Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Συναρπαστικός προορισμός, τόσο, που οδήγησε επώνυμους ιστορικούς να τον χαρακτηρίσουν «πανάρχαιο κρατήρα της κοσμογονίας» είναι το Οροπέδιο Λασιθίου, για όσους πράγματι θέλουν να «αποδράσουν» από τη ρουτίνα της καθημερινότητας και να βρεθούν σε ένα τοπίο το οποίο παραπέμπει σε άλλες εποχές, μύθους και θρύλους που σώζονται από τα βάθη των αιώνων.

Ο ιστορικός Στέργιος Σπανάκης χαρακτήρισε το Οροπέδιο Λασιθίου ως «Πανάρχαιο κρατήρα της κοσμογονίας», προφανώς ορμώμενος από τη γέννηση του μυθικού Δία στο όρος Δίκτη. Σε υψόμετρο 820 μέτρων, το Οροπέδιο Λασιθίου είναι το μεγαλύτερο στην Ελλάδα και αποτελεί μία από τις ελάχιστες ορεινές περιοχές της Μεσογείου με διαχρονική μόνιμη κατοίκηση. Ο δήμαρχος του Οροπεδίου Λασιθίου Γιώργος Μηλιαράς και οι κάτοικοι του, δουλεύουν ακούραστα ώστε ο «δύσκολος» αυτός τόπος (από άποψη κλίματος και μορφολογίας εδάφους) να παραμείνει ζωντανός και να διατηρήσει αναλλοίωτη την εκπληκτική γοητεία του.

Η γεωμορφολογία και το έντονο ανάγλυφο της ευρύτερης περιοχής που καταλαμβάνει το Οροπέδιο, ευνόησαν τη διαμονή του ανθρώπου από τα πανάρχαια χρόνια. Ανέκαθεν ο εύφορος κάμπος ήταν ιδανικός για τις καλλιέργειες και οι μεγάλες ορεινές εκτάσεις κατάλληλες για την κτηνοτροφία.

Η κυκλική διάταξη των οικισμών στις παρυφές των ψηλών βουνών δημιούργησε φυσικά απόρθητα τείχη, με αποτέλεσμα τα χωριά να παραμένουν αθέατα και συχνά απροσπέλαστα από τους κατακτητές που κατέφθαναν σε διάφορες εποχές στο νησί, δημιουργώντας ένα φυσικό οχυρό με πλούσιους φυσικούς πόρους που κατοικήθηκε από τη νεολιθική εποχή.

Η ανθρώπινη παρουσία έχει αφήσει έντονα τα σημάδια της με μνημεία μοναδικά που καθιστούν το Οροπέδιο Λασιθίου ένα από τους σημαντικότερους ιστορικούς και αρχαιολογικούς τόπους της Κρήτης και γενικότερα της Ευρώπης. Πλήθος αρχαιολογικών χώρων, λατρευτικών σπηλαίων, θαυμάσιων κτισμάτων και μοναστηριών είναι μερικά μόνο από τα σημεία ενδιαφέροντος του Οροπεδίου.

Στο Οροπέδιο η ιστορία τροφοδοτείται από πανάρχαιους θρύλους, με τους οποίους μεγάλωσαν γενεές ανθρώπων. Η γεωμορφολογία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των μεγάλων μύθων του τόπου.

Δεν είναι τυχαίο ότι τον τόπο αυτόν επέλεξε η Ρέα να γεννήσει το γιο της Δία, προκειμένου να τον προστατεύσει από το σύζυγό της Κρόνο που έτρωγε τα παιδιά του.

Αλλά και στη νεότερη και τη σύγχρονη ιστορία υπήρξαν γεγονότα που αναδεικνύουν την περιοχή ως κρησφύγετο. Κατά την Κρητική επανάσταση έγινε η ιστορική Μάχη (Γιγαντομαχία) του Λασιθίου ενώ επί Γερμανικής κατοχής εδώ είχαν το κεντρικό τους αρχηγείο οι Κρήτες καπετάνιοι.



Οι μύλοι του Οροπεδίου



Σήμα κατατεθέν του Οροπεδίου στον 2ο αιώνα ήταν οι ανεμόμυλοι. Πάνω από 10.000 κατασκευάστηκαν με σκοπό την ύδρευση και την άρδευση της περιοχής. Σήμερα μικρός αριθμός από αυτούς παραμένει σε λειτουργία με πρωτοβουλία του Δήμου Οροπεδίου δεδομένου ότι πολλά πράγματα άλλαξαν με την εφαρμογή σύγχρονων τεχνολογιών στην γεωργία της περιοχής. Τα τελευταία χρόνια ο δήμος συστηματικά προχωρεί στην αναστήλωσης ανεμομύλων με σκοπό να αποκαταστήσει σε σημαντικό βαθμό την πιο διάσημη εικόνα του τόπου σε όλη την Ευρώπη.



Πώς πάμε

Οι φυσικές οδοί πρόσβασης προς το Οροπέδιο είναι από 9 θέσεις που ουσιαστικά ταυτίζονται με τα διάσελα των βουνών που περιτριγυρίζουν τον κάμπο και χρησιμοποιούνταν σε παλαιότερες εποχές, ελλείψει οδικού δικτύου. Στις μέρες μας, ως κύριες είσοδοι, χρησιμοποιούνται οι Ποτάμοι, στα ανατολικά (από την πλευρά του Αγίου Νικολάου) και το πέρασμα Σελί Αμπέλου, μέσω του οικισμού Κερά, από την πόλη του Ηρακλείου. Και από τα δύο σημεία η θέα είναι άκρως εντυπωσιακή. Άλλωστε αυτό είναι και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του Οροπεδίου: οι πανοραμικές εικόνες που αντικρίζει ο επισκέπτης από όποιο σημείο και αν σταθεί.



Ζώνη Ειδικής Προστασίας

Το Οροπέδιο Λασιθίου ανήκει στις λεγόμενες «Ζώνες Ειδικής Προστασίας» που έχουν θεσμοθετηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία της φύσης. Πράγματι η περιοχή έχει μεγάλη οικολογική και αισθητική αξία εξαιτίας της ύπαρξης ενός φάσματος τύπων οικοτόπων, με βλάστηση σε καλή κατάσταση, κατά το πλείστον. Η χλωρίδα και η πανίδα αυτών των βιότοπων περιέχει τυπικά ενδημικά και επιπλέον τοπικά ενδημικά είδη της Κρήτης. Εκτός από την ένταξή της στο Δίκτυο ΦΥΣΗ 2000 η περιοχή έχει χαρακτηριστεί και ως καταφύγιο θηραμάτων.



Το Οροπέδιο σήμερα



Ο δήμος Οροπεδίου Λασιθίου αποτελείται από 17 χωριά (δημοτικά διαμερίσματα), και συγκεκριμένα το Τζερμιάδων, ο Αβρακόντες, το Καμινάκι, η Λαγού, το Μέσα Λασίθι, η Πλάτη, το Ψυχρό, το Μαρμακέτο, το Κάτω Μετόχι, ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Κωνσταντίνος.

Ο πληθυσμός του Οροπεδίου Λασιθίου, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή (2001) είναι 3.067 κάτοικοι. Ο πιο πολυάνθρωπος οικισμός της είναι το Τζερμιάδω με 762 κατοίκους, όπου συγκεντρώνονται και οι περισσότερες υπηρεσίες όπως Δημαρχείο, Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών, Τράπεζες, Σχολεία, Κέντρο Υγείας Ένας δεύτερος πόλος είναι το δημοτικό διαμέρισμα του Αγίου Γεωργίου ενώ μικρές και σχετικά ομοιόμορφες είναι οι πληθυσμιακές συγκεντρώσεις στα υπόλοιπα δημοτικά διαμερίσματα.

Σήμερα το Οροπέδιο αντιμετωπίζει τα προβλήματα πληθυσμιακής συρρίκνωσης, που εμφανίζουν οι περισσότερες ορεινές περιοχές της Κρήτης.

Η εικόνα αυτή οφείλεται σε μια σειρά συνθηκών που επικράτησαν τα τελευταία 50 χρόνια σε ολόκληρη την Κρήτη. Με μία τάση διαρκώς αυξητική, ο άλλοτε ακμάζων αγροτικός τομέας άρχισε σταδιακά να υποβαθμίζεται και, σε συνδυασμό με τις λιγοστές υποδομές εκπαίδευσης και υπηρεσιών, οδήγησαν πολλούς Λασιθιώτες στην αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής στα αστικά κέντρα του νησιού. Σήμερα όμως η δημοτική αρχή καταβάλλει σημαντικές αναπτυξιακές προσπάθειες και ήδη έχουν αρχίσει να εμφανίζονται τα θετικά αποτελέσματα.



Δραστηριότητες - Οικονομία



Η γεωγραφία της περιοχής καθόρισε τις οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων. Ανέκαθεν οι κύριες ασχολίες ήταν η γεωργία, με την καλλιέργεια κυρίως σιτηρών, κηπευτικών, οπωροφόρων και η κτηνοτροφία. Τα εδάφη του Οροπεδίου είναι εξαιρετικά εύφορα, κάτι που οφείλεται στα προσχώματα που κατεβαίνουν από τα βουνά την άνοιξη. Παρόλα αυτά, οι αποδόσεις, κυρίως στα σιτηρά, στα αμπέλια, στις μυγδαλιές, που κάποτε είχαν σημαντική παραγωγή, ήταν πολύ μικρές λόγω του κλίματος (το χειμώνα κάνει συχνά παγετούς) και διότι κατά τις περιόδους βροχοπτώσεων το οροπέδιο λιμνάζει.

Σήμερα οι περισσότεροι μύλοι έχουν αντικατασταθεί από τις πιο αποδοτικές ηλεκτρικές αντλίες. Επίσης, τις ντόπιες ποικιλίες διαδέχονται οι βελτιωμένες, ενώ τα τελευταία χρόνια ξεκίνησαν να χρησιμοποιούνται τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, καθώς και τα μηχανικά μέσα για άροση και καλλιέργεια, με αποτέλεσμα η παραγωγή να αυξηθεί κατακόρυφα.

Σήμερα, οι σημαντικότερες καλλιέργειες του Οροπεδίου είναι οι πατάτες, οι καρυδιές (είναι γύρω στις 16.000 δέντρα), οι μηλιές. Σε ό,τι αφορά την κτηνοτροφία, συνεχίζεται και βρίσκεται σε άνθηση ενώ παλαιότερα ήκμαζε και, σύμφωνα με μαρτυρίες, ο αριθμός των αιγοπροβάτων ξεπερνούσε τα 50.000.



Αγροτουρισμός



Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι αγρότες έχουν αρχίσει να ασχολούνται και με τον αγροτικό τουρισμό. Με δεδομένο ότι στο πλαίσιο εθνικών και περιφερειακών πολιτικών ενίσχυσης της ενδοχώρας και του αγροτικού τομέα, ενθαρρύνονται πρωτοβουλίες ανάπτυξης του αγροτουρισμού και γενικά των εναλλακτικών μορφών τουρισμού, πολλοί έσπευσαν να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες και να δημιουργήσουν αγροτουριστικά καταλύματα, παραδοσιακές ταβέρνες και άλλες υποδομές οικοτουρισμού.

Το Οροπέδιο σίγουρα διαθέτει όλες τις προϋποθέσεις για να αναπτύξει τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού που μπορούν να δημιουργήσουν νέα δεδομένα για την περιοχή. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια τείνει να ταυτιστεί με σημείο αναφοράς σε επίπεδο Κρήτης για δραστηριότητες των οπαδών του ποδηλάτου βουνού (mountain-bike). Το γεγονός ότι αποτελεί προορισμό πρώτης προτεραιότητας για τα γραφεία τουρισμού που αναπτύσσουν προϊόντα εναλλακτικού τουρισμού αποτελεί αναμφισβήτητα σημαντική ένδειξη που συνηγορεί στις καλές προοπτικές που διαμορφώνονται.