
Στην ηλιόλουστη Κω ξεκίνησε το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου με Θέματα Υγείας «Ιπποκράτης». Για το μόνο πράγμα που μετανιώνουμε είναι ότι δεν προλαβαίνουμε να εξερευνήσουμε το νησί
Το δεύτερο θεματικό, κοινωνικά παρεμβατικό κινηματογραφικό φεστιβάλ των Δωδεκανήσων είναι γεγονός. Μετά το Ecofilms στη Ρόδο, η Κως είναι το δεύτερο νησί που αποφάσισε να φιλοξενήσει ένα διεθνές κινηματογραφικό φεστιβάλ, αφιερωμένο στην ιατρική και την υγεία, ένα πρωτότυπο θέμα, απολύτως ταιριαστό με τον τόπο και την ιστορία του. Διοργανώνεται από την εταιρεία «Τρίκυ Τρικ Μ. ΕΠΕ», τον Δήμο Κω, το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Κω και τον Οργανισμό Πολιτιστικής Ανάπτυξης Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δωδεκανήσου και τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Το φεστιβάλ ξεκίνησε την Τρίτη, 1 Σεπτέμβρη, και τελειώνει αύριο, Κυριακή, οπότε θα έχουν προβληθεί πάνω από 80 ταινίες μικρού, μεσαίου και μεγάλου μήκους, από διάφορα μέρη του κόσμου. Το πρόγραμμα αποτελείται από ταινίες πολύ χαμηλού κόστους και πολύ προσωπικού χαρακτηρα. Ανεξάρτητα από τη διάρκειά τους, οι περισσότερες είναι ντοκιμαντέρ, και αρκετές αφορούν προσωπικές ιστορίες των δημιουργών τους. Γυρισμένες σε πολλές περιπτώσεις με μία κάμερα στο χέρι και με ελάχιστες τεχνικές δυνατότητες, καταφέρνουν παρολαυτά να μεταδώσουν δυνατά συναισθήματα και να αναδείξουν απροσδόκητες εικαστικές αρετές. Τέτοιο παράδειγμα ήταν οι «Εμμονές» («Possessed», Μάρτιν Χάμπτον) που απεικονίζει τέσσερις περιπτώσεις εμμονικών συλλεκτών, που αδυνατούν να ξεφορτωθούν φαινομενικά άχρηστα αντικείμενα, τα οποία συσσωρεύουν μέσα στο σπίτι τους παρότι γνωρίζουν ότι αυτό δεν έχει κάποιο ουσιαστικό νόημα. Το 20λεπτο φιλμ καταφέρνει να περάσει το αίσθημα εγκλωβισμού αυτών των ανθρώπων που είναι αδύνατο να ξεφύγουν απʼ αυτή τη μορφή ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Στο επίσης 20λεπτο «Πέρα απʼ το τείχος» («Beyond the wall», Vita Zelakeviciute) η σκηνοθέτρια μεταφέρει ξανά με στωικότητα αλλά και πιο συνειδητή, φροντισμένη εικαστικότητα, τις σκληρές συνθήκες εγκλεισμού ρώσων αιχμαλώτων σε ψυχιατρική φυλακή.
Υπάρχουν όμως και ντοκιμαντέρ που είναι πιο ζωντανά και προσιτά, τα οποία όχι απλώς θα μετατρέπονταν εύκολα σε χολιγουντιανές ταινίες, αλλά πιθανότατα θα έφταναν και στα Όσκαρ, δεδομένης της εύνοιας που δείχνει η Ακαδημία σε ιστορίες αφανών ηρώων που με αυτοθυσία δικαιώνουν την πίστη στην ανθρώπινη καλοσύνη και θέληση για αλλαγή. Μιλάμε βέβαια για τον «Άγγλο χειρουργό» («The English surgeon», Τζέφρι Σμιθ), την ταινία που δικαιολογημένα χειροκροτήθηκε ίσως περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στο φεστιβάλ, κυρίως λόγω του πρωταγωνιστή της, του βρετανού αλτρουιστή νευροχειρουργού Χένρυ Μαρς. Ευφυέστατος, προσηνής, ταπεινός, φλεγματικός, μια ιδανική βρετανική φιγούρα, πρόθυμος να διαθέσει όλη τη γνώση και την ικανότητά του σʼ έναν ουσιαστικό σκοπό, να δώσει μια ευκαιρία ζωής σε ανθρώπους που διαφορετικά δε θα την είχαν. Τα τελευταία 15 χρόνια ο Μαρς ταξιδεύει με δικά του έξοδα στην Ουκρανία βοηθώντας έναν συνάδελφό του να αντιμετωπίσει το πρωτόγονο σύστημα υγείας της χώρας. Πάντα αφιλοκερδώς, παραμένει εκεί για μέρες, βοηθώντας σε διαγνώσεις και πραγματοποιώντας ο ίδιος επεμβάσεις για τις οποίες δεν υπάρχει ακόμη η γνώση στη χώρα. Σκηνοθέτης και γιατρός παρευρέθηκαν στην προβολή και χειροκροτήθηκαν με ενθουσιασμό.
Η ʽκινηματογραφικήʼ φυσιογνωμία του Μαρς αποδεικνύει γιʼ ακόμη μια φορά πώς μπορεί ένα πρόσωπο να κάνει τη διαφορά μέσα σε μια ταινία, καθώς το αμέσως επόμενο φιλμ με ακριβώς ίδιο θέμα, «Επιλογή ζωής: το ανθρωπιστικό δίλημμα του Δρ. Τζέιμς Ορμπίνσκι» («Triage: Dr. James Orbinskiʼs humanitarian dilemma», Πάτρικ Ριντ), παρότι εξίσου συναρπαστική ιστορία, καταλήγει σε μια λιγότερο ενδιαφέρουσα κινηματογράφηση, κυρίως ίσως επειδή ο ίδιος ο γιατρός που πρωταγωνιστεί στερείται τη γλυκύτητα, τη μεταδοτικότητα και την ιδιοτυπία του Μαρς.
Πολύ ενδιαφέρων αποδείχτηκε επίσης ο «Τουρίστας αυτοκτονίας» («The suicide tourist», Τζον Ζαρίτσκυ), που θίγει το κρίσιμο ταμπού της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Το δικαίωμα ενός ανθρώπου να καθορίσει εκείνος πότε θα πεθάνει τίθεται μέσα από τις ιστορίες δύο ηλικιωμένων ζευγαριών από τις Η.Π.Α. Και στα δύο, ο άντρας είναι εκείνος που πάσχει από σοβαρή ασθένεια, και επιλέγει να μεταβεί σʼ ένα ειδικό γραφείο στην Ελβετία για να τερματίσει τη ζωή του πριν χειροτερέψει, εφόσον ο θάνατος ούτως ή άλλως είναι αναπόφευκτος. Και οι δύο γυναίκες υποστηρίζουν τους άντρες τους, μάλιστα στο ζευγάρι που είναι ελληνικής καταγωγής, η σύζυγος επιθυμεί να ʽφύγειʼ μαζί με τον άντρα της παρότι είναι υγιέστατη. Η διαβάθμιση στη σοβαρότητα των ασθενειών αλλά και η διαφορά αντιμετώπισης του προγραμματισμένου θανάτου από κάθε ζευγάρι, φτιάχνουν ένα νηφάλιο, ισορροπημένο πορτρέτο που αφήνει τα πρόσωπα να εκθέσουν τις απόψεις τους, πλούσιες σε αμφιβολία, δισταγμό αλλά κυρίως ορθολογισμό.
Ελληνικού ενδιαφέροντος ήταν οι ταινίες «Το χρονικό μιας διαδρομής» («Pathways through loss», Δανάη Παπαδάτου- Μιχάλης Γαλανάκης) και «Φιλό & Μαρίνα» («Filo & Marina», Καλλιόπη Λεγάκη). Η πρώτη παρακολουθεί τη μετα-τραυματική εξέλιξη των μαθητών της Φαρκαδόνας μετά τη φονική σύγκρουση του εκδρομικού λεωφορείου στο πέταλο του Μαλιακού τον Σεπτέμβρη του 2004 με συνέπεια τον θάνατο 7 συμμαθητών τους. Με τη βοήθεια ψυχολόγων της μη κερδοσκοπικής εταιρείας «Μέριμνα», τα παιδιά κατάφεραν να συμβιβαστούν με το τραύμα τους, να το εκφράσουν και να το αφήσουν πίσω τους, βγαίνοντας πιο δυνατά και πιο ώριμα. Αν μου επιτρέπεται πάντως η παρατήρηση, εντύπωση προκαλεί το γεγονός πώς μερικά παιδιά χρησιμοποίησαν ως θεραπευτική πρόφαση την εκδοχή ότι το ατύχημα ήταν ʽθέλημα Θεούʼ κι ότι ο λόγος που πέθαναν τα 7 παιδιά ήταν ο τρόπος του μεγαλοδύναμου για να κάνει τους υπόλοιπους να ωριμάσουν. Από τη μια χαίρεται κανείς που διαπιστώνει τον ʽαποκατεστημένοʼ ψυχισμό των παιδιών, από την άλλη δε μπορεί παρά να απορεί. Η δεύτερη ταινία είναι αφιερωμένη στον έλληνα γλυπτή Φιλόλαο, που ζει και εργάζεται στο Παρίσι. Το πορτρέτο παρακολουθεί αποσπασματικά την πορεία του σπουδαίου καλλιτέχνη, κι επικεντρώνεται στη ζωή του με τη στοργική σύντροφό του Μαρίνα, στα σπίτια τους στο Παρίσι και στο Πήλιο. Ένας ακούραστα δημιουργικός άνθρωπος, καταβεβλημένος όμως από τα γηρατειά που δεν τον αφήνουν να εργαστεί πια όσο θα ήθελε, ενσαρκώνει την αγάπη, τη συντροφικότητα, τη δημιουργία, την τέχνη, την τεχνική, την αυθεντικότητα και την ομορφιά.
Για να περιγράψουμε όλες τις ταινίες που είδαμε θα χρειαζόμασταν πολύ περισσότερο χώρο, απʼ όσο έχουμε στη διάθεση μας. Αποφασίσαμε λοιπόν να μιλήσουμε σε δύο πολύ σημαντικούς ανθρώπους της διοργάνωσης, χάρη στους οποίους ξεκίνησε και υλοποιήθηκε η ιδέα. Ο δήμαρχος της Κω, Γιώργος Κυρίτσης, και η καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ, Λουκία Ρικάκη, μας μίλησαν για το σινεμά και τη γενικότερη πολιτιστική δραστηριότητα. Μας είπαν πολύ αξιόλογα πράγματα, που θα ʽπρεπε να γίνουν θετικό παράδειγμα και γιʼ άλλες κοινότητες, μικρότερες ή μεγαλύτερες.

