Μια περίπου άγνωστη για τους σύγχρονους Κρητικούς περίοδο, αυτή της αραβοκρατίας στην Κρήτη, επιχείρησαν να φωτίσουν με τις εισηγήσεις τους ειδικοί επιστήμονες, στη διάρκεια της ημερίδας που οργανώθηκε το απόγευμα της Παρασκευής από τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη και το Ινστιτούτο Ελληνοανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών. Σημειώνεται ότι είναι η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που οργανώθηκε μια επιστημονική εκδήλωση για την αραβοκρατία, στην οποία, μάλιστα, παρουσιάστηκαν ανακοινώσεις που συμπληρώνουν τη γνώση της επιστημονικής κοινότητας και των ερευνητών των πηγών της περιόδου αυτής. Η ημερίδα είναι πάντως μια αφορμή να διευρύνει τους ορίζοντες της δραστηριότητάς της η Βικελαία, καθώς μπορεί να συνεργαστεί με τους ειδικούς για την περίοδο της αραβοκρατίας και να αποκτήσει πρόσβαση σε πηγές για έρευνα.

Οι Άραβες αποβιβάστηκαν στο νησί το 824 και βήμα – βήμα το κατέκτησαν από τους Βυζαντινούς μέχρι το 826. Εκδιώχθηκαν το 961 από τον Βυζαντινό στρατηγό και μετέπειτα αυτοκράτορα του Βυζαντίου Νικηφόρο Φωκά. Ήταν εκείνοι που ονόμασαν την πολιτεία που υπήρχε Χάνδαξ, το σημερινό Ηράκλειο, δηλαδή.

Το αραβικό εμιράτο της Κρήτης, τονίζει ο διευθυντής του Ινστιτούτου καθηγητής Βασίλης Χρηστίδης, αποτελούσε ένα μεθοριακό κράτος μεταξύ Βυζαντίου και Αράβων. Στο νησί αναπτύχθηκε ένας ιδιότυπος αραβικός πολιτισμός. Οι Άραβες κατακτητές της βυζαντινής Κρήτης ήταν ισπανικής καταγωγής αστοί της Κόρδοβας, μουσουλμάνοι και όχι πειρατές, που είχαν εκδιωχθεί από τον εμίρη της Ανδαλουσίας.

Η εξόρμηση των Ανδαλουσιανών αστών της Κόρδοβας, η αποβίβασή τους στο σημερινό Ηράκλειο, οι ναυτικές συγκρούσεις τους με το Βυζάντιο και η εκδίωξή τους από τον Νικηφόρο Φωκά, απεικονίζονται στην εικονογράφηση του Σκυλίτζη και εκφράζουν την υποκειμενική αντίληψη των ιστορικών γεγονότων του ζωγράφου του χειρογράφου του, τόνισε ο κ. Χρηστίδης, παρουσιάζοντας το χειρόγραφο Σκυλίτζη. Στην ημερίδα, που πραγματοποιήθηκε στη γεμάτη κόσμο, από ειδικούς και μη, αίθουσα της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου, ο ομότιμος καθηγητής της Βυζαντινής ιστορίας του πανεπιστημίου της Louvain Παναγιώτης Γιαννουλόπουλος μίλησε για την παρουσία των Αραβοκρητών στον ελλαδικό χώρο, με βάση τις τοπωνυμικές πηγές, ενώ ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και πρόεδρος του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών της Θεσσαλονίκης Βασίλης Κατσαρός μίλησε για τον Θεοδόσιο Διάκονο και το ποίημά του «Η Άλωσις της Κρήτης». Η αρχαιολόγος Λιάνα Σταρίδα παρουσίασε τα στοιχεία του αραβικού φρουρίου του Ηρακλείου, όπως τα εντοπίζουν οι ανασκαφικές έρευνες, ενώ στην εισήγησή του ο αρχαιολόγος – νομισματολόγος Κλεάνθης Σιδηρόπουλος κατέθεσε τις σκέψεις του γύρω από τη νομισματική οικονομία της αραβοκρατούμενης Κρήτης. Την εισήγηση του κ. Σιδηρόπουλου παρουσίασε στην ημερίδα ο φιλόλογος και προϊστάμενος της υπηρεσίας των Κρατικών Αρχείων Ηρακλείου Μανόλης Δρακάκης, καθώς ο αρχαιολόγος βρισκόταν στην ανασκαφή. Επίσης ο φιλόλογος και αρχαιολόγος Νίκος Γιγουρτάκης μίλησε για το σημείο απόβασης των Αράβων με αρχηγό τον Αμπου Χαψ Ομάρ, που ήταν ο κατακτητής της Κρήτης.