
Ένα εξαιρετικής σημασίας κείμενο για τη Βικελαία Βιβλιοθήκη αλλά και την πνευματική αλλοτρίωση της πόλης του Ηρακλείου συνέγραψε τέτοιες μέρες, πριν 51 χρόνια ένας μεγάλος του πνεύματος, ο Στέργιος Σπανάκης, που επί 20 χρόνια υπήρξε έφορος της Βικελαίας. Αφορμή ήταν η μεγάλη κρίση στην οποία μπήκε η Βιβλιοθήκη, μετά την απόφαση της έξωσής της από τα Αχτάρικα, προκειμένου να εγκατασταθεί η ΔΕΗ, και το, κατά συνέπεια, στοίβαγμα των θησαυρών της στο ερειπωμένο κτίριο του παλιού Τηλεγραφείου. Οι αντιδράσεις, πάντως, όπως αναφέρουμε και στις αναφορές μας για τα γεγονότα της εποχής εκείνης, οδήγησαν το δήμαρχο Νικόλαο Κρασαδάκη να αλλάξει την απόφασή του.
Οι δύο εποχές, εκείνη η σχετικά μακρινή και η σημερινή μοιάζουν πάρα πολύ, τόσο σε σχέση με την αντιμετώπιση της Βικελαίας από το δήμο, όσο και με τις επιλογές της πόλης να έχει σε προτεραιότητα το κέρδος και τη σχέση κόστους οφέλους, την οποία έχουμε προσδιορίσει ως αλλαγή του αξιακού μας συστήματος. Ο Στ. Σπανάκης περιέγραφε με πολύ γλαφυρό τρόπο το πρόβλημα, σα να έγραφε για το σήμερα! Έχει τα χαρακτηριστικά ενός διαχρονικού «κατηγορώ» για το δήμο, την πόλη και το πνευματικό Ηράκλειο, τη φθορά του οποίου διέκρινε από τότε, όπως σημείωνε.
«Το ζήτημα της Βιβλιοθήκης ουδέποτε αντιμετωπίστηκε στα σοβαρά και με πραγματικό ενδιαφέρον από τις Δημοτικές Αρχές του Ηρακλείου», έγραφε στις αρχές Φεβρουαρίου του 1960. «Πάντοτε η Βιβλιοθήκη θεωρήθηκε πάρεργο και περιττό βάρος στο δημοτικό προϋπολογισμό. Σε τέτοιο σημείο που στο παρελθόν βρέθηκαν δημοτικοί σύμβουλοι να προτείνουν την… εκποίησή της για να απαλλαχθεί ο Δήμος από τον “μπελά” της!».
Η ιστορία με την εκποίηση των θησαυρών της σχετίζεται με τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, και μετά τις πρώτες δυσκολίες που αντιμετώπισε ο μικρός δήμος της πόλης να τη στηρίξει. Τότε στο δημοτικό συμβούλιο τέθηκε πρόταση να κλείσει η Βικελαία και να πωληθούν τα βιβλία της! Η επαίσχυντη αυτή ιστορία είναι χαρακτηριστική για το πώς πάντα (εκτός από μια μικρή περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της, κατά την εποχή Γιανναδάκη) αντιμετώπιζαν ο δήμος και η πόλη τη Βιβλιοθήκη.
Στην ίδια επιστολή, που είχε τον τίτλο «Ένα πολύτιμο μα άτυχο ίδρυμα Η ΒΙΚΕΛΑΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ», ο Στ. Σπανάκης αφού αναφερόταν στα περιστατικά βομβαρδισμού (!) της Βικελαίας στη διάρκεια της κατοχής σημειώνοντας ότι τότε ήταν τυχερή αλλά τώρα (το 1960 δηλαδή) η τύχη φαίνεται να την εγκαταλείπει, καλούσε το πνευματικό Ηράκλειο να την αναλάβει, «αν ο δήμος τη θεωρεί περιττό βάρος»! Επίκαιρο κι αυτό όσο ποτέ, μαζί με την εξής αναφορά για τη στάση του πνευματικού Ηρακλείου: «Η πνευματική ζωή είναι τόσο απαραίτητη όσο τουλάχιστο και η υλική, για την οποία αρχίζει το πνευματικό Ηράκλειο να ενδιαφέρεται περισσότερο».
Η επιστολή του Στέργιου Σπανάκη είχε δημοσιευτεί στις εφημερίδες της εποχής, μετά την πρώτη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για την έξωση της Βικελαίας. Το πρωτότυπο κείμενο, γραμμένο στη γραφομηχανή από τον ίδιο, διατηρείται στα αρχεία της Βικελαίας.
Ασφαλώς η φωνή του Στ. Σπανάκη, όσο και πολλών άλλων διανοουμένων, φορέων, απλών πολιτών, οδήγησαν τον τότε δήμαρχο Νικόλαο Κρασαδάκη στην αλλαγή της στάσης του. Εκείνη την εποχή υπήρχαν ακόμη άνθρωποι που μπορούσαν να φωνάξουν για τα πνευματικά ζητήματα της πόλης. Αλλά, παράλληλα, υπήρχαν και ευαίσθητα ώτα στο δήμο…
Το κείμενο του Στέργιου Σπανάκη είχε παρουσιαστεί στο δεύτερο μέρος του αφιερώματος της «Π» για τη Βικελαία, τον Ιούνιο του 2009. Το αναδημοσιεύουμε σήμερα καθώς θεωρούμε ότι εκπέμπει ένα ζωντανό μήνυμα για το σημερινό Ηράκλειο, τους πολίτες και τους παράγοντες.

