Η συνεχής κατοίκηση του ανθρώπου στο Οροπέδιο Λασιθίου, σε συνδυασμό με το έντονο γεωμορφολογικό ανάγλυφο που εξάπτει την ανθρώπινη φαντασία, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πολλών θρύλων σε εποχές μάλιστα που η μυθοπλασία ήταν απαραίτητο στοιχείο ομαλής διαβίωσης.

Οι περισσότεροι μύθοι αφορούν το σπήλαιο του Ψυχρού, το Δικταίο.



Η γέννηση του Δία

Ο γνωστότερος μύθος λέει ότι εδώ κατέφυγε η Ρέα για να γεννήσει το Δία προφυλάσσοντάς τον από τον πατέρα του Κρόνο. Η Ρέα προσπαθώντας να γλιτώσει το βρέφος από τον πατροκτόνο Κρόνο αναζήτησε κακοτράχηλους τόπους για να γεννήσει, κρυψώνες για να μην τους ανακαλύψει ο Κρόνος. Και βρήκε το Δικταίο όπου οι Κουρήτες προκαλούσαν θόρυβο για να καλύψουν το κλάμα του μωρού και οι νύμφες της Κρήτης τάιζαν και φρόντιζαν το μωρό.



Ο Δίας και η κλοπή του μελιού

Όπως μας λέει ο γνωστός ιστορικός Σπανάκης, ορισμένοι συγγραφείς διασώζουν το θρύλο ότι το Δία τον φυλούσαν μέσα στο σπήλαιο οι μέλισσες και δεν επέτρεπαν σε κανένα την είσοδο. Κάποτε, 4 θνητοί, ο Λάιος, ο Κούκουλος, ο Κέρβερος και ο Αίγλιος προσπάθησαν να μπουν στο σπήλαιο για να πάρουν το μέλι και προκειμένου να μην τσιμπηθούν από τις μέλισσες σκέπασαν το σώμα τους με χάλκινα ρούχα. Θύμωσε όμως ο Δίας και τους έστειλε κεραυνούς και έκανε κομμάτια τα χάλκινα ρούχα και προκειμένου να μην πεθάνουν (διότι δεν επιτρεπόταν να πεθάνει κάποιος μέσα στο σπήλαιο που ήταν ο τόπος γέννησης των θεών και των ανθρώπων) οι Μοίρες και η Θέμις τους μεταμόρφωσαν σε πουλιά, και από αυτούς κατάγονται οι λάιοι, οι κούκοι, οι κέρβεροι και οι γλαύκες.



Ο Μίνωας και οι νόμοι

Άλλος μύθος θέλει το Μίνωα, όπως ο νεότερός του Μωυσής, να ανεβαίνει στο Σπήλαιο για να συμπληρώσει τους νόμους του να δώσει λόγο των πράξεών του κατά τη διάρκεια της ενιαετίας του και να πάρει νέες Οδηγίες από τον πατέρα Δία.



Η αρπαγή της Ευρώπης

Σε αυτό το σπήλαιο έφερε ο Δίας την όμορφη Ευρώπη, κόρη του βασιλιά Αγήνορα ή Φοίνικα από τη Συρία μεταμορφωμένος σε ταύρο.