστεύω, ανάγκη να ξεκινήσει εδώ και τώρα μια πανειρακλειωτική προσπάθεια διάσωσης των εθνικών θησαυρών της Βικελαίας. Όλοι οι φορείς του Ηρακλείου: επιστημονικοί σύλλογοι, επαγγελματικά σωματεία, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Τ.Ε.Ι. Ηρακλείου, αλλά και απλοί πολίτες, είναι ανάγκη να απαιτήσουν από τη Δημοτική Αρχή:

(α) Να δημοσιοποιήσει αμέσως σε ποια ακριβώς κατάσταση βρίσκονται όλοι οι αποθηκευμένοι θησαυροί της «Βικελαίας», αναφέροντας αν και ποιες φθορές ή/και καταστροφές έχουν υποστεί τα αρχεία, τα βιβλία, οι εφημερίδες κλπ.

(β) Μέχρις ότου τελειώσουν οι εργασίες και παραδοθεί ολόκληρο το κτήριο «Αχτάρικα» στη Βικελαία, να ανευρεθούν κατάλληλα κλιματιζόμενοι χώροι για τη μεταφορά και προσωρινή αποθήκευση όλων των θησαυρών της Βιβλιοθήκης. Όσοι από αυτούς έχουν υποστεί ζημιές πρέπει να συντηρηθούν, προκειμένου να αποφευχθεί η ολοκληρωτική καταστροφή τους.

(γ) Για την ασφαλή μεταφορά και προστασία τους στους νέους κατάλληλους χώρας, να επανασυσκευαστούν από τα χάρτινα κουτιά σε ξύλινα κιβώτια.

(δ) Για να γίνουν όλες οι παραπάνω εργασίες, να δοθούν οι αναγκαίες πιστώσεις, και ίσως να ζητηθεί να παραχωρηθεί από την Περιφέρεια το αναγκαίο προσωπικό για την εκτέλεσή τους.

Σε ό,τι αφορά το μέλλον της Βικελαίας Βιβλιοθήκης, να απαιτηθεί από όλους τους φορείς ο ιστορικός Δήμος Ηρακλείου να αναλάβει τις ευθύνες του για το μέλλον της μοναδικής στην Κρήτη και μιας από τις σημαντικότερες δημοτικές βιβλιοθήκες της χώρας, ώστε η Βικελαία να λειτουργήσει ως ένα πρότυπο πνευματικό Ίδρυμα στην καρδιά της 5ης σε πληθυσμό πόλης της χώρας, την ιστορική πόλη του Ηρακλείου. Πιο συγκεκριμένα να ζητηθεί από τη Δημοτική Αρχή με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου:

- Να δεσμευτεί ότι θα αποδοθεί στη Βικελαία ολόκληρο το κτήριο «Αχτάρικα», δηλαδή τόσο οι όροφοι για τη λειτουργία της όσο και το ισόγειο για την άμεση και με σύγχρονα μέσα επαφή της με το κοινό.

- Να δώσει στη δημοσιότητα τα σχέδια για τη διαρρύθμιση ολόκληρου του κτηρίου, με βάση τα οποία θα καταστεί χώρος κατάλληλος να στεγάσει μια σύγχρονη βιβλιοθήκη, δηλαδή την αρχιτεκτονική μελέτη βάσει της οποίας γίνονται οι εργασίες στο κτήριο αυτό.

- Να δώσει τον οργανισμό με βάση τον οποίο θα λειτουργήσει η Βικελαία (στην περίπτωση που αυτός δεν υπάρχει, να ζητηθεί η άμεση εκπόνησή του).

- Να προκηρυχτεί η επί τόσα χρόνια αδικαιολόγητα κενή θέση του Εφόρου της ώστε να αναζητηθεί το κατάλληλο πρόσωπο που θα αναλάβει το εξαιρετικά σημαντικό έργο της σωστής λειτουργίας της.

Μέσα στην πόλη του Ηρακλείου το μόνο πνευματικό ίδρυμα που υπάρχει και απευθύνεται σε όλους τους δημότες, μικρούς και μεγάλους, είναι η Βικελαία Βιβλιοθήκη. Στη Βιβλιοθήκη αυτή η γενιά μας, που βρίσκεται τώρα στη δύση της, πολλά οφείλει, όπως πολλά όφειλαν τόσο οι γενιές που προηγήθηκαν της δικής μας όσο και αυτές που ακολούθησαν.

Μέσα στο νέο παγκόσμιο γίγνεσθαι η Βικελαία, ως αυτόνομο Ίδρυμα υπό την εποπτεία του Δήμου, θα μπορούσε να καταστεί εφάμιλλη εκείνης της Βέροιας, η οποία έχει αποσπάσει διεθνείς επαίνους και το 2010 βραβεύθηκε από το γνωστό αμερικανικό κοινωφελές ίδρυμα Bill and Melinda Gates με χρηματικό έπαθλο ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Η Βέροια, είναι η πόλη από την οποία καταγόταν ο πατέρας του Δημητρίου Βικέλα, οποίος ήταν και ο πρώτος μεγάλος δωρητής της Βιβλιοθήκης. Όπως έχω προτείνει, όταν η Βικελαία επανεγκατασταθεί σʼ ολόκληρο, πλέον, το κτήριο «Αχτάρικα», θα πρέπει στην είσοδό της να τοποθετηθεί μια προτομή του Δημητρίου Βικέλα, για την οποία ο Δήμος θα πρέπει από τώρα να προκηρύξει το σχετικό διαγωνισμό.

Αν γίνουν όλα τα παραπάνω η νέα Βικελαία μπορεί να συνεχίσει το πολύτιμο έργο που πρόσφερε στο παρελθόν (και ως ένα βαθμό συνεχίζει να προσφέρει ακόμα και σήμερα που υπολειτουργεί), εμπλουτισμένη με τα σύγχρονα μέσα και τρόπους παροχής υπηρεσιών τόσο στους Ηρακλειώτες (νέους και μεγαλύτερους) όσο και στους ξένους επισκέπτες της που θέλουν να γνωρίσουν την Κρήτη και την ιστορία της.

*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως: Αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.