Η εύσαρκη, με φυσική οξύτητα ντομάτα δημιουργεί σάλτσες με βελούδινη και μελωμένη υφή που αγκαλιάζουν τα πάντα. Δεν θα μπορούσε να της αντισταθεί η μεταξένια σε υφή και γλυκιά σε γεύση μελιτζάνα. Με την εκπληκτική προσαρμοστικότητά της, μαζί απογείωσαν γευστικά πολλά φαγητά, που τρώγονται κρύα, άλλα και ζεστά σε όλη τη Μεσόγειο. Τι να πρωτογευτεί κανείς από τούτη τη συνάντηση μέσα στο καλοκαίρι, που και οι δύο βρίσκονται στα καλύτερά τους. Λαχανικά του θέρους με πρωταγωνιστές τη μελιτζάνα και τη ντομάτα και με φιλική συμμετοχή το ελαιόλαδο και το σκόρδο, γίνονται μπριάμ εις τα καθʼ ημάς, ratatouille για την Προβηγκία, alboronia για την Ανδαλουσία, türlü για την Τουρκία, mullinciana muttunate για τη Σικελία. Μαζί και σε ζεστές ή κρύες σαλάτες, όπου με απλότητα αναταλλάσσουν τις γεύσεις και το άρωμα τους. Στη δημοφιλή Σισιλιάνικη caponata, η μελιτζάνα τηγανίζεται μαζί με άλλα λαχανικά και σέλερυ, ενώ η ντομάτα προστίθεται ωμή. Στην escalivada από την Καταλονία τα λαχανικά ψήνονται όλα στο φούρνο πρώτα και περιχύνονται με μια σκορδάτη βινεγκρέτ.
Στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα στην Τουρκία, τα λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, όπου σμίγει η ντομάτα με τη μελιτζάνα είναι αναρίθμητα και πολύ αγαπητά. Προκαλούν μέχρι και ʽλιποθυμίεςʼ, όπως αυτή του ιμάμ μπαϊλντί. Η μελιτζάνα δίνει σώμα και όγκο και η ντομάτα προσθέτει τη γλυκόξινη γεύση της. Όμως και με το κρέας (κυρίως αρνί ή μοσχάρι) ανταμώνουν οι δύο τους σε χίλιες και μια παραλλαγές με μικρές διαφοροποιήσεις ανά περιοχή. Μελιτζάνες γεμιστές με κιμά και κουκουνάρι μαγειρεύουν στο Λίβανο (Shaykh al-Mihshi). Κεφτεδάκια τυλιγμένα με μελιτζάνα και σάλτσα ντομάτας (Kazan Kebabi) στην Τουρκία. Στη Συρία τυλίγουν μικρές στρογγυλές μελιτζάνες με μια λεπτή στρώση κιμά αρνίσιο με μπόλικα μπαχαρικά, τηγανίζουν αυτά τα πουγκάκια και τα αφήνουν να κολυμπήσουν σε μια πικάντικη σάλτσα ντομάτας.
Στα Άγραφα γεμίζουν τις μελιτζάνες με κρέας χοιρινό κομμένο και πλιγούρι ή γλυκό τραχανά. Για τον δικό μας μουσακά τι να πούμε, τον έχουμε χρεωθεί στον παγκόσμιο γαστρονομικό χάρτη, με τη μοναδικότητα κυρίως της μπεσαμέλ του. Παραλλαγές έχει και αυτό το φαγητό μέσα στη λεκάνη της Μεσογείου, όπου μελιτζάνα, ντομάτα και κιμάς είναι τα βασικά υλικά. Στην Τουρκία αρκούνται σε αυτά τα βασικά, στη Συρία προσθέτουν ξεφλουδισμένα ρεβύθια και στο Λίβανο σταφίδες. Φαγάκια μαγειρευτά που συνδυάζουν κομματάκια κρέας με όλα τα καλοκαιρινά ζαρζαβατικά και μπόλικη σάλτσα ντομάτας δεν λείπουν. Στις περισσότερες από τις παρασκευές αυτές η μελιτζάνα περνάει πρώτα από το λάδι, το οποίο απορροφά με μεγάλη ευχαρίστηση.
Το δίδυμο έχει ταιριάξει πολύ και με το ρύζι. Με μια λέξη γεμιστά για Ελλάδα και Τουρκία. Στη γείτονα βέβαια δεν εξαντλούνται εκεί, κάνουν και πιλάφια αρωματισμένα με μπαχάρι και κανέλα, με ή χωρίς κρέας.
Στις χώρες της ανατολικής πλευράς της Μεσογείου φτιάχνουν την πληθωρική και κοπιώδη Μaqluba (μαχλούμπα). Ένα πιάτο όπου στρώνονται στην κατσαρόλα ντομάτες, μελιτζάνες, ψαχνό από αρνάκι καλομαγειρεμένο και ρύζι. Μπαχαρικά άφθονα και εξωτικά προστίθενται και όλο αυτό μαζί αναποδογυρίζεται στο πιάτο. Η αραβική πληθωρικότητα στη μαγειρική τέχνη και στα υλικά σε όλο της το μεγαλείο. Η συναντήση έχει και άλλες εκδοχές προς τα δυτικά. Στη Σικελία ταιριάζεται με τι άλλο παρά με ζυμαρικά (pasta ncaciata), ενώ στην Ισπανία σε μορφή τορτίγιας (tortilla murciana), δηλαδή ομελέτα με μελιτζάνα, κολοκύθι, ντομάτα, πιπεριά, αλλαντικά και μπόλικο κρεμμύδι. Στην Πάτμο πρωτοτυπούν μαγειρεύοντας ρεβύθια κοκκινιστά στο φούρνο, που προς το τέλος προσθέτουν φέτες τηγανισμένης μελιτζάνας και γίνεται ένα φαγητό σκέτο μέλι.

