Του Βαγγέλη Κιαγιαδάκη (Φτερολακα)

Η καταγωγή της οικογένειας των Βενιζέλων, κατά ομολογία του ιδίου του Ελευθερίου Βενιζέλου, ήταν από τον Μυστρά της Σπάρτης και ειδικότερα από την οικογένεια των Κρεββατάδων.

Η οικογένεια των Κρεββατάδων είχε λάβει μέρος στην επανάσταση του 1770 που υπεκίνησε ο Ρώσος Ναύαρχος Ουρλώφ, τη γνωστή από την Κρητική ιστορία ως επανάσταση του Δασκαλογιάννη.

Μετά την αποτυχία της επαναστάσεως αυτής, η οικογένεια των Κρεββατάδων, διασκορπίσθηκε σε διάφορα Νησιά.

Ένας εξ αυτών ονόματι Μπενιζέλος Κρεββατάς, αφού κατέφυγε στην αρχή στα Κύθηρα, όπου και παντρεύτηκε, ήρθε και εγκαταστάθηκε στα Χανιά. Γυιός λοιπόν αυτού ήταν ο Κυριάκος Μπενιζέλος (Βενιζέλος), ο πατέρας του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Κυριάκος λοιπόν Βενιζέλος ήταν έμπορος και είχε υαλοπωλείο στον Τοπανά, το σημερινό Συντριβάνι. Εθεωρείτο εγγράμματος και είχε μια πλούσια κοινωνική και πατριωτική δράση. Το επίθετο λοιπόν Βενιζέλος προέρχεται από το βαπτιστικό όνομα Μπενιζέλος του παππού του Ελευθερίου Κρεββατά. Η μητέρα του ονομάζετο Στυλιανή Πλουμιδάκη, ήταν η εγγονή του Στρατηγού Βασιλείου Χάλη και η καταγωγή της ήτανε από το Θέρισσο.

Ο Κυριάκος παντρεύτηκε με τη Στυλιανή Πλουμιδάκη σε ηλικία 45 ετών και έκαμε έξι παιδιά: τη Μαριγώ, την Ελένη, την Κατίγκω, τον Αγαθοκλή, τον Ελευθέριο και την Ευανθία. Ανάμεσα στις γεννήσεις των κοριτσιών είχαν γεννηθεί άλλα δύο αγόρια, αλλά πέθαναν σε μικρή ηλικία. Μάλιστα ένας από τους γιούς του ο Αγαθοκλής σε ηλικία 2 ετών αρρώστησε από τύφο, κατά άλλους από μηνιγγίτιδα, με αποτέλεσμα να μείνει ανάπηρος και μουγγός μέχρι το 1869, όπου και πέθανε σε ηλικία 37 ετών.

Μεγάλη δε απογοήτευση κατέλαβε τότε τον Κυριάκο Βενιζέλο, διότι επίστευε ότι δεν θα αφήσει διάδοχο στην οικογένειά του. Βέβαια, λαμβανομένων υπόψη των ηθών, των εθίμων και του κλίματος της εποχής, η αντίδραση αυτή του γέρου Κυριάκου ήταν σε κάθε περίπτωση δικαιολογημένη, διότι τα αρσενικά παιδιά θεωρούνταν εγγύηση για όλη την οικογένεια, αφού αυτά καλούνταν να προστατεύσουν ολόκληρη την οικογένεια από τους Τούρκους.

Όταν λοιπόν γεννήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στις 23 Αυγούστου του 1864, η χαρά του γέρο Κυριάκου, που ήταν τότε 60 χρονών, ήταν μετριασμένη από το φόβο της κακής μοίρας που είχε να του πεθάνουν τα αρσενικά παιδιά. Από την αρχή λοιπόν του τοκετού έτρεξε στο σπίτι του Κυριάκου Βενιζέλου ένας ιερομόναχος από τη Μονή της Χρυσοπηγής, ο γέρο Ιερόθεος Καλογριδάκης που εφημίζετο για την προφητική και θαυματουργή του δύναμη για να συμβάλει με τις παρακλήσεις και τις προσευχές του ώστε να γεννηθεί ζωντανό αγόρι, όπως και έγινε.

Τη γέννηση του Ελευθερίου Βενιζέλου ο λαός την περιέβαλε με υπερφυσικά φαινόμενα. Αυτός δε ο μοναχός Ιερόθεος όσα παιδιά βάπτιζε ως ανάδοχος, τους έδινε το όνομα Ελευθέριος, γιατί πίστευε ότι ένα από αυτά θα ελευθέρωνε την Κρήτη. Αυτός δε ο μοναχός ήταν που βάφτισε και τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι ότι όταν εβάπτιζε τον Ελευθέριο Βενιζέλο στη Μονή Χρυσοπηγής προσέθεσε μόνο για αυτόν τη φράση: «βαπτίζεται ο δούλος του Θεού Ελευθέριος όστις θα ελευθερώσει την Κρήτη», προφανώς διαισθανόμενος την ιδιαίτερη φύση του νεοβαπτισθέντος βρέφους. Αλλά και άλλα πολλά λέγονται για τη γέννηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, ότι δηλαδή η μαία πήρε το παιδί όταν γεννήθηκε, κάθισε στη πόρτα του σπιτιού και περνώντας ο πατέρας του Ελευθερίου ρώτησε αυτήν εάν πουλάει το παιδί, οπόταν το αγόρασε και το πήρε μαζί του.

Δύο γυναίκες πάλι, η Μαριγώ Δενδράκη και η Μαριγώ Γιαρενάκη, είπαν ότι είδαν την ώρα της γέννησης του Ελευθερίου μια λάμψη στον ουρανό που τις έκανε να τρομάξουν. Μόλις όμως πληροφορήθηκαν ότι γεννήθηκε αγόρι στο σπίτι του Κυριάκου, το απέδωσαν σε θαύμα.

Αλλά και κάποιος Γάλλος ονόματι Περρώ, το 1864, τη χρονιά που εγεννήθη ο Ελευθέριος, επροφήτευσε: «Και η φυλή αυτή ουδέποτε διαλυθείσα δια μέσου των αιώνων, δεν έχει ανάγκη ειμή μόνο ενός ανδρός, ο άνθρωπος αυτός θα έλθει» και ήλθε, ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Αλλά και αυτό που πίστευε ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν το διάβασμα της (σπάλας) κουτάλας του αρνιού που του διάβασε ένας γέρο Καπετάνιος από τις Μουρνιές, τη γενέτειρά του. Ο τελευταίος, όταν ο Κυριάκος ο πατέρας έκανε τραπέζι, επειδή ο Ελευθέριος τελείωσε το γυμνάσιο, προφήτευσε σχετικά με τον Ελευθέριο: «Βλέπω βυθούς και αντάρες, μα και ψήλματα που δεν είδα άλλη φορά, ο γυιός σου Κυριάκο θα γίνει μεγάλος και τρανός και όσα χρόνια θα ζήσει από τον αιώνα τούτο, μέχρι το 1900, άλλα τόσα θα ζήσει και από τον άλλο». Και η προφητεία του γέρο Καπετάνιου βγήκε αληθινή.

Αυτή ήταν περίπου η οικογενειακή κατάσταση του γέρο Κυριάκου. Όταν όμως το 1866 ξεσπά η τριετής επανάσταση, αναγκάζεται να φύγει οικογενειακώς από την Κρήτη για τα Κύθηρα και από εκεί για τη Σύρο για να επιστρέψει στα Χανιά μόλις το έτος 1872.

Ο Ελευθέριος τότε ήταν 9 ετών. Εκεί εις την Ερμούπολιν της Σύρου εφοίτευσε στο εκεί Σχολείο και εγνώρισε τον κόσμο, ως ελεύθερο παιδί. Αντίθετα, όταν επέστρεψε στα Χανιά, εγνώρισε τη σκλαβιά και την καταπίεση από την τουρκική κατοχή. Αυτό επηρέασε υπέρμετρα τον ψυχικό του κόσμο, και αποτέλεσε την αιτία να βάλει ως σκοπό της ζωής του να βοηθήσει με όλες του τις δυνάμεις για την απελευθέρωση της πατρίδας του από τον τουρκικό ζυγό.

Εν συνεχεία φοιτά στο ημιγυμνάσιο των Χανίων για τα τρία πρώτα χρόνια, τα επόμενα δύο στην Αθήνα και τον τελευταίο χρόνο φοιτά στη Σύρο, όπου τελειώνει το γυμνάσιο κατά το έτος 1880, σε ηλικία 16 ετών. Μετά την αποφοίτησή του ο γέρο Κυριάκος, που είναι ήδη 72 ετών, τον προετοιμάζει να τον διαδεχθεί στο εμπόριο, βλέποντας ότι είναι πια γέρος και ο Ελευθέριος πρέπει να αναλάβει την οικογένεια.

Ο Ελευθέριος όμως έχει άλλα όνειρα. Θέλει να σπουδάσει. Στην εκπλήρωση του ονείρου του αυτού τον βοηθάει και ο καθηγητής του στο Γυμνάσιο της Σύρου, ο Βασίλειος Ψιλλάκης, ο μετέπειτα ιστορικός. Αλλά ο γέρο Κυριάκος δε συμφωνεί και έτσι ο Ελευθέριος βοηθά τον πατέρα του στο υαλοπωλείο για δύο χρόνια. Στο διάστημα αυτό μελετά και μαθαίνει Γαλλικά και Αγγλικά. Ο πόθος του όμως να σπουδάσει εξακολουθεί να είναι μεγάλος.

Τότε επεμβαίνει ο πρόξενος της Ελλάδος, ο Ζυγομηλιάς, που ήταν φίλος της οικογένειας των Βενιζέλων και του λέει ότι δεν έχει το δικαίωμα να στερήσει τον τόπο από μια μεγαλοφυΐα, που πολλά μπορεί να προσφέρει στην πατρίδα, λέγοντάς του χαρακτηριστικά: «Εάν, κύριε Κυριάκο, σας τον ζητούσε η πατρίδα θα λέγατε όχι, στερώντας τον από αυτήν για να τον κρατήσετε για την οικογένειά σας;».

Ο γέρο - Κυριάκος που ήταν πατριώτης θερμός, παίρνει την απόφαση να επιτρέψει στο γιό του να εγγραφεί στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

«Εάν η πατρίδα σου τον ζητούσε κ. Κυριάκο;» αναλογίζεται συχνά ο γέρο Βενιζέλος. Έτσι ο Ελευθέριος πηγαίνει στην Αθήνα, όπου νοικιάζει ένα σπίτι και μένει με άλλους Κρήτες φοιτητές.

Τις ώρες που δεν έχουν για να μελετήσουν συγκεντρώνονται και συζητούν για τη σκλαβωμένη πατρίδα τους, την Κρήτη. Ο Ελευθέριος όμως δεν περιόριζε τις προσδοκίες του και τα όνειρά του μόνο στην Κρήτη, αλλά επέκτεινε αυτά και πέρα από αυτή. Μάλιστα είχε μαζί του ένα χάρτη του Αίμου και έδειχνε στους συμφοιτητές του ότι εκεί πρέπει να πάνε τα σύνορα της Ελλάδος.

Τόσο δε πολύ πίστευε στο όραμά του αυτό, που όταν έβρισκε χάρτη του Αίμου σημάδευε με ένα κόκκινο μολύβι τα νέα σύνορα. Αξίζει να αναφερθεί ότι σε μια παρατήρηση που του έκανε ο γαμπρός του Κυριάκος Μητσοτάκης, ο σύζυγος της αδερφής του για ποιόν λόγο του χάλασε το χάρτη του, απάντησε εμφατικά ότι δεν το χάλασε, αλλά απλώς διόρθωσε τα νέα σύνορα. Μάλιστα ένα τέτοιο χάρτη είχε πάντα στο γραφείο του.

Όταν τελειώνει το πρώτο έτος στο Πανεπιστήμιο αναγκάζεται να επιστρέψει στα Χανιά, γιατί ο πατέρας του είναι βαριά άρρωστος. Μετά την επιστροφή του, ο πατέρας του ο γέρο Κυριάκος πεθαίνει σε ηλικία 79 ετών. Αναγκάζεται λοιπόν εκ των πραγμάτων να παραμείνει για δύο χρόνια στα Χανιά, εργαζόμενος στο μαγαζί του πατέρα του για να βοηθήσει την οικογένειά του. Δεν εγκαταλείπει όμως το Πανεπιστήμιο. Συγχρόνως μελετά και δίνει κανονικά τις εξετάσεις στη Νομική Σχολή.

Στο διάσημα αυτό κάνει και την πρώτη του πολιτική εμφάνιση στα Χανιά. Το έτος 1884 παίρνει μέρος μαζί με το γαμπρό του Κυριάκο Μητσοτάκη, σε μια πολιτική κίνηση διαμαρτυρίας για την τροποποίηση της Σύμβασης της Χαλέπας.

Εν τω μεταξύ αφήνει το υαλοπωλείο στον άλλο γαμπρό του τον Μοστράκη, τον σύζυγο της αδερφής του και αναχωρεί για την Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του. Τότε του δίνεται η ευκαιρία να δείξει το πολιτικό δαιμόνιο που έκρυβε μέσα του. Τον Νοέμβριο του έτους 1886 φθάνει στη Αθήνα ο Άγγλος Αρχηγός των Φιλελευθέρων, Ιωσήφ Τσάμπερλαιν, ο οποίος στο πλαίσιο μιας συνέντευξης που έδωσε στην Ακρόπολη, μέσα σε άλλα είπε, ότι οι Κρητικοί θέλουν μεν να απελευθερωθούν από τον τουρκικό ζυγό, αλλά δεν θέλουν να ενωθούν με την Ελλάδα.

Αυτή η δήλωση όπως, όπως ήταν φυσικό, συνετάραξε τους Κρητικούς, όπου ζούσαν με το όνειρο της ένωσης. Οι Κρήτες φοιτητές, εκτός από τις διαμαρτυρίες που έκαναν, ζήτησαν να συναντηθούν με τον ηγέτη των Φιλελευθέρων για να διαμαρτυρηθούν και προσωπικά για τις ανεύθυνες δηλώσεις του.

Πήγε λοιπόν μια αντιπροσωπεία, ένα άτομο από κάθε Νομό της Κρήτης. Εξ ονόματος όλων μίλησε ο Βενιζέλος, που, αναπτύσσοντας με ενάργεια και πληρότητα λόγου τα επιχειρήματά του, έπεισε τον Ιωσήφ Τσάμπερλαιν για την ορθότητά τους. Εφεξής ο Ιωσήφ Τσάμπερλαιν έγινε και υποστηρικτής της ένωσης. Μετά τούτων γενομένων ο Ελευθέριος Βενιζέλος έφυγε. Την επομένη ημέρα ο Ιωσήφ Τσάμπερλαιν συναντήθηκε με τον Διοικητή της Εθνικής Τράπεζας, Μάρκο Ρενιέρη, ο οποίος πήγε και αυτός με τη σειρά του να διαμαρτυρηθεί για τις δηλώσεις του Ιωσήφ Τσάμπερλαιν. Προς έκπληξη του διαπίστωσε ότι ο Ιωσήφ Τσάμπερλαιν, προφανώς συνεπαρμένος από τη συνάντηση με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, δήλωνε τα αντίθετα από ό,τι υποστήριζε προηγουμένως, λέγοντας χαρακτηριστικά «όταν έχετε τέτοιους νέους σαν τον χθεσινό φοιτητή τον Βενιζέλο που ήλθε και με είδε, δεν έχετε ανάγκη κανένα, μόνοι σας θα απελευθερωθείτε».

Αυτό έγινε γνωστό από τις αθηναϊκές εφημερίδες και ο Ελευθέριος Βενιζέλος έγινε γνωστός σʼ όλη την ελληνική επικράτεια για την ευφράδεια του λόγου του και την εξυπνάδα του. Έκτοτε όλοι οι δημοσιογράφοι έπαιρναν τη γνώμη του για την κατάσταση που επικρατούσε στην Κρήτη και τους τρόπους που ήταν δυνατό αυτή να αντιμετωπισθεί και εξομαλυνθεί.

Μετά ταύτα τελειώνει με επιτυχία τις εξετάσεις στη Νομική Σχολή και λαμβάνει το πτυχίο. Καθώς όμως ετοιμάζεται να πάρει το δρόμο της επιστροφής προς τα Χανιά, αρρωσταίνει από τυφοειδή πυρετό και γράφει στην αδερφή του Ευανθία να σπεύσει κοντά του για να τον περιποιηθεί. Ο μεγαλύτερος όμως φόβος του ήταν μήπως η ασθένεια που περνούσε του άφηνε κάποιο σημάδι, όπως του αδερφού του Αγαθοκλή. Τελικά το μόνο σημάδι που του άφησε η ασθένεια αυτή ήταν οι κιρσοί που τον ταλαιπώρησαν πολύ.

Τον Μάρτη του έτους 1887 έχοντας ήδη αναρρώσει, κατεβαίνει στα Χανιά όπου γίνεται αμέσως αποδεκτός από την χανιώτικη κοινωνία. Σαν να γνώριζε η τοπική χανιώτική κοινωνία γνώριζε ότι το πεπρωμένο της φυλής και η απελευθέρωση της Κρήτης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με το νέο αυτό επιστήμονα, τον οποίο καλωσόριζε.

Η δίψα όμως του Ελευθερίου Βενιζέλου για μάθηση εξακολουθούσε να ήταν μεγάλη. Για το λόγο αυτό αποφασίζει να πάει στη Γερμανία να συνεχίσει τι σπουδές του. Η απόφασή του όμως αυτή αλλάζει άρδην, όταν σε μία φιλική συντροφιά γνωρίζει μια νέα, την Μαρία Κατελούζου ή Ελευθέρου, την κατοπινή γυναίκα του, τον πρώτο και μεγάλο του έρωτα.

Εν τω μεταξύ, τον Οκτώβριο του έτους 1887, ανοίγει ένα Δικηγορικό Γραφείο στο Συντριβάνι και αρχίζει να δικηγορεί.

Η εποχή αυτή ήταν η ωραιότερη και η πιο ευτυχισμένη της ζωής του Ελευθερίου Βενιζέλου. Νέος, ωραίος, ανεγνωρισμένος από τη χανιώτικη κοινωνία, επιτυχημένος επαγγελματικά, δεδομένου ότι το δικηγορικό του γραφείο κάνει χρυσές δουλειές, αλλά κυρίως ερωτευμένος με τη Μαρία Κατελούζου ή Ελευθέρου, την οποία μάλιστα αρραβωνιάζεται στις 9 Ιανουαρίου του έτους 1889.

Το μόνο που τον βασανίζει είναι οι κιρσοί στα πόδια του. Για αυτό το λόγο έχει ένα γαϊδουράκι το οποίο χρησιμοποιεί για να πηγαίνει στη Χαλέπα, όπου μένει, από τα Χανιά.

Τότε αποφασίζει να εμπλακεί ενεργά με την πολιτική. Στην Κρήτη τότε ενεργοποιούνταν δύο κόμματα, οι Φιλελεύθεροι ή Ξιπόλιτοι με αρχηγό το γαμπρό του, Κυριάκο Μητσοτάκη, και οι Συντηρητικοί ή Καραβανάδες που ήταν χρόνια στην εξουσία.

Την ίδια δε περίοδο αποχωρεί ο γαμπρός του ο Μητσοτάκης από την πολιτική, από την εφημερίδα «Τα Λευκά Όρη» που εξέδιδε και κλείνει το Δικηγορικό του Γραφείο, λόγω του ότι αναλαμβάνει καθήκοντα Εφέτου. Παράλληλα υποδεικνύει ως διάδοχό του τον Ελευθέριο Βενιζέλο, γεγονός που γίνεται άμεσα και ενθουσιωδώς δεκτό από το Κόμμα.

Επίσης αναλαμβάνει μαζί με άλλους τρεις βουλευτές του κόμματος των Φιλελευθέρων την έκδοση της εφημερίδας «Τα Λευκά Όρη».

Τον Μάρτιο του έτους 1889 γίνονται εκλογές και εκλέγεται βουλευτής μαζί με το Κόμμα των Φιλελευθέρων που για πρώτη φορά κερδίζει και τις εκλογές.

Και τότε αρχίζουν οι διαμάχες μεταξύ των δύο χριστιανικών κομμάτων. Το παράδοξο όμως είναι ότι μαζί με τα δύο κόμματα συνεργάζονται και οι δύο πολιτικές παρατάξεις των Τούρκων.

Η μία παράταξη είναι οι Μπέηδες που είναι οι κοινωνικά ανώτεροι και η άλλη είναι οι Αγάδες που είναι οι λαϊκοί.

Την ίδια δε διάρθρωση όμως είχαν και τα χριστιανικά κόμματα. Έτσι, το κόμμα των Συντηρητικών αποτελείτο από μορφωμένους Κρητικούς, ενώ το Φιλελεύθερο κόμμα από τις απλές λαϊκές τάξεις.

Η αντιστοίχηση στη συνεργασία των κομμάτων αυτών είναι κάτι περισσότερο από προφανής. Οι Μπέηδες συνεργάζονται με τους Φιλελευθέρους, οι δε Αγάδες με τους Συντηρητικούς.

Οι κομματικές διαμάχες, που μαίνονται για καιρό, προκαλούν την Επανάσταση του 1889 με το άκαιρο αίτημα της Ένωσης.

Μάλιστα σε τέτοιο δε βαθμό έφτασε ο κομματικός παροξυσμός εκείνη την περίοδο που ο Ελευθέριος Βενιζέλος λόγω μιας παρεξήγησης που είχε με τον βουλευτή Πεδιάδος Ξανδουδίδη, κάλεσε αυτόν σε μονομαχία. Το αυτό επίσης συνέβη και μετά την επανάσταση του 1889 στην Αθήνα που ήταν εξόριστος, όπου καλεί σε μονομαχία τον Ρεθυμνιώτη Χατζηγληγόρη.

Μετά λοιπόν την επανάσταση, που έληξε άδοξα, αναγκάζεται ο Ελευθέριος Βενιζέλος μαζί με τον Φούμη και τον Παλογιώργη να φύγουν κρυφά κάποιο βράδυ για την Αθήνα, με μια βάρκα που τους μετέφερε σε ένα ελληνικό βαπόρι που τους περίμενε μεσοπέλαγα.

Μετά από αρκετούς μήνες και τη μεσολάβηση των προξένων των Μεγάλων Δυνάμεων ο Βενιζέλος μαζί με τους υπόλοιπους παίρνει αμνηστία, αφού πρώτα ο Στρατιωτικός Διοικητής υποχρεώνεται να εξαφανίσει τον τόσο επιβαρυντικό φάκελό του.

Το φθινόπωρο δε του 1890 κάνει το γάμο του με τη Μαρία, που έγινε στο σπίτι του πεθερού του και τον παρακολούθησε όλη η εκλεκτή κοινωνία των Χανίων. Στο μυστήριο παρευρίσκοντο μάλιστα και οι Πρόξενοι των Μεγάλων Δυνάμεων.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είναι ένας ευτυχισμένος νέος, που η μοίρα, έστω και για λίγο του τα είχε χαρίσει όλα. Το μόνο που τον στεναχωρεί είναι ο αδερφός του ο Αγαθοκλής που εκείνο το βράδυ είχε πάει στο σπίτι της αδερφής του και που θα ήθελε εάν μπορούσε να χαρεί λίγο και αυτός από τη δική του ευτυχία.

Μετά το γάμο λοιπόν εγκαταστάθηκε στο πατρικό του σπίτι στη Χαλέπα.

Στις αρχές του 1893 έρχεται να συμπληρώσει την ευτυχία τους και ο πρώτος γιός, που του δίνουν το όνομα του πατέρα του, Κυριάκος.

Μετά δε ένα χρόνο τον Νοέμβριο του 1894 έρχεται και το δεύτερο παιδί τους, ο Σοφοκλής. Αλλά η μοίρα, φθονώντας την ευτυχία του ζευγαριού, δεν τους αφήνει να την χαρούν. Η γυναίκα του η Μαρία πεθαίνει λίγο μετά τη γέννα από μόλυνση που έπαθε. Και εδώ είναι η ειρωνεία της τύχης διότι κατά τη γέννηση της Μαρίας το 1870 είχε πεθάνει και η μητέρα της.

Ο Βενιζέλος παράφρων από τη λύπη και τον πόνο οδύρεται. Δε μπορεί να πιστέψει το μεγάλο κακό που τον βρήκε. Φίλοι και συγγενείς προσπαθούν να τον παρηγορήσουν. Αυτός όμως κάθε μέρα μέχρι αργά το βράδυ, μένει στο νεκροταφείο της Αγίας Φωτεινής στη Χαλέπα, όπου κείται η αγαπημένη του. Φύτεψε μάλιστα και δύο κυπαρίσσια για να φαίνονται από μακριά.

Το παιδί του τον Σοφοκλή κάνει μάλιστα ένα χρόνο να το δει, γιατί το θεωρεί υπαίτιο για το θάνατο της γυναίκας του.

Ορισμένοι δε φίλοι του μένουν μαζί του τη νύκτα για να του κάνουν συντροφιά και να τον παρηγορούν στις μεγάλες του αϋπνίες.

Σε ένδειξη πένθους άφησε και το χαρακτηριστικό του μούσι, ενώ ένας αναστεναγμό «Αχ Θεέ μου» πάντα τον συνόδευε ακόμη και στις πιο ευτυχισμένες του στιγμές.

Μετά την πάροδο ενός έτους παραμέρισε τον πόνο του, όρθωσε το ανάστημά του και τράβηξε για το πεπρωμένο του, που ήταν και το πεπρωμένο της φυλής μας.

Επακολούθησε η τελευταία επανάσταση του 1897 όπου ο Βενιζέλος έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο και καθιερώθηκε ως προσωπικότητα διεθνούς κύρους. Η επανάσταση όμως αυτή του 1897 είναι ιδιαιτέρως καθοριστική και για την Κρήτη.

Αύριο το 2ο και τελευταίο μέρος