Η Περιφερική αρτηριοπάθεια είναι μια από της κυριότερες αιτίες νοσηρότητας στις αναπτυγμένες χώρες. Προκαλείτε από βλάβη στη μορφολογία ή τη λειτουργία των αρτηριών που τροφοδοτούν τα κάτω άκρα, με αποτέλεσμα την μη ικανοποιητική αιμάτωση και φυσικά οξυγόνωση αυτών. Είναι μια επώδυνη, αργά εξελισσόμενη νόσος που οφείλεται κατά 90% στην αρτηριοσκλήρωση. Το ποσοστό της στο γενικό πληθυσμό είναι άγνωστο και αυτό γιατί σε κάθε ασθενή με συμπτώματα περιφερικής αρτηριοπάθειας αντιστοιχούν 2 ή 3 άτομα που δεν έχουν.
Είναι μια νόσος που αφορά ηλικιωμένα συνήθως άτομα και υπολογίζεται ότι ένας στους πέντε άνω των 65 ετών (20%) πάσχει από τη νόσο.
1. Πώς εμφανίζεται η Περιφερική Αρτηριοπάθεια;
Όπως αναφέραμε ήδη η πλειοψηφία των ασθενών δεν έχει κανένα σύμπτωμα (ασυμπτωματική νόσος).
Το πιο συχνό σύμπτωμα είναι η Διαλείπουσα Χωλότητα που είναι πόνος (κράμπα) στη γαστροκνημία (γάμπα), στο μηρό ή στους γλουτούς, που εκδηλώνεται κατά τη βάδιση και οδηγεί στη διακοπή του βαδίσματος μετά από κάποια απόσταση. Ακολουθεί υποχώρηση του πόνου μετά από 2-3 λεπτά και επανεμφάνιση του αφού ο ασθενής διανύσει την ίδια απόσταση.
Λιγότεροι από 10% έχουν κρίσιμη ισχαιμία δηλαδή πόνο του σκέλους στην ηρεμία και μόλις 1% καταλήγει στη γάγγραινα.
2. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την Περιφερική Αρτηριοπάθεια;
Η κυριότερη αιτία της νόσου είναι η αρτηριοσκλήρωση, είναι λογικό λοιπόν οι προδιαθεσικοί παράγοντες να είναι οι ίδιοι όπως για τη στεφανιαία νόσο ή το αγγειακό εγκεφαλικό. Αυτοί δε είναι:
• Κάπνισμα
• Υπέρταση
• Υπερλιπιδαιμία
• Σακχαρώδης Διαβήτης
• Φύλο (Άνδρες)
• Ηλικία (Άνδρες μεγαλύτεροι από 55 και Γυναίκες μεγαλύτερες από 65)
• Κληρονομικό Ιστορικό
• Παχυσαρκία
• Έλλειψη Άσκησης
Φαίνεται όμως ότι το κάπνισμα είναι ο σπουδαιότερος παράγοντας κινδύνου για την περιφερική αρτηριοπάθεια. 90-100% των πασχόντων είναι καπνιστές. Οι δε καπνιστές αναπτύσσουν διαλείπουσα χωλότητα σε ποσοστό 2 - 3 φορές μεγαλύτερο από τους μη καπνιστές. Και το κυριότερο οι ασθενείς με διαλείπουσα χωλότητα που δεν διακόπτουν το κάπνισμα έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιδείνωσης με αποτέλεσμα Έμφραγμα, Εγκεφαλικό και Θάνατο.
3. Ποια άτομα βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για Περιφερική Αρτηριοπάθεια;
• Όλοι οι άνω των 70 ετών.
• Άτομα 50-70 ετών που έχουν σάκχαρο ή καπνίζουν.
• Άτομα μικρότερα των 50 ετών με σάκχαρο και έναν επιπλέον παράγοντα κινδύνου.
• Και τέλος όλα τα άτομα που έχουν γνωστή αρτηριοσκλήρωση στις καρωτίδες, τα στεφανιαία ή στις νεφρικές αρτηρίες.
4. Ποια η σχέση της Περιφερικής Αρτηριοπάθειας με τις υπόλοιπες εκδηλώσεις της αρτηριοσκλήρωσης;
Είναι λογικό ότι η αρτηριοσκλήρυνση σε μια περιοχή σχετίζεται και προβλέπει την αρτηριοσκληρυντική νόσο και σε άλλες περιοχές, γιατί τόσο οι μηχανισμοί, όσο και οι προδιαθεσικοί παράγοντες είναι παρόμοιοι για την αρτηριοσκλήρυνση στις στεφανιαίες, στις καρωτίδες και περιφερικές αρτηρίες.
Έχει υπολογισθεί ότι οι ασθενείς με Περιφερική Αρτηριοπάθεια έχουν τετραπλάσιο κίνδυνο να υποστούν Έμφραγμα και τριπλάσιο για Εγκεφαλικό από μη πάσχοντες.
5. Ποια είναι η εξέλιξη της νόσου;
Οι επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι μέσα σε μια πενταετία τα συμπτώματα παραμένουν σταθερά ή βελτιώνονται με το χρόνο στο 65%-70% των ασθενών λόγω ανάπτυξης παράπλευρης κυκλοφορίας.
Περίπου 20% θα έχουν επιδείνωση των συμπτωμάτων, αλλά μόλις 7% θα χρειασθούν χειρουργείο ή αγγειοπλαστική (μπαλονάκι), ενώ σε ακρωτηριασμό θα οδηγηθεί μόλις το 4% των ασθενών. Οι διαβητικοί όμως έχουν αυξημένο συνολικό κίνδυνο ακρωτηριασμού που προσεγγίζει το 20%.
Οι ασθενείς όμως αυτοί έχουν μειωμένη επιβίωση. Υπολογίζεται ότι το 30% από αυτούς θα έχουν πεθάνει μέσα σε 5 χρόνια, το ποσοστό αυτό δε αυξάνει στο 50% αν συνυπάρχει και σακχαρώδης διαβήτης.
6. Ποιες είναι οι αιτίες θανάτου των ασθενών με Περιφερική Αρτηριοπάθεια;
Το 55% από στεφανιαία νόσο
Το 10% από εγκεφαλικό επεισόδιο
Περίπου 25% από άλλα μη αγγειακά αίτια
Και μόλις 10% από επιπλοκές αυτής κάθε αυτής της περιφερικής αρτηριοπάθειας.
7. Πως γίνεται η διάγνωση
της Περιφερικής Αρτηριοπάθειας;
Μια πολύ καλή και εύκολη εξέταση είναι ο λεγόμενος Σφυροβραχιόνιος Δείκτης δηλαδή ο λόγος της αρτηριακής πίεσης στα σφυρά προς την πίεση στο βραχίονα και ο οποίος πρέπει να είναι μεγαλύτερος από 0,9. Όσο πιο μικρός είναι τόσο πιο σοβαρή είναι η βλάβη στις αρτηρίες των κάτω άκρων. Επιπλέον όμως ο δείκτης αυτός έχει βρεθεί ότι συσχετίζεται (προβλέπει) και τις βλάβες σε άλλες αρτηρίες όπως τα στεφανιαία (έμφραγμα) και τις καρωτίδες (εγκεφαλικό). Έτσι με μια πολύ απλή και ανέξοδη εξέταση μπορούμε να διαπιστώσουμε πια άτομα βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για αγγειακά νοσήματα. Η δε Αμερικάνικη Διαβητολογική Εταιρεία συστήνει η εξέταση αυτή να γίνεται σε όλους τους διαβητικούς άνω των 50 ετών κάθε 5 έτη.
Η εξέταση όμως που θα βάλει τελικά την διάγνωση είναι το Doppler των αρτηριών.
8. Τι άλλες εξετάσεις πρέπει να κάνει
ο ασθενής με Περιφερική Αρτηριοπάθεια;
Αυτές αποσκοπούν στην ανεύρεση και αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου. Χρειαζόμαστε λοιπόν μέτρηση σακχάρου αίματος, λιπιδίων, κρεατινίνη και γενική ούρων για τον έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας, και μια γενική αίματος για τον αποκλεισμό αναιμίας που μπορεί να επιδεινώσει την συμπτωματολογία.
9. Ποια η θεραπεία της Περιφερικής Αρτηριοπάθειας;
Όταν η περιφερική αρτηριοπάθεια είναι συμπτωματική (υπάρχει δηλαδή διαλείπουσα χωλότητα) υπάρχει πάντοτε ανάγκη για έναρξη συντηρητικής (μη χειρουργικής) αντιμετώπισης, που στοχεύει στη:
• Τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου για εμφάνιση ή επιδείνωση διαλείπουσας χωλότητας.
• Εξασφάλιση ικανοποιητικού βαθμού άσκησης με εφαρμογή ειδικών επιτηρούμενων προγραμμάτων.
• Αντιαιμοπεταλιακή αγωγή για περιορισμό του κινδύνου εμφάνισης άλλων καρδιαγγειακών νόσων ή θανάτου
• Φαρμακοθεραπεία προς βελτίωση της απόστασης βάδισης
Τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου για εμφάνιση ή επιδείνωση διαλείπουσας χωλότητας.
Διακοπή του καπνίσματος: όπως ήδη αναφέραμε το κάπνισμα είναι ο σπουδαιότερος παράγοντας κινδύνου για τη περιφερική αρτηριοπάθεια, η διακοπή του δε όχι μόνο μειώνει την εξέλιξη της νόσου σε κρίσιμη ισχαιμία-γάγγραινα, αλλά επιπλέον μειώνει τον κίνδυνο για Έμφραγμα ή/και θάνατο.
Υπέρταση: Στόχος πίεση μικρότερη από 14 για τη συστολική (μεγάλη) και 9 για τη διαστολική (μικρή). Η θεραπεία μπορεί να γίνει με όλες τις κατηγορίες των αντιυπερτασικών φαρμάκων.
Υπερλιπιδαιμία: Στόχος είναι να μειώσουμε την LDL (κακή χοληστερίνη) σε επίπεδα κάτω των 100mg.
Σακχαρώδης Διαβήτης: Αν και θεωρείται αμφίβολη η αποτελεσματικότητα του αυστηρού διαβητικού ελέγχου στην εξέλιξη της νόσου, εντούτοις φαίνεται λογικό ο αποτελεσματικός έλεγχος του σακχάρου.
10. Πόσο σημαντική είναι η άσκηση
στη θεραπεία της Περιφερικής Αρτηριοπάθειας;
Είναι πολύ βασικό να πιστέψουν οι πάσχοντες ότι δεν βλάπτονται από την βάδιση
παρά την εκδήλωση των συμπτωμάτων της διαλείπουσας χωλότητας, αλλά σταδιακά αναμένεται να αυξηθεί η ελεύθερη συμπτωμάτων απόσταση.
Η άσκηση υπό επίβλεψη φαίνεται να προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα από την απλή σύσταση για άσκηση. Στόχος των προγραμμάτων άσκησης είναι η αύξηση της μέγιστης απόστασης βάδισης αλλά και της ταχύτητας βάδισης. Τα περισσότερα προγράμματα έχουν διάρκεια 3 ή 6 μήνες.
Ο μηχανισμός που η άσκηση βοηθά είναι διπλός: αφʼενός βελτιώνει τον μεταβολισμό στους μύες με αποτέλεσμα καλύτερη απόδοση, αφʼετέρου βοηθά στη ανάπτυξη παράπλευρης κυκλοφορίας με αποτέλεσμα βελτίωση της αιμάτωσης.
Έτσι λοιπόν στοχεύουμε στη κάλυψη μεγαλύτερων αποστάσεων, με μεγαλύτερη ταχύτητα, ώστε τελικά να έχουμε λιγότερο πόνο.
11. Τι είναι και που αποσκοπεί
η αντιαιμοπεταλιακή αγωγή;
Η ασπιρίνη σε μικρή όμως δόση (80-160mg) είναι ο περισσότερο διαδεδομένος αντιαιμοπεταλιακός παράγοντας. Έκτος από αυτήν υπάρχουν ακόμα η κλοπιδογρέλη, καθώς και ένα παλαιότερο φάρμακο η τικλοπιδίνη (που η χρήση της όλο και μειώνεται).
Όλοι οι ασθενείς με περιφερική αρτηριοπάθεια (συμπτωματικοί ή ασυμπτωματικοί) πρέπει να λαμβάνουν αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα με στόχο αφʼενός μεν να μειωθεί ο κίνδυνος για σχηματισμό θρόμβων, καθώς και για τη βελτίωση της λειτουργίας των άκρων, αφʼετέρου να μειωθεί ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος (Έμφραγμα, Εγκεφαλικό).
12. Πότε χορηγούμε φάρμακα που αυξάνουν την απόσταση βάδισης;
Στους ασθενείς που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ασκηθούν, και
Σε εκείνους που η άσκηση μόνο δεν τους βοήθησε σημαντικά.
Στόχος είναι:
• Η ύφεση των συμπτωμάτων της βάδισης.
• Η αύξηση της ικανότητας βάδισης.
• Η βελτίωση της ποιότητας ζωής.
13. Πότε καταφεύγουμε στη χειρουργική θεραπεία;
• Όταν έχει αποτύχει το πρόγραμμα άσκησης και ο έλεγχος παραγόντων κινδύνου
• Όταν υπάρχει βαριά δυσλειτουργία του σκέλους που περιορίζει την εργασία ή άλλες δραστηριότητες σημαντικές για τον ασθενή
• Σε περίπτωση κρίσιμης ισχαιμίας (άλγος ηρεμίας, έλκη, λοιμώξεις ή γάγγραινα).
Επιπλέον την απόφαση για επεμβατική αντιμετώπιση επηρεάζουν οι παρακάτω παράγοντες:
• Δεν υπάρχει άλλη νόσος που να περιορίζει την δυνατότητα κίνησης
• Η φυσική κατάσταση και πρόγνωση του ασθενούς
• Η μορφολογία της βλάβης πρέπει να είναι τέτοια που να επιτρέπει την διόρθωση με χαμηλό κίνδυνο και μακροπρόθεσμα καλό αποτέλεσμα.
14. Ποιες οι επιλογές της χειρουργικής παρέμβασης;
Οι επιλογές είναι 2 η κλασσική χειρουργική θεραπεία με ενδαρτηρεκτομή ή αρτηριακή παράκαμψη (bypass) και η αγγειοπλαστική με μπαλονάκι.
15. Πότε απαιτείται ακρωτηριασμός;
Ευτυχώς ανάγκη για ακρωτηριασμό έχουν λιγότερο από το 3% των ασθενών με περιφερική αρτηριοπάθεια. Σε ασθενείς με αφόρητο άλγος ή φλεγμονή και:
• Μη διορθώσιμη αγγειακή βλάβη
• Νέκρωση μεγάλου τμήματος του μέλους
• Αγκύλωση μέλους
• Πολύ χαμηλό προσδόκιμο επιβίωσης
Συνοψίζοντας:
Η Περιφερική Αρτηριοπάθεια προσβάλει συνήθως άτομα άνω των 65 ετών (20%), δεν δίνει συνήθως συμπτώματα, έτσι εύκολα αγνοείται τόσο από τους ασθενείς αλλά και από τους γιατρούς.
Οι προδιαθεσικοί παράγοντες είναι παρόμοιοι για την αρτηριοσκλήρυνση στις περιφερικές αρτηρίες των κάτω άκρων όπως στις στεφανιαίες και στις καρωτίδες.
Το κάπνισμα είναι ο σπουδαιότερος παράγοντας κινδύνου
Η Περιφερική Αρτηριοπάθεια αποτελεί προειδοποιητικό σημείο ότι ο ασθενής ευρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο για καρδιακό ή εγκεφαλικό επεισόδιο, θανατηφόρο ή μη.
Πρέπει να ρυθμίσουμε όλους τους συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου.
Η άσκηση είναι ζωτικής σημασίας.
Χορήγηση αντιαιμοπεταλιακής αγωγής
Χειρουργική θεραπεία σε λίγα περιστατικά επί αποτυχίας της συντηρητικής θεραπείας.
Ι.Π.

