Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μία συχνή πάθηση, που ο περισσότερος κόσμος έχει συναντήσει στο κοντινό του περιβάλλον, η οποία κάποιες φορές μπορεί να είναι αρκετά επιβαρυντική για την καθημερινότητα των ασθενών και των οικογενειών τους. Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, πολλά είναι αυτά που μπορούν να γίνουν για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ασθενών. Θεωρήσαμε λοιπόν χρήσιμο, να δώσουμε ένα περίγραμμα αυτής της κατάστασης, των συμπτωμάτων και της αιτιολογίας της.

Καρδιακή ανεπάρκεια, ονομάζεται η κατάσταση κατά την οποία η λειτουργία της καρδιάς ως αντλία είναι μειωμένη, με συνέπεια να μην μπορεί να προωθήσει το αίμα αποτελεσματικά προς το υπόλοιπο σώμα. Η καρδιακή ανεπάρκεια δεν είναι νόσος, αλλά σύνδρομο – δηλαδή, μία ομάδα συμπτωμάτων- που αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα άλλων καταστάσεων που καταστρέφουν τον ιστό της καρδιάς, όπως είναι η στεφανιαία νόσος, η αρτηριακή υπέρταση, οι βαλβιδοπάθειες, λοιμώξεις και τοξίνες που προσβάλλουν τον καρδιακό μυ. Κάποιες φορές αναπτύσσεται γρήγορα, μέσα σε ημέρες, ή εβδομάδες, ενώ συνήθως εξελίσσεται αργά κι έτσι η καρδιά γίνεται σταδιακά πιο αδύναμη.



1.Πώς λειτουργεί η φυσιολογική καρδιά;



Η καρδιά αποτελείται από τέσσερις κοιλότητες: δύο άνω, τον δεξιό και αριστερό κόλπο και δύο κάτω, την δεξιά και αριστερά κοιλία. Το αίμα ρέει από τις φλέβες του σώματος μέσα στις κοιλότητες που βρίσκονται στην δεξιά πλευρά της καρδιάς – πρώτα στον δεξιό κόλπο και μετά στην δεξιά κοιλία- και από εκεί ωθούνται μέσα σε ένα δίκτυο αιμοφόρων αγγείων που περνούν μέσα από τους πνεύμονες. Κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, το αίμα παραλαμβάνει οξυγόνο

Το οξυγονωμένο αίμα επιστρέφει και πάλι στην καρδιά, πρώτα σον αριστερό κόλπο και μετά στην αριστερή κοιλία. Η αριστερά κοιλία είναι μία ισχυρή αντλία που σπρώχνει το αίμα έξω από την καρδιά, μέσα στο ευρύτατο δίκτυο των αγγείων που εξαπλώνεται σε όλο το σώμα. Το πρώτο όργανο που παραλαμβάνει το οξυγονωμένο αίμα, είναι η ίδια η καρδιά. Το αίμα ρέει μέσα στα στεφανιαία αγγεία, παρέχοντας της, το οξυγόνο και την ενέργεια που χρειάζεται για να επιτελέσει το σημαντικό της έργο (Εικόνα 1)

Η φυσιολογική καρδιά συσπάται και χαλαρώνει, ρυθμικά. Αυτή η λειτουργία προκαλεί μεταβολές της πίεσης, μέσα στην καρδιά, που της επιτρέπουν να γεμίζει με αίμα (κατά τη διάρκεια της χάλασης ή διαστολής) και να το σπρώχνει προς το υπόλοιπο σώμα (κατά τη διάρκεια της συστολής). Μέσα στην καρδιά υπάρχουν τέσσερις βαλβίδες: η τριγλώχινα βαλβίδα, η μιτροειδής, η πνευμονική και η αορτική (Εικόνα 2)



2. Ποιες μεταβολές συμβαίνουν στην καρδιακή ανεπάρκεια;



Οι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια τυπικά πάσχουν από μία κατάσταση που προκαλεί καταστροφή του καρδιακού μυός. Εξαιτίας αυτής της μυϊκής καταστροφής, η κοιλία, συνήθως η αριστερή, καθίσταται αδύναμη να προωθήσει το αίμα προς το υπόλοιπο σώμα -αυτό ονομάζεται συστολική δυσλειτουργία. Σε κάποιες περιπτώσεις, η κοιλία γίνεται πιο σκληρή με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να χαλαρώσει και να γεμίσει με αίμα- αυτό ονομάζεται διαστολική δυσλειτουργία. Τα παραπάνω περιορίζουν τη δυνατότητα της να ανταπεξέλθει σε οποιοδήποτε επιπρόσθετο έργο.



3. Ποια είναι τα αίτια της καρδιακής ανεπάρκειας;



Όπως προαναφέρθηκε η καρδιακή ανεπάρκεια προκύπτει ως αποτέλεσμα της καταστροφής του καρδιακού ιστού από άλλα νοσήματα που παραμένουν χωρίς θεραπεία. Όταν συνυπάρχουν περισσότερα από ένα τέτοια νοσήματα σε έναν ασθενή, εύλογο είναι ότι αντιμετωπίζει υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακής ανεπάρκειας. Τέτοια νοσήματα είναι τα εξής:

-Αρτηριακή Υπέρταση (υψηλή πίεση): Σε αυτή τη κατάσταση η πίεση και οι αντιστάσεις μέσα στα αγγεία του σώματος αυξάνονται. Έτσι, η καρδιά πρέπει να εργάζεται πιο σκληρά προσπαθώντας να προωθήσει αίμα υπερνικώντας αυτές τις αντιστάσεις. Αυτό το αυξημένο έργο μπορεί, με τον καιρό, να οδηγήσει σε αύξηση του μεγέθους της καρδιάς (μεγαλοκαρδία) και συνεπώς, δυσλειτουργία της.

-Στεφανιαία Νόσος: Εδώ, τα αγγεία που τρέφουν την καρδιά (εικόνα 3) είναι στενωμένα και η ροή του αίματος μέσα από αυτά είναι μειωμένη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, κάποια τμήματα του μυοκαρδίου να στερούνται το οξυγόνο (ιδίως κατά τη διάρκεια της άσκησης που αυξάνονται οι ανάγκες του υπόλοιπου σώματος σε αίμα και οξυγόνο) και έτσι η καρδιά να μην επιτελεί το έργο της επαρκώς. Κάποιες φορές η ύπαρξη της στεφανιαίας νόσου μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα του μυοκαρδίου ,δηλαδή σε μόνιμη καταστροφή του καρδιακού μυός. Όταν η κατεστραμμένη περιοχή είναι μεγάλη σε έκταση, τότε οδηγεί σε καρδιακή ανεπάρκεια.

-Παθήσεις των βαλβίδων της καρδιάς: Αρκετές καταστάσεις, όπως είναι το έμφραγμα του μυοκαρδίου, η αρτηριακή υπέρταση, η ηλικία και ο ρευματικός πυρετός μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στις βαλβίδες της καρδιάς. Αποτέλεσμα αυτής της βλάβης είναι να διαταράσσεται η συνεχής ροή του αίματος μέσα από την καρδιά. Έτσι σε κάποιες περιπτώσεις η βαλβίδα γίνεται πιο στενή ( στένωση βαλβίδας), προκαλώντας αυξημένες πιέσεις μέσα στην καρδιά, ενώ άλλοτε υπάρχει διαρροή μέσα από τη βαλβίδα (ανεπάρκεια βαλβίδας) με αποτέλεσμα το αίμα να παλινδρομεί προς τα πίσω. Αυτές οι μεταβολές στη ροή του αίματος μπορούν να προκαλέσουν μείωση της καρδιακής παροχής, αύξηση των πιέσεων μέσα στην καρδιά και άρα καρδιακή ανεπάρκεια.

-Μυοκαρδιοπάθεια: Έτσι ονομάζεται η κατάσταση στην οποία ο μυς της καρδιάς καταστρέφεται, με αποτέλεσμα την διόγκωση της καρδιάς και την μειωμένη ικανότητα της για άντληση αίματος. Η μυοκαρδιοπάθεια αναπτύσσεται μετά από επαφή με κάποιους ιούς ή βακτήρια, ή ακόμα και από χρήση αλκοόλ, κοκαϊνης ή έκθεση σε τοξίνες. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να είναι αποτέλεσμα μίας κληρονομικής νόσου που προκαλεί βλάβη στο μυοκάρδιο. Σε κάποιες περιπτώσεις, η αιτία της μυοκαρδιοπάθειας δεν είναι γνωστή.

-Σακχαρώδης διαβήτης: Κάποιες φορές ο διαβήτης προκαλεί καταστροφή του μυοκαρδίου, αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα να αναπτυχθεί καρδιακή ανεπάρκεια. Επιπλέον, οι ασθενείς με διαβήτη, που έχουν και άλλους παράγοντες κινδύνου για στεφανιαία νόσο είναι σε αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν καρδιακή ανεπάρκεια.



4. Με ποια συμπτώματα εκδηλώνεται η καρδιακή ανεπάρκεια;



Όσο μειώνεται το ποσό του αίματος που παρέχεται από την καρδιά στα άλλα όργανα, οι ασθενείς αρχίζουν να νοιώθουν κάποια συμπτώματα. Έτσι, μπορεί να νοιώθουν αδυναμία ή ζάλη. Οι ασθενείς παραπονούνται για εύκολη κόπωση και με τον χρόνο δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Ο ρυθμός της καρδιάς αυξάνει (ταχυκαρδία), ακόμα και όταν ο ασθενής είναι σε ηρεμία. Ενώ επειδή το αίμα κατευθύνεται περισσότερο προς τα ζωτικά όργανα και απομακρύνεται από το δέρμα, αυτό γίνεται ψυχρό, χλωμό, υγρό και κάποιες φορές κυανό (μελανιασμένο).

Στην προσπάθεια του να αντισταθμίσει την μείωση της καρδιακής παροχής, ο υπόλοιπος οργανισμός κατακρατεί υγρά, επιφορτίζοντας ακόμα περισσότερο την ήδη κουρασμένη καρδιά. Το υγρό που έχει κατακρατηθεί, συσσωρεύεται σε άλλες περιοχές, όπως είναι η κοιλιά προκαλώντας έτσι διάτασή της (ασκίτης), στα πόδια και άλλες περιοχές του σώματος κάνοντάς τα να φαίνονται πρησμένα (οίδημα) (εικόνα 4), αλλά και στους πνεύμονες προκαλώντας έτσι λαχάνιασμα ή δύσπνοια και σε πιο προχωρημένες καταστάσεις μεγάλη πνευμονική συμφόρηση (πνευμονικό οίδημα) (εικόνες 5 και 6).

Η καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί κάποιες φορές να αναπτυχθεί σχετικά γρήγορα, μέσα σε μέρες ή εβδομάδες. Τότε ο ασθενής αισθάνεται έντονη δύσπνοια κατά την άσκηση ή και στην ηρεμία, ενώ ενδέχεται να μην μπορεί να ξαπλώσει οριζοντίως και να χρειάζεται αρκετά μαξιλάρια για να μπορεί να αναπνεύσει πιο εύκολα. Όταν ανεπαρκεί η δεξιά κοιλία, τότε συσσωρεύεται υγρό στο σώμα και στο ήπαρ (συκώτι), το οποίο διογκώνεται προκαλώντας πόνο στην περιοχή εκείνη.

Αν η καρδιακή ανεπάρκεια εξελιχθεί πιο αργά και για μεγαλύτερο διάστημα τα συμπτώματα εμφανίζονται πιο σταδιακά. Έτσι οι περισσότεροι ασθενείς παραπονιούνται για αδυναμία κόπωση, δυσκολία να εκτελέσουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες και αύξηση του σωματικού βάρους , διάταση της κοιλιάς και πρηξίματα. Κάποιες φορές μπορεί να αισθάνονται ναυτία και ανορεξία, λόγω της συμφόρησης του εντέρου. Με τον χρόνο, οι περισσότεροι ασθενείς θα αισθάνονται λαχάνιασμα, πόνο και βάρος στο θώρακα, λόγω των αυξημένων πιέσεων μέσα στους πνεύμονες.



5. Πώς γίνεται η διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας;



Η διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας βασίζεται στο ιστορικό του ασθενούς, στην κλινική εξέταση από το γιατρό κα σε ορισμένες εξετάσεις.

-Ιστορικό και κλινική εξέταση: Ο γιατρός θα αναζητήσει πληροφορίες για τα συμπτώματα του ασθενούς, αλλά και για τα υποκείμενα νοσήματα και συνήθειες που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρδιακής ανεπάρκειας. Κατά την κλινική εξέταση, θα προσπαθήσει να βρει στοιχεία που υποδηλώνουν δυσλειτουργία της καρδιάς, ή συσσώρευση υγρών σε άλλα όργανα.

-Διαγνωστικές εξετάσεις: Τα στοιχεία που θα προκύψουν από τον παρακλινικό έλεγχο θα βοηθήσουν τον γιατρό να εκτιμήσει την λειτουργικότητα της καρδιάς, να θέσει την διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας να προσδιορίσει τις αιτίες του προβλήματος και άρα να καθορίσει την θεραπεία. Κάποιες από αυτές τις εξετάσεις είναι οι εξής:

-Ακτινογραφία θώρακος: Εκτιμάει το μέγεθος και το σχήμα της καρδιάς και των μεγάλων αγγείων, αλλά και τη συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες.

-Ηλεκτροκαρδιογράφημα: Μπορεί να ανιχνεύσει παθήσεις, όπως είναι η στεφανιαία νόσος, ή οι αρρυθμίες και να δώσει κάποια ένδειξη για το πάχος του μυοκαρδίου (εικόνες 7 και 7α).

-Υπερηχοτομογράφημα: Εκτιμάει το μέγεθος και την κινητικότητα των καρδιακών κοιλοτήτων, τοιχωμάτων και βαλβίδων, ενώ μπορεί να μετρήσει την καρδιακή παροχή και της πιέσεις μέσα στην καρδιά και τα μεγάλα αγγεία (εικόνα 8).

-Δοκιμασία κοπώσεως: Εκτιμάει την λειτουργία της καρδιάς κατά τη διάρκεια της άσκησης.

-Καρδιακός καθετηριασμός: Μέσω ενός καθετήρα που εισάγεται στην καρδιά από ένα αγγείο του ποδιού, λαμβάνονται πληροφορίες και μετρήσεις για την καρδιακή παροχή και την λειτουργικότητα της καρδιάς, αλλά και για την βατότητα των στεφανιαίων αγγείων και της ροής του αίματος μέσα σε αυτά.



6. Πώς αντιμετωπίζεται η καρδιακή ανεπάρκεια;



Εξαιτίας των πολλών διαφορετικών αιτίων της καρδιακής ανεπάρκειας, αλλά και της διαφορετικής βαρύτητας της σε κάθε ασθενή, η θεραπεία πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Γενικά, όμως, έχει δύο στόχους, την διόρθωση των καταστάσεων που την προκαλούν και την αντιμετώπιση των εκδηλώσεών που η ίδια προκαλεί.

Οι κύριοι άξονες της θεραπείας της καρδιακής ανεπάρκειας είναι:

-Αλλαγή του τρόπου διατροφής και συγκεκριμένα, μείωση της πρόσληψης αλατιού από τις τροφές όπως είναι τα τυριά, τα αλλαντικά, τα συσκευασμένα προϊόντα, το ίδιο το αλάτι κ.α., με μέγιστο όριο τα 2 γρ. ημερησίως.

-Μείωση της πρόσληψης νερού και υγρών σε ασθενείς με σοβαρά συμπτώματα (δύσπνοια, οιδήματα)

-Απώλεια βάρους, εάν υπάρχει παχυσαρκία, για να μειωθεί το έργο που έχει να εκτελέσει η καρδιά.

-Αλλαγή των βλαβερών συνηθειών, δηλαδή διακοπή του καπνίσματος και της χρήσης αλκοόλ, αλλά και έναρξη μέτριας άσκησης, όπως είναι το βάδισμα

-Θεραπεία των νοσημάτων που την προκαλούν ή την επιδεινώνουν, όπως είναι η αρτηριακή υπέρταση και η στεφανιαία νόσος.

-Χορήγηση φαρμάκων που βοηθούν στην αποβολή των περιττών υγρών από το σώμα, όπως είναι τα διουρητικά, αλλά και άλλων φαρμάκων που βελτιώνουν την λειτουργία της καρδιάς και καθυστερούν την εξέλιξη της ανεπάρκειας.

-Εμφύτευση βηματοδότη-απινιδωτή σε ασθενείς που εμφανίζουν σοβαρές αρρυθμίες, για να αποφευχθεί ο αιφνίδιος θάνατος.

-Χειρουργική παρέμβαση σε ορισμένους ασθενείς για την διόρθωση υποκείμενων νοσημάτων (βαλβιδιπάθειες, στεφανιαία νόσος) και τελικώς, μεταμόσχευση καρδιάς ως ύστατο μέσο.

•Επίλογος

Η καρδιακή ανεπάρκεια αφορά τον περισσότερους από εμάς, είτε σαν ασθενείς, είτε σαν συγγενείς τους και η εμφάνισή της μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής. Η επιστήμη έχει καταφέρει αρκετά σε ότι αφορά την επιμήκυνση της ζωής. Εύλογο είναι όμως, ότι τα περιθώρια παρέμβασης είναι μεγαλύτερα πριν από την εγκατάστασή της, με αλλαγή του τρόπου ζωής και θεραπεία των παραγόντων κινδύνου. Γιατί σημαντικό δεν είναι μόνο να ζούμε περισσότερο, αλλά να ζούμε και καλύτερα (εικόνα 9).

Μ.Ζ

Ε.Κ.

Διαδικτυακοί τόποι για περισσότερες πληροφορίες

www.emedicine.com

www.medlineplus.com

www.heartfailure.org

www.mayoclinic.com

www.uptodate.com