Μια σπάνια αφήγηση - παρακαταθήκη του αείμνηστου Αλέξανδρου Μυκωνιάτη, το Μάιο του 2004.
“Οι τοπικές εφημερίδες έχουν κοινωνικό και επιμορφωτικό ρόλο.
Χρειάζεται εγκυρότητα, όχι υπερβολή και κιτρινισμός”
Σε μια σπάνια στιγμή που ο Αλέξανδρος Μυκωνιάτης θέλησε να καταγράψουμε τις τις μνήμες και τις απόψεις του για την «Πατρίδα», γενικότερα για τις δυσκολίες και το ρόλο μιας εφημερίδας, ήταν το Μάιο του 2004. Τότε ο ίδιος μπροστά στο μαγνητόφωνο μίλησε για όλα αυτά. Ας αφήσουμε τον ίδιο, με τη ροή του λόγου του, όπως τον κατέγραψε το μαγνητόφωνο, να μας τα αφηγηθεί:
« Η «Πατρίς» εξεδόθη τον Ιούνιο του 1946, ανήκε στο κόμμα Φιλελευθέρων του Σοφοκλή Βενιζέλου, η επιτροπή που εργαζόταν γι αυτό το λόγο, δεν ήταν αποτελεσματική και γι αυτό ο Σοφοκλής Βενιζέλος φώναξε τον πατέρα μου Αθηναγόρα Μυκωνιάτη. Του είπε «Αθηναγόρα, σου αναθέτω τη διεύθυνση της εφημερίδας». Κι έτσι ο πατέρας μου ανέλαβε την εφημερίδα. Από τότε άρχισε όλη αυτή η πορεία.
Τότε, βεβαίως, δεν υπήρχαν σύγχρονες τεχνικές. Η δουλειά γινόταν με πολύ δύσκολο τρόπο, σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Είχαμε το σύστημα «Γουτεμβέργιος». Δηλαδή, συνθέταμε τη λέξη με κάθε γράμμα χωριστά, με τα στοιχεία. Το πιάναμε ένα – ένα και το βάζαμε πάνω στη σελίδα. Η «μήτρα», το κασέ, το γράφαμε ανάποδα και στη συνέχεια τυπωνόταν κανονικά η εφημερίδα.
Κάθε εφημερίδα είχε περίπου 300.000 στοιχεία.
Την εποχή εκείνη, σε μια ώρα τυπώναμε 1200 φύλλα τετρασέλιδα και τώρα, με τα σύγχρονα μηχανήματα, 5000 φύλλα 24 – 36 σελίδων, στον ίδιο χρόνο.
Τέλος πάντων, να ξαναγυρίσω στα πρώτα δύσκολα χρόνια.
Είχαμε δύο γραφεία στο κέντρο της πόλης και 4 δημοσιογράφους, μια διαχειρίστρια, 6-7 τυπογράφους, 1 πιεστή, ένα διεκπεραιωτή. Αυτή ήταν η δύναμη της εφημερίδας, στο ξεκίνημα. Στην αρχή κυκλοφορούσε σε 1200 φύλλα και ήταν ένα τετρασέλιδο. Κάποιες φορές βγάζαμε και 6 σελίδες. Η ειδησεογραφία μας ήταν από το χώρο της πολιτικής, καταγράφαμε κυρίως τις πολιτικές δραστηριότητες. Όμως μας ενδιέφερε παράλληλα το κοινωνικό ρεπορτάζ και φυσικά η καταγραφή των μικρών και μεγάλων γεγονότων της τοπικής μας κοινωνίας. Το Ηράκλειο τότε ήταν πολύ πιο μικρή κοινωνία από ό,τι είναι σήμερα.
Η εφημερίδα, όμως, ήταν πολιτική εφημερίδα 100%.
Τον Οκτώβριο του 1964 πέθανε ο πατέρας μου και ανέλαβα εγώ την διεύθυνση. Συνέχισα το έργο του. Πάντα οι δυσκολίες ήταν πολλές. Και από την τεχνική άποψη αλλά και από το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον.
Στη δικτατορία των συνταγματαρχών, το 1967, με απόφαση του καθεστώτος μας ανέστειλαν την έκδοση στην αρχή. Όταν μας έδωσαν την άδεια να συνεχίσουμε την έκδοση μας επέβαλαν τη λογοκρισία. Κάθε απόγευμα, κατά τις 6-7 η ώρα έπρεπε να πηγαίνουμε τα κείμενα στην επιτροπή λογοκρισίας. Εκεί μας απέρριπταν τα κείμενα που θεωρούσαν ότι είναι «επικίνδυνα» για το καθεστώς. Και αυτό βεβαίως, καταλαβαίνετε, γινόταν κάθε μέρα. Ήταν μια πολύ δύσκολη περίοδος αυτή. Καταφέραμε όμως να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες και να ενημερώνουμε, όπως μπορούσαμε, τους Ηρακλειώτες.
Όλο το διάστημα ήμασταν σε λογοκρισία.
Το 1946 εκτός από την «Πατρίδα» κυκλοφορούσαν μερικές ακόμη τοπικές εφημερίδες, ημερήσιες ή εβδομαδιαίες (Δράσις», «Μεσόγειος», «Ίδη»).
Η “Πατρίδα” ήταν η μόνη εφημερίδα του βενιζελικού κόμματος, εκείνη την εποχή. Η «Αλλαγή» κινήθηκε περίπου στον ίδιο πολιτικό χώρο, ενώ η «Μεσόγειος» ήταν της ΕΡΕ, ή όπως ονομαζόταν το κόμμα που εκπροσωπούσε και το θεωρούμε συντηρητικό χώρο. Το ίδιο και η «Ιδη».
Προχωρώντας τα χρόνια επιχειρούσαμε να εκσυγχρονιστούμε κι εμείς ως εφημερίδα. Την πρώτη μεγάλη προσπάθεια την κάναμε το 1966. Πήραμε ένα πιεστήριο, και λινοτυπικές μηχανές. Κάναμε μια συνολική ανακαίνιση, επιχειρώντας να έχουμε σύγχρονα μηχανήματα. Το πιεστήριο που τυπωνόμασταν ήταν το επίπεδο, το παλιό, δηλαδή.
Στη συνέχεια πήγαμε στο κυλινδρικό, που ήταν το σύγχρονο.
Στη δεκαετία του 1980 περάσαμε στη νέα τεχνολογία, στη φωτοσύνθεση. Φέραμε μηχανήματα από την Αμερική, τα πιο σύγχρονα που υπήρχαν, τουλάχιστον στον περιφερειακό Τύπο.
Από το 1998, και καθώς ο γιός μου, ο Αθηναγόρας, έπαιρνε ήδη τα σκήπτρα για να συνεχίσει στην παράδοση, περάσαμε πλέον στο χρώμα και σε νέα άλματα με πολυσέλιδες εκδόσεις, ένθετα κλπ.
Θέλω να σου πω ότι προχωρώντας τα χρόνια φτάσαμε σταδιακά σε πολύ μεγαλύτερες κυκλοφορίες. Από τα 1200 φύλλα των πρώτων χρόνων, πήγαμε στα 2500 αμέσως μετά τη δικτατορία για να φτάσουμε πλέον τα 15.000, περίπου, και σε μεγάλα γεγονότα να πλησιάζουμε τα 18-20.000
Πάντα υπήρχαν, όπως είπα, πολλές δυσκολίες. Ειδικά στην αρχή, με την τεχνολογία στα πρώτα της ακόμη στάδια.
Η άποψη και του πατέρα μου αλλά και εμένα, ήταν ότι έπρεπε πάντα, χωρίς διάθεση να υπερβάλουμε, να καταγράφουμε τα γεγονότα, να ενημερώνουμε σωστά και σοβαρά τον κόσμο. Γιʼαυτό και η «Πατρίδα» ήταν πάντα έγκυρη και σταθερή. Την αποκαλούσαν το «Βήμα» του Ηρακλείου.
Μια τοπική εφημερίδα έχει ρόλο να παίξει. Μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην πρόοδο του τόπου, κι όχι μόνο στο να ενημερώσει τον αναγνώστη.
Μια τοπική εφημερίδα έχει ρόλο στα γεγονότα. Ο κόσμος μπορεί να ακούσει ή και να ζήσει το γεγονός. Αλλά περιμένει πάντα την εφημερίδα να διαβάσει το γεγονός, που μπορεί και να το έχει ζήσει.
Οι εφημερίδες έχουν κοινωνικό κι επιμορφωτικό ρόλο.
Χρειάζεται εγκυρότητα, όχι υπερβολή και κιτρινισμός. Αυτό έμαθα εγώ, αυτό προσπάθησα να περάσω στους ανθρώπους που συνεργάστηκα και συνεργάζομαι. Στην περιφέρεια, για ό,τι γράφεις την επομένη σε ελέγχουν, σε επιβραβεύουν ή σε αποδοκιμάζουν. Δεν είσαι ανώνυμος. Υπάρχει η προσωπική σχέση με τον κόσμο, τον αναγνώστη. Έτσι το αίσθημα της ευθύνης είναι αναπτυγμένο, αλλά και η αίσθηση του ελέγχου.
Η εξέλιξη των μέσων ενημέρωσης και κυρίως η ανάπτυξη των τηλεοπτικών δικτύων ενέτεινε τον ανταγωνισμό, αλλά δεν έκανε κακό στην εφημερίδα. Ενίσχυσε μάλλον το ρόλο της. Και να το εξηγήσω: Ο πολίτης θα παρακολουθήσει ένα γεγονός στην τηλεόραση και την επομένη θα πάρει την εφημερίδα να δει τα περισσότερα. Από την εφημερίδα ζητεί περισσότερες πληροφορίες. Από την τηλεόραση είναι στιγμιαία η ενημέρωση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα με το ποδόσφαιρο. Αυτός που θα πάει στο γήπεδο, που είναι αυτόπτης μάρτυρας, ας πούμε, στο αθλητικό γεγονός, την επομένη θα πάρει την εφημερίδα να διαβάσει όσα είδε κι όσα δεν είδε.
Ο επαρχιακός Τύπος υπέφερε όλα τα χρόνια. Και πάντα έχει σοβαρά προβλήματα. Το κράτος ποτέ δεν έσκυψε σε αυτά. Και φυσικά δεν μας βοήθησε. Αλλά να σου πω κάτι; Αλίμονο αν μια εφημερίδα στηριζόταν στην κρατική βοήθεια. Αυτό μπορεί να ήταν και εξάρτηση. Και μια εφημερίδα πρέπει να είναι ανεξάρτητη, να καταγράφει χωρίς επιρροή τα γεγονότα.
Θέλει μεράκι και αγάπη για να βγάλεις μια εφημερίδα. Τότε, στα δύσκολα πρώτα χρόνια, ο εκδότης ήταν ο ίδιος που έγραφε, έκανε ρεπορτάζ, μάζευε τις συνδρομές, πουλούσε την εφημερίδα, μερικές φορές κιόλας. Αλλά είχε αγάπη γιʼαυτό που έκανε. Όπου υπάρχει έρωτας αποδίδεις, όποια δουλειά κι αν κάνεις. Πρέπει να σε συγκινεί αυτό που κάνεις και το αποτέλεσμα της δουλειάς να συγκινεί τον αναγνώστη.
Η τοπική εφημερίδα μπορεί και να διαμορφώσει τις εξελίξεις, με την έννοια της βοήθειας. Όταν ο δήμαρχος, για παράδειγμα, κάνει μια ενέργεια λάθος και την εντοπίσει η εφημερίδα με ένα σχόλιο της, μπορεί και να φτάσει στο σημείο αυτή η απόφαση να αλλάξει. Και να βοηθήσει. Γιατί η τοπική εφημερίδα είναι ζωντανό στοιχείο της καθημερινής ζωής. Και απαραίτητη στον πολίτη. Ο οποίος δεν ενημερώνεται μόνο από αυτήν, αλλά προσφεύγει για να λύσει και προβλήματά του.
Οι τοπικές εφημερίδες πάντα μπορούσαν να ανταγωνίζονται τις αθηναϊκές εφημερίδες γιατί είχαν την τοπική είδηση.
Και θέλω ακόμη να σημειώσω ότι οι εφημερίδες, ειδικά οι τοπικές, παίζουν και ρόλο της καταγραφής της Ιστορίας.»

