Του Αλ. Α. Ανδρικάκη
Μια προφητική, για τις σημερινές εξελίξεις στο κίνημα, συνέντευξη του Γιώργου Ψαράκη στην «Π», πριν ακριβώς 6 χρόνια.
Τι είχε πει για το ΠΑΣΟΚ, στο οποίο ήλπιζε μέχρι την τελευταία του στιγμή, αλλά και τη σχέση του με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Η αναγκαστική συμμετοχή του στο ψηφοδέλτιο του 1974 και η εκλογή που δεν ήθελε. «Το κακό είναι ότι εξελέγην», είχε πει! Ο…«καυγάς» με τον Ανδρέα Παπανδρέου για να μην αναλάβει διοικητής του ΟΓΑ, θέση στην οποία έμεινε, χωρίς να το θέλει, τέσσερα χρόνια.
«Αν έχουν διαφορές να τις λύσουν και ο καθένας να περιμένει τη σειρά του να αναδειχτεί. Να μην βιάζονται.
Ο λαός είναι εκείνος που αναδεικνύει τους ηγέτες. Αλλά ο λαός αναδεικνύει τους ηγέτες να τον υπηρετούν και όχι ο λαός να υπηρετεί τους ηγέτες»
Ηταν τέτοιες μέρες πριν από ακριβώς 6 χρόνια. Στις 23 Οκτωβρίου 2001. Ο μακαρίτης, πλέον, Γιώργος Ψαράκης, σε μια από τις σπάνιες φορές, αποφάσιζε να μιλήσει στην «Π» για τη συμμετοχή του στην πολιτική, τη στενή προσωπική του σχέση με τον Ανδρέα Παπανδρέου, το πέρασμα του από την πολιτική, αλλά και το μέλλον του ΠΑΣΟΚ, που από τότε φαινόταν ότι έμπαινε σε μια μακροχρόνια περίοδο κρίσης. Σε μια προφητική, για τις σημερινές δραματικές εξελίξεις, ο πρώτος βουλευτής του κινήματος στην Κρήτη, έλεγε στις 23 Οκτωβρίου 2001: «Να τα βρουν μεταξύ τους στην ηγεσία. Αν έχουν διαφορές να τις λύσουν και ο καθένας να περιμένει τη σειρά του να αναδειχτεί. Να μην βιάζονται.
Ο λαός είναι εκείνος που αναδεικνύει τους ηγέτες. Αλλά ο λαός αναδεικνύει τους ηγέτες να τον υπηρετούν και όχι ο λαός να υπηρετεί τους ηγέτες»! Αυτή η αναφορά του σκαπανέα του κινήματος στο νησί, όπως τον έχει χαρακτηρίσει ο κόσμος του ΠΑΣΟΚ, αποτελεί μια παρακαταθήκη για το σήμερα, από τον άνθρωπο που χθες σκέπασε η γη του Αρκαλοχωρίου.
Είχε πει και άλλα για το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα του. Από το οποίο δεν θέλησε τίτλους και αξιώματα. Ακόμη και υποψήφιος βουλευτής εξαναγκάστηκε να είναι το 1974, με την παρέμβαση του ίδιου του Ανδρέα Παπανδρέου. Και όπως έλεγε τότε στη συνέντευξή του, «το κακό είναι ότι εξελέγην»! Αγνός ιδεολόγος, με πλούσιο αντιστασιακό παρελθόν στη γερμανική κατοχή αλλά και σημαντική δράση στα μετέπειτα χρόνια, έλεγε τότε για το κόμμα του: «Το ΠΑΣΟΚ έχει αλλάξει. Βέβαια έχει μεγαλώσει, έχει πολλά πλέον μέλη και στελέχη. Στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι εξαιρετικά. Όμως οι άνθρωποι αυτοί πρέπει να ξέρουν ότι εκπροσωπούν και το κίνημα και τον ελληνικό λαό. Δεν έχουν δικαίωμα να παραφράζουν την εντολή του, δεν έχουν δικαίωμα να την ερμηνεύουν εκείνοι όπως θέλουν».
Πάντως, όσο κι αν θεωρούσε ότι το ΠΑΣΟΚ άλλαξε, υποστήριζε ότι ο ελληνικός λαός έχει δικαίωμα να ελπίζει στο κίνημα. Κι όπως έλεγε, αυτές οι ελπίδες τελευταία είναι περισσότερες. «Αρκεί να το θέλουν, να είναι αποφασισμένοι εκείνοι που πρέπει».
«Προσωπικά - τόνιζε πριν από 6 χρόνια στην «Π» - ελπίζω στο ΠΑΣΟΚ και στα όσα πολλά μπορεί να προσφέρει στην ελληνική κοινωνία, στη χώρα. Προϋπόθεση όμως θεωρώ είναι να υπάρχει σύμπνοια στην ηγεσία και απόφαση να θέλουν όλοι να προχωρήσουμε μπροστά».
Σʼ εκείνη τη μοναδική του συνέντευξη στην «Π» ο Γιώργος Ψαράκης, που πάντα δήλωνε αγρότης, αν και είχε σπουδάσει στην Ανωτάτη Εμπορική, με τη σεμνότητα που τον διέκρινε, είχε μιλήσει για την πορεία του στο κίνημα, την προσωπική του σχέση με τον Ανδρέα, τη συμμετοχή του στο ψηφοδέλτιο του 1974 και την εκλογή του ως βουλευτής, αλλά και την - με σχεδόν αναγκαστικό τρόπο!- ανάληψη των καθηκόντων του ως διοικητή του ΟΓΑ, στην πρώτη τετραετία που κυβέρνηση ήταν το ΠΑΣΟΚ.
Στο ΠΑΣΟΚ, δίπλα
στον Ανδρέα
Στο ΠAΣOK βρέθηκε από την πρώτη στιγμή, αμέσως μετά τη δικτατορία, συμμετέχοντας, από τους πρώτους, στους πυρήνες του μικρού, τότε, σοσιαλιστικού κινήματος που ίδρυσε ο Aνδρέας Παπανδρέου.
Στον κοινοβούλιο βρέθηκε περίπου χωρίς τη θέληση του! Kαι, εν πάση περιπτώσει, όταν έλεγε το ναι στην υποψηφιότητα σε μια σύσκεψη των πρώτων μελών του κινήματος στο Ηράκλειο, το φθινόπωρο του 1974, δεν πίστευε καν ότι είχε πιθανότητες να εκλεγεί βουλευτής. Aν το πίστευε το πιο πιθανό είναι να έλεγε όχι στη συμμετοχή του στο ψηφοδέλτιο! Όπως έκανε, άλλωστε, 7 χρόνια αργότερα, στις πρώτες νικηφόρες για το ΠAΣOK εκλογές.
Aπό το ψηφοδέλτιο των εκλογών της 18ης Oκτωβρίου του 1981 «εξήλθε» με δική του θέληση, αφού «άντεξε» στις πιέσεις του Aνδρέα Παπανδρέου. Tο όνομά του διαγράφηκε από εκείνη τη νικηφόρα λίστα μόλις το μεσημέρι της ημέρας που τελείωνε η προθεσμία κατάθεσης των συνδυασμών. Eίχε προηγηθεί ένα αγωνιώδες τηλεφώνημα στον ίδιο τον πρόεδρο προς τον οποίο διαμήνυσε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να είναι και πάλι υποψήφιος. Kι ο Aνδρέας το δέχτηκε αφού προηγουμένως απέσπασε τη δέσμευση του Γ. Ψαράκη ότι δεχόταν να διαθέσει τις δυνάμεις του, ως απλός στρατιώτης, για την υλοποίηση του κυβερνητικού έργου.
Mια υπόσχεση έτσι, αόριστη, την οποία δεν πολυσκέφτηκε για να την παράσχει ο πρώην βουλευτής προκειμένου να «ξεφύγει» από τα επιχειρήματα του Aνδρέα, αλλά και γιατί δεν πίστευε ότι το ΠAΣOK θα κέρδιζε εκείνες τις εκλογές!
Tελικά εκείνη η απάντησή του ήταν η αιτία να διοικήσει για 4 χρόνια τον Oργανισμό Γεωργικών Aσφαλίσεων, σε όλη, δηλαδή, τη διάρκεια της πρώτης κυβέρνησης του ΠAΣOK!
Tον ιδρυτή και φυσικό ηγέτη του ΠAΣOK Aνδρέα Παπανδρέου τον γνώρισε το 1966, στο γραφείο του στη Bουλή, με τη μεσολάβηση του Παύλου του Bαρδινογιάννη.
«Ήταν το 1966», είχε πει στην «Π». «Βρέθηκα στη Βουλή για να συναντήσω τον Παύλο το Βαρδινογιάννη. Και τότε εκείνος με πήγε στο γραφείο του Ανδρέα, στο Κοινοβούλιο. Με είχε ζητήσει για να συζητήσουμε την υποψηφιότητά μου στο συνδυασμό της Ενώσεως Κέντρου. Στις εκλογές της επόμενης χρονιάς. Είχε προηγηθεί μια συνάντηση και με τον Αντώνη Λιβάνη και μια καταρχήν συμφωνία».
Η συνάντηση εκείνης της ημέρας με τον Ανδρέα Παπανδρέου έκλεισε θετικά. Το όνομα του Γιώργου Ψαράκη επελέγη ως πρώτο ανάμεσα σε 30 άλλα από το νομό Ηρακλείου. Όμως η συμφωνία δεν υλοποιήθηκε ποτέ γιατί οι εκλογές ουδέποτε πραγματοποιήθηκαν. Μεσολάβησε το πραξικόπημα.
Ακολούθησαν τα γνωστά γεγονότα, η χούντα οι διώξεις και για τον ίδιο το μετέπειτα βουλευτή.
“Το κακό είναι
ότι εξελέγην!”
Είναι Οκτώβρης του 1974. Το ΠΑΣΟΚ είναι δεν είναι 40 ημερών και στο Ηράκλειο τα πρώτα στελέχη οργανώνουν τη δουλειά για τις εκλογές που ήδη έχει προκηρύξει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Η ηγεσία του κινήματος ζητά λίστες με υποψηφίους βουλευτές και τα τοπικά στελέχη συναντώνται για να κάνουν τις δικές τους προτάσεις.
Ο Γιώργος Ψαράκης δέχεται την πρόταση να είναι υποψήφιος. Αρχικά είναι πολύ διστακτικός μέχρι αρνητικός σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ακόμη κι αν πιστεύει ότι δεν έχει, ούτως ή άλλως, καμιά πιθανότητα εκλογής. «Ομολογώ, σημείωνε, ότι δεν έβλεπα την υποψηφιότητά μου με καλό μάτι! Ήξερα ένα πράγμα. Το να ασχολείται κανείς με τα κοινά θα έπρεπε να έχει κάποιες αυξημένες δυνατότητες και γνώσεις γύρω από την πολιτική. Όταν φοιτούσα στην Ανωτάτη Εμπορική ένας καθηγητής μου έλεγε: Οι πολιτικοί, όπως και οι οικονομολόγοι, γεννώνται, δεν γίνονται. Αυτό είναι αξίωμα. Αν δεν έχεις τη δωρεά, που έλεγε ο Γεώργιος Παπανδρέου, το χάρισμα, δηλαδή, δεν μπορείς να τα καταφέρεις.»
Τι να έκανε όμως που οι σύντροφοι του επέμεναν; Δέχτηκε, πιστεύοντας ότι δεν θα συνέβαινε και τίποτα αφού δεν εκλεγόταν! Όμως εξελέγη πρώτος και μοναδικός βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στην Κρήτη.
Στις 23 Οκτωβρίου 2001 ο Γιώργος Ψαράκης αυτοσαρκαζόμενος μας έλεγε: «Το πρώτο κακό δεν ήταν μόνο ότι με πρότειναν, αλλά και ότι με επέλεξε η ηγεσία. Και το δεύτερο και χειρότερο ότι τελικά εξελέγην κιόλας».
Οι ρομαντικές εποχές της πολιτικής
Στη συνέντευξή του θυμόταν εκείνα τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, συγκρίνοντάς τα με το σήμερα. «Όσοι τότε αναμείχθηκαν με την πολιτική ή είχαν εκλεγεί στην πρώτη, μικρή, κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ επίστευαν πραγματικά σε διακηρύξεις, σε ιδέες και στις ικανότητες του προέδρου», τόνιζε ασφαλώς με νόημα ακόμη και για τα σύγχρονα εντός ΠΑΣΟΚ, και όχι μόνο. «Ποτέ δεν διεννοείτο κανείς να κάνει ομάδες και να διασπά την ενότητα του μικρού τότε κινήματός μας. Τα μέλη της πρώτης κοινοβουλευτικής μας ομάδας ήταν 15. Οι 12 εξελέγησαν αμέσως και τρεις αργότερα κέρδισαν την εκλογή μέσω του εκλογοδικείου. Ήμασταν μια παρέα, νόμιζα πως ήταν τα αδέλφια μου. Ο ένας έβλεπε τον άλλο με κατανόηση και αγάπη. Με συντροφικότητα. Στοιχεία που σήμερα μάλλον λείπουν»
Και δήλωνε συγκινημένος: «Ήταν πολύ διαφορετικά τα πράγματα, οι εποχές, τα πρόσωπα. Ακόμη και τις σκληρές ώρες τις έχω σαν μια καλή ανάμνηση».
Και για τον Ανδρέα Παπανδρέου η γνώμη του; «Μεγάλος ηγέτης και φίλος όλων μας. Πάντα συζητούσαμε στην κοινοβουλευτική ομάδα, μας άκουγε όλους και στο τέλος συνοψίζοντας έβγαζε το αποτέλεσμα. Κρατούσε πάντα σημειώσεις και όταν από τη μια συζήτηση μέχρι την επόμενη του έλεγες κάτι διαφορετικό στο υπενθύμιζε, ακόμη κι αν εσύ που το έλεγες δεν το είχες προσέξει».
Εκείνη τη ρομαντική εποχή ο κόσμος όμως πως συμπεριφερόταν; Ζητούσε από το βουλευτή του ρουσφέτια όπως συμβαίνει σήμερα;
«Το ρουσφέτι υπήρχε πάντα», απαντούσε. «Όπως σε όλους, ζητούσαν και από μένα. Δεν έκανα όμως ρουσφέτια. Έκανα μόνο αυτό που ήταν δίκαιο. Το δίκαιο το έδινα και σε αυτόν που μπορεί να θεωρούσα αντίπαλο. Γιατί αν του φερόσουν δίκαια, ήταν για τον ίδιο ένα μάθημα.»
Δεν ήθελα
κανένα αξίωμα
Στις εκλογές του 1977 ο Γιώργος Ψαράκης δεν επανεξελέγη. Αλλά αποδείχτηκε ότι η διεκδίκηση της βουλευτικής έδρας δεν ήταν στόχος του! Όπως άλλωστε το 1974. Παρέμενε όμως πάντα δίπλα στον Ανδρέα Παπανδρέου και στο ΠΑΣΟΚ , συμμετέχοντας πάντα ενεργά σε όλες τις δραστηριότητες.
Στις εκλογές του 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου συμπεριλαμβάνει στα πλάνα του για τη λίστα του Ηρακλείου τον πρώην βουλευτή. Ο ίδιος αρνείται, αλλά εκείνος επιμένει. «Πρόεδρε έκανα ένα λάθος, να μην κάνω και δεύτερο», του λέει, αλλά ο πρόεδρος είναι αμετάπειστος.
«Ήμουν αποφασισμένος να μην είμαι και πάλι υποψήφιος. Τι να έκανα όμως, ο Ανδρέας επέμενε», έλεγε στην «Π».
Μια ημέρα πριν κλείσουν οι συνδυασμοί, αναζήτησε στο τηλέφωνο τον Ανδρέα για να του ξεκόψει, οριστικά, ότι δεν πρόκειται να είναι το ψηφοδέλτιο και να βάλει κάποιον άλλο στη θέση του. Στο τηλέφωνο δεν είναι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, όμως, που απουσιάζει σε προεκλογική εκδήλωση στη Χαλκίδα. Αντ' αυτού στο τηλέφωνο βγαίνει ο Άκης Τσοχατζόπουλος. «Γιώργο, ο πρόεδρος είπε ότι το θέμα το δικό σου το χειρίζεται ο ίδιος, αποκλειστικά. Οι αποφάσεις είναι μόνο δικές του. Δεν μπορώ να το συζητήσω το θέμα, όπως καταλαβαίνεις», απαντά ο Άκης.
Την επομένη ημέρα, Παρασκευή, που έληγε η προθεσμία κατάθεσης των υποψηφιοτήτων, ο Γιώργος Ψαράκης ξαναπήρε στο τηλέφωνο στον Ανδρέα και αυτή τη φορά τον βρήκε.
-Πρόεδρε απελευθέρωσέ με, του λέει και πάλι.
-Γιώργο θέλω να είσαι στο ψηφοδέλτιο, του απαντά ο Ανδρέας.
-Δεν μπορώ. Σου είπα ότι δεν πρέπει να ξανακάνω το ίδιο λάθος.
-Μία είναι η περίπτωση να σε απελευθερώσω. Αν μου υποσχεθείς να βοηθήσεις στην υλοποίηση του κυβερνητικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ.
Ο Γ. Ψαράκης θεώρησε ότι βρήκε την ευκαιρία να απεγκλωβιστεί. Και δεν άφησε να πάει χαμένη! Έτσι τουλάχιστον νόμιζε. Και χωρίς να το πολυσκεφτεί απαντά «στη διάθεση σου πρόεδρε, ως απλός στρατιώτης»! «Του είπα βέβαια ότι θα βοηθούσα, ως απλός στρατιώτης, αλλά μέσα μου γέλασα, γιατί δεν πίστευα ότι το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να κερδίσει τις εκλογές», σημείωνε. «Αλλά του τόνισα, ως απλός στρατιώτης. Δεν ήταν στη λογική μου τα αξιώματα, οι λοχαγοί και οι στρατηγοί που ήλθαν στη συνέχεια».
Το πρόβλημα που προέκυπτε στη συνέχεια ήταν ποιος θα συμπλήρωνε το ψηφοδέλτιο του κινήματος, στη θέση του. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ζήτησε πρόταση από το Γιώργο Ψαράκη. Όμως εκείνος δεν είπε κανένα όνομα, απαντώντας «εμένα να απαλλάξεις και όποιον άλλο θέλεις βάλε στη θέση μου»!
Ο Σταύρος Σεραφειμίδης, Αρκαλοχωρίτης επίσης, ο οποίος εξελέγη στη συνέχεια, ήταν η τελική επιλογή.
Διοικητής στον ΟΓΑ
Ο Ανδρέας όμως «έδεσε» την υπόσχεση του Γιώργου Ψαράκη και όταν κέρδισε τις εκλογές του ζήτησε να ανέβει στην Αθήνα για να συζητήσουν την πρόταση που είχε να του κάνει. Ο ίδιος δεν πολυεπεδίωξε αυτή τη συνάντηση γιατί ήταν προφανές ότι θα αναλάμβανε ρόλο αξιωματικού και όχι απλού στρατιώτη.
Εκείνο το διάστημα ο πρώην βουλευτής ήταν και μέλος του Δ.Σ. των Μινωικών Γραμμών. Και σε ένα ταξίδι στην Αθήνα, λίγο μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1981, μαζί με τον Κώστα Κληρονόμο, τον εντόπισε η διευθύντρια του γραφείου του πρωθυπουργού Αγγέλα Κοκόλα στο γραφείο του μακαρίτη του Παντελή Σφηνιά.
«Ξαφνικά χτυπά το τηλέφωνο και ζητούν από το Σφηνιά να μου μιλήσουν από το γραφείο του Ανδρέα Παπανδρέου», έλεγε στην «Π». «Παραξενεύτηκα και είπα τότε, ποιος είναι αυτός που με πρόδωσε ότι ήμουν εκεί».
Λίγη ώρα αργότερα βρισκόταν στο γραφείο του Ανδρέα, ο οποίος καθόταν μαζί με τον Άκη Τσοχατζόπουλο και τους συμβούλους του Γιώργο και Γρηγόρη Κασιμάτη.
Ο πρόεδρος σηκώθηκε και αγκάλιασε το Γιώργο Ψαράκη ευχόμενος του να είναι καλορίζικος!
Εκείνος ξαφνιάστηκε και απάντησε «Πρόεδρε, στην Κρήτη λέμε να είναι καλορίζικος όποιος είναι αρραβωνιασμένος και ετοιμάζεται να παντρευτεί. Εγώ ούτε αρραβωνιάστηκα, ούτε παντρεύομαι. Προς τι λοιπόν αυτή η ευχή;»
-Γιώργο θα πας στο ΟΓΑ.
-Τι είναι πάλι αυτό που μου λες!
-Θα πας διοικητής στον ΟΓΑ.
-Πώς θα γίνει αυτό; Εγώ με τον ΟΓΑ δεν τα έχω καλά. Έχω αρθρογραφήσει πολλές φορές εναντίον των διοικήσεων του για τη λειτουργία του.
-Γι αυτό σε βάζω εκεί. Να διορθώσεις τα πράγματα και να τσακωθείς με όσους πρέπει!
Τι μπορούσε να κάνει ο Γιώργος Ψαράκης; Να περιορίσει το κακό, ζητώντας από τον νεοεκλεγμένο πρωθυπουργό η θητεία του να είναι πολύ περιορισμένη. Από 3-6 μήνες.
Ο Ανδρέας έπρεπε εκείνη την ώρα να δεχτεί την προϋπόθεση, αλλά τελικά άφησε τον πρώην βουλευτή 4 ολόκληρα χρόνια στη θέση του διοικητή!
«Ποιοί 3 και 6 μήνες! Έμεινα ακριβώς τέσσερα χρόνια», μας έλεγε. «Υπέβαλα δύο φορές επισήμως και εγγράφως την παραίτησή μου αλλά ουδείς υπουργός την έκανε δεκτή γιατί ο πρόεδρος είχε διαμηνύσει κανείς να μην ασχολείται με τον Ψαράκη, παρά μόνο ο ίδιος.»
Πάνω στην τετραετία, την τελική συζήτηση να τον μεταπείσει την έκανε ο μακαρίτης ο Γεννηματάς, που ανέλαβε στο μεταξύ αρμόδιος υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Όμως, ο αείμνηστος Γεννηματάς δεν θα μπορούσε να τον πείσει. Ούτε ο ίδιος ο Ανδρέας, όπως έλεγε!
Κι έτσι ολοκληρώθηκε η θητεία του Γιώργου Ψαράκη στον ΟΓΑ. Και ουσιαστικά η συμμετοχή του στα κοινά.
