Μια περιγραφή της Κρήτης απʼ την πρώιμη, νεανική, νεανική ακόμη γραφή του Ιωάννη Κονδυλάκη, του Βιαννίτη πατέρα του ελληνικού χρονογραφήματος, παρουσιάζομε σήμερα. Είχε δημοσιεύσει το κείμενο τον Ιανουάριο του 1888 στη φιλολογική επιθεώρηση «Εβδομάς», που εξέδιδε στην Αθήνα ο επίσης Κρητικός Ιωάννης Δαμβέργης.

Ο Κονδυλάκης είχε μόλις συμπληρώσει τα 25 χρόνια του (είχε γεννηθεί τον Δεκέμβριο του 1862) και πιθανότατα αυτό είναι ένα από τα πρώτα κείμενα που δημοσίευε σε εφημερίδες ή περιοδικά. Γνωρίζομε ότι εκείνη την εποχή εργαζόταν ως δάσκαλος στην περιοχή των Χανίων, πριν επιστρέψει και πάλι οριστικά στην Αθήνα (1889), σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής του, εκτός από ένα διάλειμμα την περίοδο 1896-97, που είχε κατέβει στο νησί για να πάρει μέρος στην επανάσταση. Το σπάνιο κείμενο του Ιωάννη Κονδυλάκη είχε δημοσιευτεί το Σάββατο 30 Ιανουαρίου 1888 και είχε τον τίτλο «Η Κρήτη νήσος ή σανίς;». Αποτελεί μια φυσική περιγραφή των ακτών του νησιού, με αναφορές στην αρχαιότητα, αλλά και στα κείμενα ξένων περιηγητών, όπως ο Σπράτ και ο Ράουλιν.

«Φαινόμενον περιεργότατον, άξιον να εφελκύση την προσοχήν, ου μόνον του γεωλόγου, αλλά και του αρχαιοδίφου, και παντός περιέργου, παρουσιάζουσιν αι ακταί της Κρήτης», σημείωνε ο Κονδυλάκης. «Η νήσος αύτη, ήτις ως εν τω γεωγραφικώ χάρτη φαίνεται, ομοιάζει με σανίδα επιπλέουσαν της Μεσογείου, έχει τω όντι πολλήν την αναλογίαν προς σχεδίαν λιανιζομένην υπό των υδάτων, διότι, εν ω από της μιας άκρας ανυψούται, από της αντιθέτου βυθίζεται».

Στο τέλος του κειμένου ο ίδιος ο Κονδυλάκης μας πληροφορεί ότι και προηγουμένως είχε δημοσιεύσει συνεργασίες στην «Εβδομάδα» του Δαμβέργη. Θα πρέπει, επομένως, να προσθέσομε τη φιλολογική επιθεώρηση του Κρητικού διανοούμενου στα έντυπα που φιλοξένησαν κείμενα της νεανικής ηλικίας του Ιωάννη Κονδυλάκη.

Αλέκος Α. Ανδρικάκης