
“Ο Φρίξος ήταν ένα ζείδωρο αεράκι που διέτρεχε το Πανεπιστήμιο”
Ο σκηνοθέτης και δάσκαλος Μανόλης Τσελεντάκης μιλά σχετικά με το ντοκιμαντέρ για τον Φ. Θεοδοσάκη
Ο επαναστάτης, ο επιστήμονας, ο καλλιτέχνης, ο δάσκαλος… Όλες οι πτυχές του ζωγράφου, γλύπτη και διδάσκοντα στο Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης, Φρίξου Θεοδοσάκη, αποκαλύπτονται στο ντοκιμαντέρ του σκηνοθέτη και δασκάλου, Μανώλη Τσελεντάκη, “Φρίξος” που θα προβληθεί στο 11ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Ο Μ. Τσελεντάκης μιλάει στην “Π” για την απόφαση του Π.Κ. να τιμήσει τη μνήμη του Φρίξου με αυτό το μοναδικό τρόπο, για την προσωπικότητα του Φρίξου που κατάφερνε να κερδίζει την αγάπη των φοιτητών του αλλά και τον ελληνικό κινηματογράφο και την προσπάθειά του να ορθοποδήσει.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, όλοι όσοι συμμετέχουν στο ντοκιμαντέρ, “προσπάθησαν να συστήσουν μια παρουσία, την παρουσία του Φρίξου που τόσο μας λείπει, αλλά τελικά αυτό που κυριαρχεί μέσα από το ντοκιμαντέρ είναι το κενό του και η απουσία του”.
Το επόμενο διάστημα ενδέχεται να γίνει μια προβολή του ντοκιμαντέρ και στο Ηράκλειο, αφού είναι κάτι που ζητούν επίμονα από το σκηνοθέτη άνθρωποι που αγάπησαν το Φρίξο και μαθήτευσαν δίπλα του.
Η συνέντευξη που ο Μ. Τσελεντάκης παραχώρησε στην “Π” έχει ως εξής:
Το ντοκιμαντέρ που δημιουργήσατε, ήταν ένας τρόπος, με τον οποίο επέλεξε το Πανεπιστήμιο Κρήτης να τιμήσει τη μνήμη του Φρίξου Θεοδοσάκη;
“Ο Φρίξος Θεοδοσάκης ήταν ένας ιδιαίτερος άνθρωπος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο που το πέρασμά του, νομίζω, έχει αφήσει ένα στίγμα ανεξίτηλο. Αυτό προσπαθήσαμε- και το Πανεπιστήμιο που βοήθησε οικονομικά και όλοι όσοι βοηθήσαμε στην παραγωγή του ντοκιμαντέρ- να το κάνουμε πιο μόνιμο, τη μνήμη του να την κάνουμε διαρκή και, αν γίνεται, να εξαπλώσουμε τη γνώση των ανθρώπων για αυτό το συγκεκριμένο δημιουργό και δάσκαλο και πέρα από την Κρήτη.”
Τι ήταν εκείνο που χαρακτήριζε το Φρίξο Θεοδοσάκη και τον έκανε τόσο ιδιαίτερο;
“Η ιδιαιτερότητα του Φρίξου ήταν ότι συγχρόνως ήταν καλλιτέχνης και δάσκαλος αλλά αυτό δεν ήταν το ιδιαίτερο, το ιδιαίτερο ήταν η αλήθεια και η ευαισθησία που έφερε και την έφερε μέσα σε ένα χώρο που συχνά υπάρχουν προσποιητοί τρόποι και μια συμπεριφορά διαφορετική πιο επίσημη, μέσα από τύπους. Ο Φρίξος όλα αυτά τα ξεπερνούσε, η αλήθεια του και το πνεύμα του ήταν πάντα εν εγρήγορση. Μέσα στο Πανεπιστήμιο, θυμάμαι, είχε ένα μικρό καμαράκι για γραφείο, εκεί απέναντι από τη γραμματεία πάντα οι φοιτητές θα το έβρισκαν ανοιχτό, πάντα είχε σημειώματα, εξεγερμένα με το ιδιαίτερο, χαριτωμένο του τρόπο, όπου σχολίαζε ο,τι κακώς κείμενα παρατηρούσε στην κοινωνία ή μέσα στο Πανεπιστήμιο. Ήταν ένας άνθρωπος πολύ ανοιχτός, πολύ καθαρός, χωρίς ίχνος προσποίησης, ήταν ένα ιδιαίτερο, θα έλεγα, ζείδωρο αεράκι που διέτρεχε το Πανεπιστήμιο όσο υπήρχε ο Φρίξος. Έβαζε τους φοιτητές να ζωγραφίζουν έξω στους τοίχους, να φτιάχνουν ψηφιδωτά, να κάνουν παρέες, να πηγαίνουν εκδρομές, όπου κατʼ ουσία τους εκπαίδευε και τους μόρφωνε, δηλαδή, έφτιαχνε μορφές, αισθητικές, πνευματικές μέσα τους.”
Θυμάστε κάτι ιδιαίτερα που τον ενοχλούσε και το κατέκρινε;
“Ο Φρίξος στιγμάτιζε, θα έλεγα, όπου έβλεπε την υποκρισία και κάτι που δεν ήταν αληθινό και πολλές φορές, είναι αλήθεια, ότι είχαν ψυχραθεί μαζί του και συνάδελφοι του. Όπως αφηγείται στο ντοκιμαντέρ ο κ. Πυργιωτάκης, φίλος του Φρίξου και καθηγητής του Π.Κ., πολλές φορές τον εγκαλούσαν, ακόμα και ο ίδιος ο αντιπρύτανης του Π.Κ., γιατί ζωγράφιζε έτσι στους τοίχους, γιατί ακόμα και η εμφάνισή του δεν ήταν η συνηθισμένη εμφάνιση με το κουστούμι κάποιου καθηγητή… και ήταν χαρακτηριστικός ο τρόπος που αντιδρούσε ο Φρίξος σε όλα αυτά. Ένα περιστατικό που διηγείται ο κ. Πυργιωτάκης είναι όταν τον εγκάλεσαν στη Σύγκλητο να απαντήσει για παραπάνω και εμφανίστηκε, όπως λέει χαρακτηριστικά, με ένα φράκο και ένα ημίψηλο καπέλο και παρέδωσε ένα χαρτί με την απολογία του και έφυγε, τότε όλοι έμειναν άναυδοι. Το περιστατικό διηγείται και ο κ. Γραμματικάκης. Αυτό ένα πολύ χαριτωμένο και πολύ χαρακτηριστικό στιγμιότυπο για το πώς σκεφτόταν και πώς αντιδρούσε ο Φρίξος.”
Ο Φρίξος Θεοδοσάκης αποτελεί πρότυπο καθηγητή;
“Νομίζω, ειδικά για το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, δηλαδή το τμήμα που έβγαζε δασκάλους, ήταν ένα πρότυπο γιατί ήταν συγχρόνως επιστήμονας, ευαίσθητος, καλλιτέχνης, δάσκαλος με αυτή καθ αυτή την έννοια που θα πρέπει να έχει ο όρος και, πάνω από όλα, ήταν ο αγαπημένος των φοιτητών, όπως θα πρέπει να είναι και κάθε δάσκαλος που διδάσκει πραγματικά, ο αγαπημένος των παιδιών, των μαθητών του.”
Έχετε επηρεαστεί προσωπικά από τη γνωριμία σας από το Φρίξο Θεοδοσάκη, ως δάσκαλος;
“Ο Φρίξος επηρέαζε όχι τόσο σε αυτό το αντικείμενό σου αλλά όσο αφορά μια στάση ζωής που απαιτούσε ειλικρίνεια, να μην φέρεις υποκρισία στη σχέση σου με άλλους και να είσαι όσο το δυνατόν ανοιχτός και δοτικός απέναντι στους μαθητές σου. Σε αυτά νομίζω ότι όλοι όσοι τον γνωρίσαμε μας έχει επηρεάσει.”
Ήταν ένας επαναστάτης;
“Ήταν μέσα στο χώρο αυτό επαναστάτης και ένας άνθρωπος με μια δροσερή, χρωματιστή, ιδιαίτερη παρουσία σε χώρους που συχνά δεν είναι ούτε δροσεροί, είναι ξηροί, δεν είναι τόσο πολύχρωμοι.”
Από την επαφή σας με τους νέους ανθρώπους, διαπιστώνετε ότι ενδιαφέρονται για τον κινηματογράφο;
“Η αλήθεια είναι ότι ενδιαφέρονται αλλά πρέπει να περάσουμε στη φάση, από το ένα επίπεδο να καταναλώνουμε την εικόνα στο να μπορούμε να τη βρούμε και να την κρίνουμε. Γιατί, είτε το θέλουμε είτε δεν το θέλουμε, η εικόνα πια είναι ο κυρίαρχος παραμυθάς του αιώνα μας και από τον προηγούμενο αιώνα έχει πάρει τη θέση της λογοτεχνίας, κοινωνικοποιεί, φέρει αξίες, δημιουργεί στάσεις και συμπεριφορές. Ακόμα οι κρίσεις μας, οι πολιτικές και κοινωνιολογικές μέσα από την εικόνα, από αυτά που βλέπουμε διαμορφώνονται και θα πρέπει αύριο και οι μαθητές και οι φοιτητές αλλά και όποιος θέλει να είναι ενεργός πολίτης να μπορεί να “διαβάζει” την εικόνα για να γίνει κριτικότερος απέναντί της, να μπορεί να παίρνει πιο πολλά πράγματα και να διαμορφώνει κριτικότερα αντίληψη απέναντι στην εικόνα και στις παγίδες της αλλά και σε αυτά που έχει να προσφέρει.”
Το τελευταίο διάστημα διαπιστώνετε μία «άνθιση» του ελληνικού κινηματογράφου;
“Γίνονται πιο πολλές παραγωγές, έχουν ανοιχτεί σε πιο πολλά πρόσωπα αντί κάποια τρία, τέσσερα συγκεκριμένα που έκαναν παλαιότερα ταινίες. Δε σημαίνει, κατ ανάγκη, ότι η ποσότητα αυτή φέρει και αντίστοιχη ποιότητα. Ωστόσο φέρει, θα έλεγα, δημιουργεί περισσότερους καλούς επαγγελματίες και τεχνικούς στο χώρο, κάτι που είχε ανάγκη ο ελληνικός κινηματογράφος και με αυτόν τον τρόπο και όσοι έχουν κάτι σημαντικό να πουν μπορούν να το πουν καλύτερα. Αναμφίβολα έχει βελτιωθεί πάρα πολύ ο επαγγελματισμός και το επίπεδο των τεχνικών και καλλιτεχνικών συντελεστών μιας ταινίας. Από κει και πέρα παραμένει αυτό να μπει στη λειτουργία κάποιου που έχει κάτι να πει και όχι απλά θέλει να κάνει κινηματογράφους με όρους θα έλεγα τηλεόρασης, εμπορικούς, δηλαδή, εύπεπτους και διασκεδαστικούς. Είναι ένα κομμάτι αυτό, οπωσδήποτε, του κινηματογράφου και της βιομηχανίας, που στην Ελλάδα είναι περισσότερο βιοτεχνία παρά βιομηχανία. Είναι απαραίτητο γιατί ο κινηματογράφος θέλει χρήματα αλλά ωστόσο δεν είναι αυτό που θα δικαιώσει μια προσπάθεια ή όχι, χρειάζεται αλλά χρειάζεται και το άλλο.”

