Το ίδιο βράδυ παρακολουθήσαμε τα «Μάτια ορθάνοιχτα» («Eyes wide open: exploring todayʼs south America») του Γκονζάλο Αριχόν, που αποτελεί μια καταγραφή της σημερινής Λατινικής Αμερικής, ως παράδειγμα επιτυχημένης απόκλισης από την καπιταλιστική κατηφόρα. Η ταινία παρουσιάζει την αλλαγή που πρόεκυψε τα τελευταία δέκα χρόνια σε αρκετές από τις λατινοαμερικανικές χώρες, που σε αντίθεση με παλαιότερες εποχές έχουν πια σταθερά κι εκλεγμένα καθεστώτα σοσιαλιστικού προσανατολισμού. Οι συνεργασίες ανάμεσα στους ηγέτες έχουν διαμορφώσει ένα κοινό μέτωπο ενάντια στις Η.Π.Α. παρέχοντας για πρώτη φορά ελπίδες ανάπτυξης στις χώρες αυτές, αποδεσμεύοντάς τις από την ʽελεημοσύνηʼ της Δύσης.
Ο Αριχόν δεν έχει άδικο, και στον βαθμό που εξυπηρετεί το επιχείρημά του η ταινία συγχωρείται για τη μονομέρειά της, η οποία όμως γίνεται προβληματική όταν παρουσιάζονται τα καθεστώτα ξεχωριστά, με επιφανειακή κριτική στις αμφιλεγόμενες τακτικές του κάθε ηγέτη. Ακόμη και τη στιγμή όταν απαριθμεί πρόσφατες διαμάχες ανάμεσα στα κράτη, τις προσπερνά γρήγορα σαν μια μικρή δόση πραγματισμού που δεν τον εμποδίζει να επιστρέψει στην ελπιδοφόρα θέση που θέλει την ανάκαμψη της Λατ. Αμερικής συνεχή και μακροχρόνια- ελπίδα που όμως στηρίζει απλώς στην αισιοδοξία του κι όχι σε στοιχειοθετημένη πολική εκτίμηση.
Στο ντοκιμαντέρ «Μεγαλειώδες Παρίσι» («Grand Paris: the president and the architect») της Μπρέτιε Βαν Ντερ Χακ βλέπουμε ότι ακόμη και σε μια εμβληματική πόλη όπως το Παρίσι, τα μεγαλόπνοα σχέδια παγιδεύονται εύκολα στα δίχτυα της πολιτικής σκοπιμότητας. Αφορμή το φιλόδοξο σχέδιο του Νικολά Σαρκοζί για την ανάπλαση του Παρισιού με ριζικές επεμβάσεις που θα το κάνουν βιώσιμο για τις ερχόμενες δεκαετίες. Γιʼ αυτό το σκοπό αναθέτει σε 10 κορυφαία αρχιτεκτονικά γραφεία κυρίως από τη Γαλλία κι από την υπόλοιπη Ευρώπη να καταθέσουν τις προτάσεις τους, οι οποίες όμως στο τέλος τελματώνουν στη γραφειοκρατία και τον μικροπολιτικό σχεδιασμό του προεδρικού επιτελείου, με αποτέλεσμα οι αρχιτέκτονες να αισθάνονται εξαπατημένοι και το σχέδιο να μένει μετέωρο.
Στους «Μαχητές των σπόρων» («Seed warriors») η Μίριαμ Φον Αρξ αποδεικνύει την αναγκαιότητα της νεο-ιδρυθείσας Παγκόσμιας Τράπεζας Σπόρων σε μια νορβηγική πόλη μόλις 1000 χιλιόμετρα από τον Βόρειο Πόλο, όπου φυλάσσονται δείγματα σπόρων απʼ όλο τον πλανήτη για ώρα ανάγκης. Για να δείξει πόσο αναγκαία είναι η διαφύλαξη της ποικιλίας των σπόρων, μεταβαίνει σʼ ένα διαμετρικά αντίθετο περιβάλλον στην Κένυα, όπου γίνονται έρευνες σχετικά με την ανθεκτικότητα διαφορετικών ποικιλιών κάθε φυτού. Παρά την αδιαμφισβήτητη σημασία του ζητήματος, κινηματογραφικά το φιλμ εξαντλεί το επιχείρημά του περίπου στην πρώτη ώρα, με την αφήγηση να αναλώνεται για τα υπόλοιπα 30 λεπτά σε υπερβολικά λεπτομερειακά ζητήματα ή σε ανακύκλωση όσων έχει ήδη πει.
Η «Κυψέλη» είναι ένα πολύ ενδιαφέρον σχέδιο, αφενός γιατί εστιάζει σε μια από τις κεντρικότερες και πιο πυκνοκατοικημένες συνοικίες της Αθήνας, κυρίως όμως επειδή αποτελεί ομαδικό αποτελεσμα της Ομάδας Ντοκιμαντέρ του Δήμου Αθηναίων (ναι, καλά διαβάζετε), στην οποία συμμετέχουν εθελοντικά όποιοι πολίτες θέλουν και τα καθήκοντα μοιράζονται αναλόγως με ικανότητα και διάθεση. Το φιλμ ασχολείται κυρίως με τη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου στην Κυψέλη τα τελευταία 50 χρόνια, μέσα από τα μάτια τριών διαφορετικών κατοίκων της: μιας ηλικιωμένης ευκατάστατης παλιάς κατοίκου που αρνείται να την αποχωριστεί, ενός μετανάστη που μένει σʼ ένα ημι-υπόγειο, και μιας νεαρής κοπέλας που μετακόμισε με τον φίλο της από άλλη συνοικία. Ο καθένας δίνει μια διαφορετική αλλά ισότιμη οπτική της Κυψέλης, με το φιλμ να είναι εξαιρετικά ʽφιλόξενοʼ προς τους μετανάστες- εντύπωση προκαλεί μάλιστα και η σπάνια μαρτυρία της ηλικιωμένης κυρίας που χάρη σʼ αυτούς νιώθει ασφάλεια. Προσγειωμένο αλλά και νοσταλγικό, το φιλμ ξεκινάει με μια χιουμοριστική κυριολεκτική οπτική μετάφραση του ονόματος της περιοχής με συνοδεία -ποιό άλλο;- το «Πέταγμα της μέλισσας» του Ρίμσκυ- Κόρσακοφ.
Στις «Μπανάνες» («Bananas!*») του Φρέντρικ Γκέρτεν βλέπουμε τον αγώνα ενός λατινοαμερικανού δικηγόρου του Λος Άντζελες να υπερασπιστεί τους πρώην εργαζόμενους στην αμερικανική μπανανο-βιομηχανία Dole, η οποία συνέχιζε να χρησιμοποιεί στις φυτείες της ένα απαγορευμένο παρασιτοκτόνο που προκαλούσε στείρωση στους εργάτες. Από ένα τόσο πιασάρικο θέμα, θα περίμενε κανείς μια πιο αφηγηματικά σφιχτή κι έντονη αντιπαράθεση, αλλά έστω κι έτσι αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση εταιρικού τραμπουκισμού ενάντια σε ανήμπορο πληθυσμό.
Ενδιαφέρουσες επίσης οι δύο ταινίες με θέμα τις απόπειρες του ανθρώπου να κατακτήσει το διάστημα. Η συναρπαστική μικρού μήκους δανέζικη «Ένα χρόνο κλειδωμένος σʼ ένα κοντέινερ» («In a container») των Γιάκομπ Γκότσαου και Όβιντ Χέσλάγκερ, χρησιμοποιεί αυθεντικό αρχειακό κινηματογραφικό υλικό από τα πειράματα που διεξήγαν οι Σοβιετικοί επιστήμονες στις δεκαετίες του ʼ50 και του ʼ60, όταν, προσπαθώντας να εξομοιώσουν τις συνθήκες ζωής στο διάστημα, προετοίμαζαν τους αστροναύτες κλείνοντάς τους για έναν χρόνο σʼ ένα μικροσκοπικό ομοίωμα διαστημοπλοίου. Η μεγάλου μήκους «Τουρίστες του διαστήματος» («Space tourists») του Κρίστιαν Φράι εφορμά από την πρώτη τουρίστρια του διαστήματος, Ανουσέχ Ανσάρι, η οποία πλήρωσε 20.000.000 δολάρια για να βρεθεί στο πλήρωμα ενός ρωσικού πυραύλου. Το φιλμ καταγράφει την προετοιμασία του ταξιδιού, τη φιλοδοξία της Ανσάρι να κάνει το διαστημικό ταξίδι προσιτό σε όλους, αλλά και τους ανθρώπους που συλλέγουν τα απομεινάρια των πύραυλων όταν αυτά πέφτουν στη Γη. Στο προτελευταίο πλάνο της η ταινία κάνει ίσως το πιο εύστοχο σχόλιό της, όταν ένας βοσκός φτιάχνει μια αυτοσχέδια καλύβα για να περάσει το βράδυ, από συντρίμμια ενός προωθητήρα που -όπως προοριζόταν- έχει πέσει στη Γη.
Το «Πιάνο στο δάσος» («Piano forest») του Μασαγιούκι Κότζιμα είναι η μόνη ταινία κινουμένων σχεδίων του διαγωνιστικού προγράμματος και μιλάει για την αγάπη δυο αγοριών για τη μουσική. Έξυπνο και τρυφερό manga κατά τη γνωστή ιαπωνική παράδοση.
Τέλος, από τις ταινίες κινουμένων σχεδίων μικρού μήκους ξεχωρίσαμε τη «Σχιζοφρένεια» («Skhizein»)του Τζέρεμυ Κλάπιν, όπου ο ήρωας δέχεται χτύπημα μετεωρίτη και μετατοπίζεται 91 εκατοστά από τον εαυτό του (πρέπει να το δείτε για να καταλάβετε το έξυπνο εύρημα) και το «Χούνγκου» («Hungu») του Nicolas Brault με τη λιτή ασπρόμαυρη σύνθεση και τις αδρές αφρικανικές μορφές. Εξαιρετικά ευχάριστη έκπληξη η συμμετοχή αρκετών ελληνικών ταινιών κινούμενων σχεδίων, από τις οποίες ξεχώρισαν το χολιγουντιανού ύφους «Ένα δέντρο μια φορά» («The boy and the tree») του Παναγιώτη Ράππα, διασκευασμένο από ιστορία του Ευγένιου Τριβιζά, και η ελαφριά «Τρομερή καταιγίδα άνθρωπος» («The awesome storm man») του Άγγελου Σπάρταλη, αλλά η αληθινά ελπιδοφόρα αποκάλυψη ήταν οι δύο πολύ μικρές ταινίες «1,2 εκατομμύρια παιδιά» (για την παιδική εκμετάλλευση) και «Με την πρώτη ματιά» (για τον κεραυνοβόλο έρωτα) της Έφης Παππά και του Βασίλη Τάνου αντιστοίχως, αποφοίτων του τμήματος Γραφιστικής στο ΤΕΙ Αθήνας, το οποίο προφανώς λειτουργεί ως φυτώριο ταλέντων στον συγκεκριμένο τομέα κι ελπίζουμε να δούμε περισσότερα δείγματα στο μέλλον. Αξίζουν συγχαρητήρια τόσο στα παιδιά, όσο και στον επιβλέποντα καθηγητή τους, Στέλιο Πολυχρονάκη.

