«Διατί εκ τυχαίου ή κληρονομικού αιτίου να έρχωνται εις την επιφάνειαν οι φαύλοι, οι ανάξιοι, οι ασήμαντοι…»

Ένα μανιφέστο του Ι. Κονδυλάκη, τον Ιανουάριο του 1918, υπέρ των ατομικών και συλλογικών ελευθεριών, κατά της οικογενειοκρατίας και της αναξιοκρατίας, με αφορμή την επανάσταση του Λένιν στη Ρωσία


Ένα εκπληκτικό «μανιφέστο», επίκαιρο και σήμερα, κήρυγμα κατά της οικογενειοκρατίας, της αναξιοκρατίας, της φαυλότητας, υπέρ της ισονομίας και ισοπολιτείας, των συλλογικών και ατομικών ελευθεριών, ήταν το χρονογράφημα που δημοσίευσε ο Ιωάννης Κονδυλάκης στις 21 Ιανουαρίου 1918 στο «Εμπρός».

Την αφορμή τού έδωσε η μόλις προ ολίγων μηνών εκδηλωθείσα επανάσταση του Λένιν στη Ρωσία, τον Οκτώβριο του 1917. Σε αντίθεση με το σύνολο σχεδόν των Ελλήνων δημοσιογράφων, ο «Διαβάτης», χωρίς να εμφανίζεται άκριτος υποστηρικτής της, εκφράζει την ανάγκη να σταματήσουν να υπάρχουν ανελεύθερα και τυραννικά καθεστώτα και τονίζει ότι την αφορμή για την επανάσταση έδωσε ο ίδιος ο τσάρος. Αν και διατυπώνει επιφυλάξεις και αντιρρήσεις για τον πρόχειρο και βίαιο τρόπο που εκδηλώθηκε η ρώσικη επανάσταση, εν τούτοις υποστηρίζει την ανάγκη μεταβολής στον κόσμο! Όμως αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία, πέραν της προσέγγισής του σε ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα, είναι οι απόψεις που διατυπώνει υπέρ της ελευθερίας των λαών, των ατομικών ελευθεριών, των ίσων δικαιωμάτων των ανθρώπων, αλλά και της ανάγκης ο καθένας να προχωρεί όχι με βάση το «τζακι» απʼ το οποίο προέρχεται, αλλά την αξία του και τις ευκαιρίες που πρέπει να έχει. Το μήνυμα βέβαια ήταν και για την Ελλάδα της εποχής εκείνης, αλλά και για τη σημερινή, επίκαιρο.

«Η σημερινή κατάστασις της Ρωσίας δεν είνε αποτέλεσμα της ελευθερίας. Και αυτή είνε αποτέλεσμα του δεσποτισμού. Όλαι αι κακίαι αι οποίαι αφηνίασαν σήμερον εις την Ρωσίαν εκαλλιεργήθησαν υπό την αιγίδα και το κνούτον του Τσαρισμού. Και αυτή η τρομοκρατική μορφή μορφή και αι άκραι ιδέαι της επαναστάσεως είνε αποτέλεσμα της μακράς πιέσεως των συνειδήσεων υπό της τυραννίας», έγραφε ο Βιαννίτης δημοσιογράφος και συγγραφέας, εκφράζοντας πραγματικά επαναστατικές, για τη συντηρητική ελληνική δημοσιογραφία της εποχής απόψεις. Και προχωρούσε: «Δια τούτο θα είνε ευτύχημα δια τον κόσμον, εάν η μεγάλη κοινωνική μεταβολή, την οποίαν παρασκευάζει ο Σοσιαλισμός, και η οποία όπως δήποτε θα έλθη, δεν έλθη ως έκρηξις και ως ρήξις φραγμών και αντιστάσεων βιαίων, αλλʼ ως φυσιολογική μεταβολή και ως αναγνώρισις του αναποδράστου και της ανάγκης».

Και με έμφαση τόνιζε, σε άλλο σημείο του κειμένου του: «Ως αρχαί η ελευθερία και η δικαιοσύνη δεν είνε, ούτε ήσαν ποτέ πρόωροι. Δεν είνε λογικόν ότι οι λαοί δύνανται να προπαρασκευασθούν εις την δουλείαν δια βα γίνουν κατάλληλοι δια την ελευθερίαν. Διατί λοιπόν τους κρατούν εις την δουλείαν και εις ανελεύθερον πολιτικόν βίον, με την πρόφασιν ότι δεν είνε ώριμοι δια την ελευθερίαν; Πού θέλουν να διδαχθούν την ελευθερίαν; Εις το σχολείον της τυραννίας;»

Και κατέληγε διατυπώνοντας σκέψεις και ερωτήματα μερικά από τα οποία και σήμερα, 92 χρόνια μετά, μοιάζουν πολύ επίκαιρα, ιδιαίτερα στην επώδυνη περίοδο που ζουν οι Έλληνες: «Όπως ανεγνωρίσθη ήδη η αρχή της ισότητος ενώπιον του Νόμου, νʼ αναγνωρισθή και η αρχή της ισότητος εις τα φυσικά δικαιώματα, τα δικαιώματα της ζωής, της δυνατής ευτυχίας και της αναπτύξεως των δυνάμεων τας οποίας έχει έκαστος. Διατί να υπάρχουν άνθρωποι αποθνήσκοντες της πείνης και του ψύχους, ενώ η γη δίδει διʼ όλους τα μέσα της ζωής και της δυνατής ευτυχίας; Διατί να καταστρέφωνται εις την δυστυχίαν και εις τον άνισον αγώνα της ζωής υπάρξεις, εξ ων ίσως υπό ανετωτέρους όρους θα προήρχοντο συντελεσταί της γενικής προόδου; Διατί εκ τυχαίου ή κληρονομικού αιτίου να έρχωνται εις την επιφάνειαν οι φαύλοι, οι ανάξιοι, οι ασήμαντοι, να εμποδίσουν δε και τους έχοντας αξίαν να προχωρήσουν εις τον προορισμόν των;»

Αλέκος Α. Ανδρικάκης [email protected]