
Σε Κρητικό καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins το Αριστείο Μποδοσάκη!
Ο Δρ Ευαγγ. Μουνδριανάκης μιλά στην “Π” για τις έρευνές του στο DNA
Στο Χανιώτη επιστήμονα, που επί 40 χρόνια διενεργεί πρωτοποριακές μελέτες για το DNA στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, βιολόγο, Δρ. Ευάγγελο Ν. Μουνδριανάκη, θα απονεμηθεί το φετινό Αριστείο Μποδοσάκη, το οποίο τιμά διεθνώς καταξιωμένους Έλληνες επιστήμονες.
Η τελετή για την τέταρτη απονομή του βραβείου, ύψους 150.000 ευρώ, θα πραγματοποιηθεί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών την Τετάρτη 17 Ιουνίου, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια.
Μία ημέρα πριν από την απονομή, την Τρίτη 16 Ιουνίου, θα πραγματοποιηθεί στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών ημερίδα προς τιμήν του Δρ Μουνδριανάκη, με θέμα: Μακρομοριακοί Ρυθμιστές του Γονιδιακού Δυναμικού.
Ομιλίες θα δώσουν τέσσερις διεθνείς αυθεντίες στο πεδίο της μοριακής βιολογίας: Γκίντερ Μπλόμπελ, Νόμπελ Ιατρικής 1999α Χάμιλτον Σμιθ, Νόμπελ Ιατρικής 1978α Κάρολ Γκρέιντερ, βραβείο Albert Lasker Ιατρικής 2006α και Έρικ Ουέστχοφ, καθηγητής Δομικής Βιολογίας.
Ο Δρ. Ευαγ. Μουνδριανάκης μιλά στην «Π» για την έρευνά του και τους δρόμους που έχει ανοίξει στους επιστήμονες για την καταπολέμηση ή την πρόληψη ασθενειών, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος.
Η έρευνά του
Η Επιτροπή του Αριστείου τιμά τον καθηγητή για τις πρωτοποριακές μελέτες του επί της δομής της χρωματίνης, την κρυσταλλογραφική επίλυση της δομής του πρωτεϊνικού πυρήνα του νουκλεοσώματος και την ανακάλυψη της ιστονικής πτυχής και για την σύνθεση της πρώτης ατομικής απεικόνισης της τρισδιάστατης δομής του νουκλεοσώματος. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών επιτρέπουν τη βαθύτερη κατανόηση των μοριακών μηχανισμών της ρύθμισης των γενετικών πληροφοριών του DNA. Η θεμελιακή συμβολή της έρευνας του Ευάγγελου Μουνδριανάκη έχει επηρεάσει καθοριστικά τη διαμόρφωση του έργου άλλων ερευνητών.
Ο καθηγητής εξηγεί στην «Π» πως η έννοια της χρωματίνης έχει ξεκινήσει πριν 250 χρόνια, χρωματίνη λέμε την ουσία που είναι στον πυρήνα του κυττάρου. Αλλάζει μορφή κατά τη ζωή του κυττάρου, μερικές φορές είναι σα μακρύ κουβάρι, άλλες συμπυκνώνεται και είναι αυτό που λέμε χρωμοσώματα. Η χρωματίνη είναι το προοίμιο του χρωμοσώματος, το οποίο διαρκεί ένα μικρό μέρος της κυτταρικής ζωής, το υπόλοιπο το περνάει σα μακριά κλωστή. Μπορεί να την απομονώσεις από το κύτταρο, να την εκχειλίσεις και μελετήσεις.
«Η δουλειά μας συνέβαλε στη σωστή απομόνωση της χρωματίνης πριν 40 χρόνια και μετά αρχίσαμε να την αναλύουμε χημικά. Βρήκαμε ότι αποτελείται από DNA και κάτι πρωτεΐνες που έχουν το όνομα ιστόνες, παρούσες, δηλαδή, σε όλους τους ιστούς. Το DNA σε κάθε ανθρώπινο κύτταρο έχει μήκος δύο μέτρων και για να χωρέσει το κύτταρο πρέπει να πακεταριστεί. Η δική μας η δουλειά, λοιπόν, συνέβαλε στο να βρούμε το μηχανισμό του πακεταρίσματος γύρω από τις ιστόνες. Οι ιστόνες συσσωματώνονται σε μικρά μπαλάκια που αποτελούνται από οχτώ μόρια ιστονών και είναι σα καρούλι γύρω από το οποίο τυλίγεται το DNA, ένα γονίδιο αποτελείται από 1.000 με 2.000 μπαλάκια και σχηματίζει σαν ένα κολιέ από μαργαριτάρια, αυτό είναι η σημερινή μορφή της χρωματίνης. Το δικό μας εργαστήριο, το 1967, ήταν το πρώτο που τη φωτογράφισε. Δεν το πίστεψε ο κόσμος ότι ήταν αλήθεια, νόμιζαν ότι ήταν σφάλμα πειραματικό. Τελικά, αποδείχθηκε ότι αυτό ήταν. Συνεχίσαμε με άλλες τεχνολογίες να δούμε με πιο μεγάλη λεπτομέρεια, χρησιμοποιώντας ακτίνες Χ, κρυσταλλώσαμε τις ιστόνες, βρήκαμε την ατομική οργάνωση του πρωτεϊνικού αυτού συσσωματώματος σε λεπτομέρεια άτομο προς άτομο, ήταν κάτι πρωτοποριακό. Μετά από τρία χρόνια μπορέσαμε και βρήκαμε τον τρόπο, με τον οποίο το DNA συνδέεται γύρω- γύρω από το καρούλι αυτό και το σύμπλεγμα που γίνεται λέγεται νουκλεόσωμα. Ένα γονίδιο είναι ένα μεγάλο κομπολόι από χιλιάδες νουκλεοσώματα το ένα μετά το άλλο», αναφέρει.
Ο καθηγητής περιγράφει πως μέχρι τώρα λέγαμε ότι το γονίδιο είναι απλώς το DNA. Είναι ναι μεν το καλούπι που χρησιμοποιούν τα ένζυμα των κυττάρων, οι πολυμεράσες, και αντιγράφουν την πληροφορία από γενιά σε γενιά αλλά αυτό είναι σαν τις νότες μιας συμφωνίας χωρίς τα κατάλληλα μουσικά όργανα και τους μουσικούς. Η δομική πληροφορία στο DNA τροποποιείται για την έκφρασή της από τις ιστόνες και άλλες πρωτεΐνες, τις οποίες προσελκύουν οι ιστόνες και διαμορφώνουν το «συγκρότημα» που θα παίξει το γονίδιο. Τα ένζυμα που αντιγράφουν το DNA από γενιά σε γενιά είναι περιορισμένα και συντηρητικά ενώ εκείνα που σηματοδοτούν τις ιστόνες, οι ουρίτσες των ιστονών κινούνται και έρχονται σε επαφή με τη χρωματίνη και επικοινωνούν με το μικροπεριβάλλον του γονιδιώματος, με αυτή την επικοινωνία τους «σημαιοστολίζονται» με μερικές δραστικές ομάδες, αυτή η σηματοδότηση αλλάζει μετά τη στερεοδομή γύρω από τη χρωματίνη. Αυτή η σηματοδότηση λέγεται επιγενετική.
«Δώσαμε στον επιστημονικό χώρο το ικρίωμα, το σκελετό του νουκλεοσώματος, και αρχίζουν να κάνουν πιο προσεκτικές μελέτες πάνω στο πώς αλλάζει η δυναμική. Ανάλογα με τις διατροφικές συνθήκες, τον τρόπο που η μητέρα μεταχειρίζεται το μωρό, «σημαιοστολίζονται» οι ουρίτσες διαχρονικά. Είδαν ότι σε ορισμένες αρρώστιες ο «σημαιοστολισμός» έχει ιδιάζοντα χαρακτηρισμό. Μπορούμε, δηλαδή, να καταλάβουμε πώς αναπτύσσονται ασθένειες, όπως ο καρκίνος που παγκρέατος αφού πολλές αρρώστιες συνδέονται με «σημαιοστολισμούς». Το κακό με τις αλλαγές στο DNA, τις μεταλλάξεις, είναι ότι αν αλλάξουν δε γυρίζουν πίσω, το «σημαιοστολισμό», όμως, μπορούμε να το γυρίσουμε πίσω. Φάρμακα ήδη χρησιμοποιούνται πειραματικά για αυτό το σκοπό. Στόχος μας είναι να προλαμβάνουμε ή να αναστρέφουμε την κακή σηματοδότηση», εξηγεί.

