Γλυκό κουταλιού που όλοι αγαπάμε, μαρμελάδα και κυδωνόπαστο προσφέρει το παράξενο αυτό φρούτο στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας. Παρόμοιες γλυκές εκδοχές βρίσκει κανείς σε όλες τις χώρες της Μεσογείου. Το φημισμένο membrillo (σαν το δικό μας κυδωνόπαστο) της Ισπανίας που συνοδεύεται με το πλούσιο σε γεύση τυρί manchego, το cotignac της Γαλλικής Προβηγκίας, το cotognata της Σαρδηνίας, και το marmelos της Πορτογαλίας. Στη Συρία, την Τουρκία και το Ιράν, σιγοβράζουν τα κυδώνια με μέλι και σιρόπι από μοσχολέμονο για να γίνει μια μυρωδάτη κομπόστα που σερβίρουν με γιαούρτι. Μια παλιά Περσική συνταγή προσθέτει στη μαρμελάδα κυδώνι μοσχολέμονο και εξωτικό κάρδαμο. Δεν είναι τυχαία η χρήση του σε τόσες συνταγές, μιας και η περιεκτικότητά του σε πηκτίνη είναι πολύ μεγάλη. Όποιος καταπιάνεται με μαρμελάδες φρούτων και άλλα παρόμοια ξέρει την αναγκαιότητά της.

Συγκλονιστική όμως είναι η μεταμόρφωση του κυδωνιού, σύμβολου της γονιμότητας, στο χρώμα, στην υφή και στη γεύσή του. Η σάρκα του ωμού φρούτου είναι εξαιρετικά κρουστή, ξινούτσικη, στυφή, κοκκώδης, καθώς και λιγάκι άχρωμη. Όλα αυτά όμως αλλάζουν όταν το ακουμπήσει το μαγικό ραβδάκι της μαγειρικής. Ο βάτραχος μεταμορφώνεται σε πρίγκιπα και το επιθετικό σκληρό ωμό κυδώνι γίνεται μια υπέροχη γλυκιά ευωδιαστή λιχουδιά. Η μεταμόρφωση ξεκινά από το άρωμά του που γίνεται πιο έντονο, το χρώμα ζωηρεύει, μπορεί να γίνει από πορτοκαλί μέχρι ρουμπινί. Εκεί όμως που όλα αλλάζουν είναι στην αργομαγειρεμένη σάρκά του που λιώνει στο στόμα και το πλημμυρίζει με μια γλυκόξινη εξαιρετικά μοναδική γεύση. Ο πιο εύκολος τρόπος για να γίνει όλο αυτό είναι να το σιγοψήσουμε στο φούρνο, ή στην κατσαρόλα, πάντα με τη συντροφία της ζάχαρης που τόσο αγαπά. Είναι από τα φρούτα που ενώ μαγειρεύονται με ένα τόσο απλό τρόπο, το αποτέλεσμα είναι τόσο ενδιαφέρον και ευχάριστα πολύπλοκο, όσο ένα καλό κρασί.

Οι μάγειροι στη Μέση Ανατολή που ξέρουν με μαεστρία να παντρεύουν τα φρούτα με το κρέας, προσθέτουν το κυδώνι σε πολλές τέτοιες συνταγές. Η γλυκιά και παράλληλα ξινούτσικη ψίχα του ταιριάζει αρμονικά με φαγητά που περιέχουν αρνί, πάπια και χοιρινό. Για να μας ανοίξει λίγο η όρεξη, στο Μαρόκο φτιάχνουν ένα υπέροχο tagine, σαν το ελληνικότατο αρνάκι με κυδώνια στην κατσαρόλα με λίγα μπαχαρικά παραπάνω. Στην Τυνησία μαγειρεύουν επίσης αρνί με κυδώνια, μόνο που στην δική τους εκδοχή αρωματίζουν το πιάτο όχι μόνο με κανέλα αλλά και με ροδόνερο. Αυτός ο συνδυασμός του φρούτου με το αρνί φαίνεται να έχει την προέλευση του από την Περσική κουζίνα και να πέρασε στους λαούς της Ανατολής μέσω των Οθωμανών Τούρκων. Οι Ινδοί φτιάχνουν ένα τύπο σάλτσας το sambal, προσθέτουν στον πουρέ κυδωνιού κρεμμύδι, καυτερό πιπέρι, αλάτι και λίγο χυμό πορτοκάλι.

Εξαιρετικό είναι το γλυκό κυδώνι αλλά θα σας πρότεινα να μην μείνετε εκεί. Εκμεταλλευτείτε τα μυρωδάτα κυδώνια μας και με λίγη φαντασία προσθέστέ αυτή την ιδιαίτερη γεύση σε πολλές συνταγές. Για αρχή βάλτε τα στο φούρνο να σιγοψηθούν για μια με δύο ώρες ανάλογα, αφού τα περιχύσετε με ένα αραιό σιρόπι. Αρωματίστε εναλλακτικά με κανέλα, αμπερόριζα, δενδρολίβανο ή βανίλια. Συνοδέψτε το ψητό κυδώνι με γιαούρτι, παγωτό βανίλια, κρέμα σαντιγί, με φρέσκια μυζήθρα, κατσικίσιο τυρί ή αλλιώς φτιάξτε τηγανίτες που ταιριάζουν για χειμωνιάτικο πρωϊνό. Μπορεί να αποτελέσει τη γέμιση για μια διαφορετική γλυκιά τάρτα ή να το προσθέσετε σε ένα κέικ με ξηρούς καρπούς. Βάλτε σε μια μηλόπιτα λίγες φετούλες κυδώνι, θα δώσουν ωραίο χρώμα και άρωμα. Λιώστε μαρμελάδα κυδώνι ή κυδωνόπαστο σε λίγο χλιαρό νερό και προσθέστέ το σε μαρινάδες για κρέατα που θα ψήσετε σε ένα μπάρμπεκιου, ή αλείψτε το κρέας που ψήνεται στο φούρνο, για να αποκτήσει ένα φρουτένιο γλάσο. Όπως και να απολαύσετε το κυδώνι, σε γλυκά ή φαγητά, έχει μια ξεχωριστά μοναδική γεύση.