≤Η Τύχη είνε η μόνη θεότης ήτις επέζησεν εκ της αρχαίας θρησκείας. Την πιστεύομεν σήμερον όσον την επίστευον οι αρχαίοι και ίσως περισσότερον. Μόνον αυτή ανεδείχθη αθάνατος εκ των Ολυμπίων. Κατά μέγα μέρος εις αυτήν αποδίδομεν την διεύθυνσιν του κόσμου και των ανθρωπίνων πραγμάτων. Απόδειξις αι λέξεις ευτυχία και δυστυχία, αίτινες αποτελούν τους δύο πόλους της ζωής. Είτε ευμενής, είτε δυσμενής μας είνε η ζωή, εις την τύχην το αποδίδομεν. Είμεθα ευτυχείς ή δυστυχείς, τυχεροί ή άτυχοι. Μεταξύ των δύο τούτων άκρων υπάρχει μέγα πλήθος μετρίων καταστάσεων. Αλλά και οι ευρισκόμενοι εις το μέσον τούτο δεν διαφεύγουν την εξάρτησιν από την θέλησιν και τας ιδιοτροπίας της τύχης. Εις διάφορα συμβάντα της ζωής των βλέπουν τον μυστηριώδη δάκτυλον της τύχης. Ολα τα απρόοπτα, τα έξω του υπολογισμού συμβάντα της ζωής των ταποδίδουν εις την τύχην, ως ευτυχήματα ή δυστυχήματα.
Ωστε μετά τον Δημιουργόν, η Τύχη κατέχει την μεγαλειτέραν θέσιν εις την ζωήν μας. Και όσοι ακόμη εννοούν τον Θεόν ως διευθύνοντα και τας ελαχίστας λεπτομερείας της ζωής, ομιλούν περί ευτυχημάτων και δυστυχημάτων και λέγουν ότι έχουν ή ότι δεν έχουν τύχην.
Αλλʼ υπάρχει τίποτε το πραγματικόν εις αυτήν την λέξιν ή είνε μόνον λέξεις, όπως είπεν ο Βρούτος περί της αρετής; Πολλοί της ηρνήθησαν πάσαν υπόστασιν. Η ηθική φιλοσοφία επαναλαμβάνει από πολλού ότι η τύχη εκάστου ευρίσκεται εις τα χέρια του και ότι από ημάς εξαρτάται να γίνωμεν ευτυχείς ή δυστυχείς.
Αλλʼ όσοι βαθύτερον εμελέτησαν τα φαινόμενα τα αποδιδόμενα εις την τύχην και αποβλέπουν μάλλον εις την αλήθειαν παρά εις το συμφέρον των ηθών, ηναγκάσθησαν ναναγνωρίσουν ότι υπάρχουν τυχεροί και άτυχοι, αλλʼ ότι ως δύναμις εξωτερική ωρισμένη δεν υπάρχει εκείνο το οποίον αποκαλούμεν Τύχην. Οπως οι άλλοι είπον ότι η τύχην εκάστου υπάρχει - εις τα χέρια του, ούτοι λέγουν ότι η τύχη υπάρχει εντός ημών, όχι όμως όλων, αλλʼ ωρισμένων ατόμων. Οι τυχεροί δεν ευνοούνται υπό εξωτερικής τινος μυστηριώδους δυνάμεως, αλλʼ έχουν εντός αυτών την δύναμιν ήτις τους οδηγεί ασφαλώς και επιτυχώς εις την ζωήν.
Η ύπαρξις τυχερών και άτυχων ατόμων επιβάλλεται δια μυρίων γεγονότων, τα οποία διακρίνουν ωρισμένους ανθρώπους ως τυχερούς και άλλους ως ατυχείς. Πώς άλλως να εξηγηθή ότι στρατιωτικός λαβών μέρος εις τριάκοντα πέντε μάχας και πολεμήσας καθʼ όλην του την ζωήν δεν επληγώθη ποτέ, ενώ άλλος επληγώθη εις όλας τας μάχας εις τας οποίας έλαβε μέρος;
Αλλʼ έτι μάλλον ενδεικτικά είνε τα πολυάριθμα παραδείγματα ανθρώπων κατωτέρας νοημοσύνης, πολλάκις δε και μικροτέρας ενεργητικότητος, οίτινες επιτυγχάνουν εις όλας τας επιχειρήσεις των, ενώ άλλοι νοημονέστεροι και ενεργητικώτεροι αποτυγχάνουν.
Αλλά, πού τέλος πάντων υπάρχει αυτή η δύναμις, αφού δεν υπάρχει εις την διάνοιαν και την ενέργειαν των ανθρώπων;
Εδράζει, μας λέγουν, εις το υποσυνείδητον και διά τούτο δεν έχομεν την συνείδησιν του τρόπου καθʼ όν λειτουργεί. Είνε πρόβλεψις και διαίσθησις υποσυνείδητος. Το ορμέμφυτον προβλέπει και διαισθάνεται τους κινδύνους και, χωρίς να έχωμεν συνείδησιν της ενεργείας του, μας οδηγεί να τους αποφεύγωμεν ή μας διευθύνει, ασφαλώς εις τας επιτυχίας. Αυτή η δύναμις εις άλλους είνε πολύ, εις άλλους ολίγον και εις άλλους ουδόλως ανεπτυγμένη. Ιδού η τύχη και ιδού διατί υπάρχουν τυχεροί και άτυχοι.
Αλλʼ οι άνθρωποι δεν θα παύσουν ποτέ να πιστεύουν εις μίαν εξωτερικήν δύναμιν μυστηριώδη, ήτις παρεμβαίνει εις την ζωήν των ανθρώπων, δια να ευνοή τους μεν και να καταδιώκη τους δε. Και αν παύσουν ποτέ να πιστεύουν εις ό,τι δήποτε υπερφυσικόν, θα εξακολουθούν να πιστεύουν εις την Τύχην, δια να της αποδίδουν όλα τα παρά τους ανθρωπίνους υπολογισμούς συμβαίνοντα. Μη δυνάμενοι νʼ αποδώσουν εις τον Θεόν όσα θεωρούν άδικα και παράλογα, θα τα εξηγούν δια της επεμβάσεως της Τύχης. Ούτω δε θα έχουν και ένα υπεύθυνον κατά του οποίου να παραπονούνται δια τας απρονοησίας και τας ανοησίας των και από τον οποίον να περιμένουν όσα ημέλησαν να επιδιώξουν».
ΔΙΑΒΑΤΗΣ
(“ΕΜΠΡΟΣ”, 1-1-1915)

