Η πρόοδος της Ιατρικής και της βιοτεχνολογίας έχει αναμφισβήτητα συντελέσει στην καταπολέμηση πολλών νοσημάτων και στην παράταση της ζωής του ανθρώπου, ασθένειες που ήταν ανίατες πριν λίγες δεκαετίες είναι τώρα απολύτως αντιμετωπίσιμες. Από την άλλη όμως, συχνά μένουμε με την αίσθηση ότι αυτή η παράταση της ανθρώπινης ζωής συνεπάγεται και παράταση της ταλαιπωρίας πριν το θάνατο σε βαθμό που να αναρωτιέται κανείς αν η ταλαιπωρία εξισορροπείται από την παράταση της ζωής.

Τα ηθικά ζητήματα σχετικά με το τέλος της ανθρώπινης ζωής και την πορεία προς το θάνατο, όπως για παράδειγμα το δικαίωμα κάποιου να αποφασίζει ο ίδιος για το πέρας της ζωής του, είναι από τα πολυπλοκότερα νομικά και πολιτισμικά σύγχρονα ζητήματα.

Η πρόσφατη εμπειρία έχει δείξει ότι τα ευαίσθητα αυτά ζητήματα θα απασχολούν στο μέλλον τους ασθενείς και τις οικογένειές τους, τους επαγγελματίες υγείας, αλλά και δικηγόρους, νομικούς και όσους ασχολούνται με ζητήματα ιατρικής ηθικής. Τα ζητήματα αυτά είναι παγκόσμια, αλλά συζητιούνται περισσότερο σε χώρες με πολύ προηγμένη Ιατρική και με ισχυρή παρουσία της έννοιας της αυτονομίας του ατόμου και των ατομικών δικαιωμάτων του πολίτη.

Η πρόοδος της τεχνολογίας και η ύπαρξη μηχανημάτων που υποστηρίζουν τη ζωή έχει οδηγήσει την κοινωνία στην αναθεώρηση της έννοιας της «ποιότητας ζωής» τον ορισμό του θανάτου και τον καθορισμό του κλινικά νεκρού. Όλη αυτή η πρόοδος δημιουργεί ηθική και νομική διαμάχη που αφορά το δικαίωμα του ατόμου στον αξιοπρεπή θάνατο.

Ορισμός

και περιγραφή

Τα βιoηθικά ζητήματα περιλαμβάνουν ζητήματα για τις αποφάσεις στο τέλος της ζωής, ζητήματα ευθανασίας, ακόμη και ζητήματα δικαιώματος στο θάνατο.

Στα ζητήματα για τις αποφάσεις στο τέλος της ζωής περιλαμβάνονται ερωτήματα για τις ατελέσφορες θεραπείες και την αυτοδιάθεση του ασθενούς, την θέληση του για παράταση της ζωής, και την οδηγία για μη αναζωογόνηση σε περίπτωση ανακοπής της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας.

Ο θάνατος

και ο ορισμός του

Ο θάνατος παραδοσιακά οριζόταν ως η μη αναστρέψιμη διακοπή των ζωτικών λειτουργιών της αναπνοής ,κυκλοφορίας του αίματος και σφύξεων. Ωστόσο, μετά την επαναστατική εξέλιξη των μηχανημάτων διάσωσης και υποστήριξης της ζωής, όπως αναπνευστήρες, καρδιοπνευμονικά μηχανήματα, βηματοδότες και τεχνητή καρδιά, έχουν δημιουργηθεί και χρησιμοποιούνται καινούριοι ορισμοί του θανάτου. Αυτή η «νέα» αντίληψη δίνει έμφαση στη δυνατότητα απάντησης του ανθρωπίνου σώματος σε ερεθίσματα και τη δυνατότητά του για επικοινωνία με το περιβάλλον και άλλους ανθρώπους. Όταν κάποιος στερείται αυτών των δυνατοτήτων, θεωρείται ότι στερείται τη δυνατότητα για ζωή, ανεξάρτητα από το αν η καρδιά του χτυπάει ακόμη.

Οι σωματικές λειτουργίες μπορούν να εκτιμηθούν με ηλεκτροκαρδιογράφημα, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, χορήγηση φαρμάκων, αγγειογραφία, μετρήσεις τιμών στο αίμα και έλεγχο των αντανακλαστικών.

Η συνηθέστερη μέθοδος καθορισμού του θανάτου είναι το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, προς εκτίμηση της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Έτσι, ενώ παλιότερα νεκρός ήταν όποιος δεν χτυπούσε η καρδιά του και δεν ανέπνεε, τώρα θεωρείται νεκρός όποιος δεν εκδηλώνει σημάδια εγκεφαλικής δραστηριότητας για πάνω από 48 ώρες, ακόμη κι αν συνεχίζονται ζωτικές λειτουργίες, όπως η αναπνοή και η κυκλοφορία που υποστηρίζονται μηχανικά.

Πολλοί επίσημοι οργανισμοί δέχονται αυτόν τον ορισμό του εγκεφαλικού θανάτου, και τον χρησιμοποιούν σαν βάση και σαν επιχείρημα για την αποσύνδεση των αναπνευστήρων και την παύση άλλων θεραπειών. Ιδιαίτερη χρήση του ορισμού αυτού του θανάτου γίνεται με τον σκοπό και με την προοπτική της δωρεάς οργάνων. Ακόμη και με τη χρήση ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος, το ζήτημα καθορισμού του αν πρόκειται για το σώμα ενός ασθενούς ή ενός νεκρού καθίσταται πολύ περίπλοκο από το γεγονός ότι και οι εγκεφαλικά νεκροί ασθενείς, που στηρίζονται μηχανικά, εκδηλώνουν κάποιες λειτουργίες ζωντανού οργανισμού.

Με κατάλληλη συντήρηση, ο εγκεφαλικά νεκρός αναπνέει, διατηρεί κυκλοφορία, πέπτει την τροφή, αφοδεύει και, σε κάποιες περιπτώσεις, συντηρεί έμβρυο για κάποιες εβδομάδες. Έχοντας αυτά υπʼόψιν, συνεχίζεται η διαμάχη για την αντίληψη και το ακριβές όριο του θανάτου.

Ιατρική ματαιότητα



Η πρόοδος της Ιατρικής και η παράταση της ζωής έχουν ως συνέπεια και την άνθηση της συζήτησης για την μάταιη θεραπεία, την ανώφελη θεραπεία. Μάταιη ορίζεται μια θεραπεία, όταν αδυνατεί να παράσχει μια λογική πιθανότητα ίασης, καλυτέρευσης, βελτίωσης της κατάστασης του ασθενούς, ή επαναφοράς ενός επιπέδου ποιότητας ζωής ικανοποιητικού για τον ασθενή. Για παράδειγμα, η καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση θεωρείται μάταιη, αν αδυνατεί να επαναφέρει καρδιακή λειτουργία και κυκλοφορία, όχι όμως αν διατηρεί τον άρρωστο ζωντανό για κάποιο χρόνο πριν από μια δεύτερη καρδιακή ανακοπή και θάνατο. Με άλλα λόγια, η θεραπεία θεωρείται μάταιη, όταν αδυνατεί να επιτελέσει το λειτουργικό της ρόλο. Πολλές συζητήσεις ανακυκλώνονται σε σχέση με το ποιος έχει την αρμοδιότητα να αποφασίσει ποιος είναι ο σκοπός της θεραπευτικής αγωγής και με το αν η θεραπεία είναι μάταιη.

Εκ των προτέρων

οδηγίες

Πολύ σημαντικό για τους ασθενείς θεωρείται το δικαίωμα του αυτοκαθορισμού και της ύστατης απόφασης, σχετικά με το τι θα γίνει με το σώμα τους. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί με οδηγίες που δίνονται εκ των προτέρων.

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές εκ των προτέρων οδηγίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς, σχεδιάζοντας ζητήματα αφορώντας το τέλος της ζωής του: μια εν ζωή διαθήκη που ορίζει τη θεραπεία, ή την εξουσιοδότηση αντιπροσώπου με διαρκή νομική ισχύ.

Η προοπτική οδηγία είναι μια νομική υπόθεση που δηλώνει τη θέληση του ατόμου σε σχέση με ζητήματα του τέλους της ζωής. Μια εν ζωή διαθήκη χρησιμοποιείται για να παράσχει τη δυνατότητα σε ικανά άτομα να τεκμηριώσουν τι θέλουν και τι δεν θέλουν σε περίπτωση που καταστούν νοητικά ανεπαρκή και χρήζουν ιατρικής παρέμβασης για να διατηρηθούν στη ζωή. Η λογική της εν ζωή διαθήκης είναι να αποτρέψει τη ζωή των ασθενών από την επώδυνη, πολυέξοδη και άκαρπη παράτασή της, ενάντια στη θέλησή τους. Η εν ζωή διαθήκη επιτρέπει στους ιατρούς να τιμήσουν τη θέληση του ασθενούς, σχετικά με το ποιες θεραπείες θα λάβει και ποιες όχι και είναι συζητήσιμο κατά πόσο ο γιατρός οφείλει να την ακολουθήσει πιστά ή έχει το δικαίωμα να την αγνοήσει.

Μια άλλη προσέγγιση στο ζήτημα των εκ των προτέρων οδηγιών είναι η εξουσιοδότηση συνεχούς ισχύος. Σʼαυτή τη μορφή συμφωνίας, οι ασθενείς μπορούν να εξουσιοδοτήσουν κάποιο πρόσωπο, ώστε να λαμβάνει αποφάσεις, όταν ο ίδιος θα αδυνατεί να το κάνει.

Σε πολλές χώρες δεν υπάρχει καμιά νομική κατοχύρωση για τις εκ των προτέρων οδηγίες. Όμως σε άλλες, όπως στις ΗΠΑ, υπάρχει καθορισμένη νομοθεσία, αν και οι λεπτομέρειες διαφέρουν αρκετά από πολιτεία σε πολιτεία.

Μη εφαρμογή

και διακοπή

θεραπειών

υποστήριξης της ζωής

Τα ζητήματα του δικαιώματος στο θάνατο γίνονται όλο και πιο δημοφιλή στις δυτικές χώρες. Οι υπέρμαχοι αυτού του δικαιώματος υποστηρίζουν ότι το δικαίωμα πρέπει να κατοχυρωθεί διότι:

• Ο φόβος της άσκοπης παράτασης της διαδικασίας θανάτου από τις ιατρικές παρεμβάσεις παρέχει το δικαίωμα της άρνησης θεραπείας ή και νοσηλείας, ακόμη και αν αυτό έχει ως επακόλουθο τον θάνατο.

•Ο φόβος της επʼ αόριστο παράτασης μιας ανεπιθύμητης ζωής, χωρίς να αφήνεται κάποια μοιραία ασθένεια να οδηγήσει στο θάνατο, παρέχει το δικαίωμα της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας.

• Ο φόβος της υποβάθμισης της ζωής σε εξάρτηση και αναξιοπρέπεια, παρέχει το δικαίωμα σε αξιοπρεπή θάνατο.

•Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου του εαυτού μας σε προθανάτιες, ενδεχομένως μακροχρόνιες και εξευτελιστικές καταστάσεις, παρέχει το δικαίωμα της επιλογής τρόπου και τόπου θανάτου.

Οι οργανισμοί παροχής υπηρεσιών υγείας, πρέπει να αναγνωρίζουν προοπτικές οδηγίες, στις οποίες οι ασθενείς εξασκούν το δικαίωμά τους να αρνηθούν ή να αποδεχτούν όλες τις θεραπείες διατήρησης της ζωής, όπως καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση, μηχανική υποστήριξη, ιατρικά χορηγούμενη τροφή και νερό, μετάγγιση αίματος ή αιμοδιάλυση και αντιβιοτική θεραπεία. Οι ασθενείς και οι οικογένειες συχνά ζητούν την έναρξη ή διακοπή παρεμβάσεων, ιδίως αν τα οφέλη είναι υπό αίρεση. Το να μη χρησιμοποιήσεις ή να σταματήσεις θεραπεία σημαίνει να μη χρησιμοποιήσεις προωθημένα μέσα για να σώσεις μια ζωή στερούμενη ποιότητας, ή να διακόψεις θεραπεία που απλά παρατείνει αναπόφευκτο θάνατο. Αντιμετωπίζοντας την απόφαση να μη χρησιμοποιήσεις ή να αποσύρεις θεραπεία, υπό την αίρεση του οφέλους της αποτελεσματικότητας ή της επιθυμίας είναι πολύ δύσκολο, γιατί πιθανά ο ασθενής θα πεθάνει. Παρʼότι ηθική ή νομική διάκριση μη χρήσης ή απόσυρσης θεραπείας δεν υπάρχει, πολλοί κλινικοί και οικογένειες βρίσκουν πολύ δυσκολότερο να αποσύρουν τη θεραπεία από το να μην την χορηγήσουν.

Οι γιατροί συχνά διστάζουν να διακόψουν θεραπείες, φοβούμενοι νομικά ζητήματα, ή ότι οι ενέργειές τους θα τους εμπλέξουν σε υποβοηθούμενη αυτοκτονία.

Το δικαίωμα

άρνησης θεραπείας

Όλοι οι ασθενείς έχουν το δικαίωμα άρνησης θεραπείας, άμεσα ή σε ενδεχόμενη περίπτωση στο απώτερο μέλλον, όταν τίθεται το ερώτημα του οφέλους, της αποτελεσματικότητας, ή της επιθυμίας. Κάποιος μπορεί να κατοχυρώσει το δικαίωμά του να αρνηθεί θεραπεία με εκ των προτέρων οδηγία, εν ζωή διαθήκη και οδηγίες για μη αναζωογόνηση. Η άρνηση θεραπείας σημαίνει ότι ο ασθενής ή η οικογένεια επιθυμούν τον έλεγχο και την τελική απόφαση για την ιατρική φροντίδα, χωρίς να εξαρτώνται από τη διακριτική ευχέρεια του ιατρού για την εφαρμογή της ιατρικής. Όλες οι οδηγίες για την αποφυγή ανάνηψης απαιτούν την συγκατάθεση του ασθενούς, ή του εξουσιοδοτημένου προσώπου του, πριν η οδηγία δοθεί.

Η άρνηση της ιατρικής παρέμβασης πρέπει να στηρίζεται στη βασική πίστη και το σεβασμό της αυτοδιάθεση του ασθενούς. Η άρνηση μπορεί να ορισθεί ως αρνητική ή ως θετική. Όταν ο ασθενής αρνείται την ιατρική παρέμβαση εξερχόμενος από το νοσοκομείο, μη θεωρούμενος πια ασθενής, θεωρείται αρνητικό δικαίωμα από τους βιοηθικούς. Για παράδειγμα, ο ασθενής αρνείται να ακρωτηριαστεί, γνωρίζοντας ότι το αποτέλεσμα αυτής της απόφασης σημαίνει θάνατο. Όταν ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο και αρνείται την προτεινόμενη θεραπεία, αλλά επιμένει σε κάποια εναλλακτική θεραπεία, αυτό θεωρείται θετικό δικαίωμα. Για παράδειγμα, ο ασθενής αρνείται τη χειρουργική απομάκρυνση γαγγραινώδους άκρου και απαιτεί εναλλακτική θεραπεία.

Υποβοηθούμενος

θάνατος

Υποβοηθούμενη αυτοκτονία θεωρείται μια ακραία μορφή ευθανασίας και ορίζεται ως η παροχή φαρμάκων σε ασθενή, γνωρίζοντας ότι σκοπεύει να τα χρησιμοποιήσει για να αυτοκτονήσει. Όσοι υποστηρίζουν αυτή τη μορφή ευθανασίας υποκινούνται από φόβο προς τη μοντέρνα ιατρική τεχνολογία ή επηρεάζονται από το φόβο παγίδευσης στα συστήματα ιατρικής υποστήριξης της ζωής. Άλλοι από το φόβο ανυπόφορου πόνου από αρρώστιες τελικού σταδίου, άλλοι δεν θέλουν να καταστούν ιατρική ή οικονομική επιβάρυνση, και οι περισσότεροι φοβούνται ότι θα χάσουν τον έλεγχο πάνω στη ζωή τους. Αυτοί που υποστηρίζουν την υποβοηθούμενη αυτοκτονία και το δικαίωμα του ασθενούς στην αυτοδιάθεσή του, πιστεύουν ότι όταν κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με τον υπαρξιακό φόβο του θανάτου, αν είναι αρκετά σκληρός μπορεί να καθορίσει τη μοίρα του και όχι μόνο ποιες θεραπείες είναι κατάλληλες και ποιες όχι, αλλά επίσης τον τρόπο και τον χρόνο του θανάτου. Από την άλλη πλευρά, όσοι αντιτίθενται στον υποβοηθούμενο θάνατο πιστεύουν ότι η αφαίρεση της ζωής κάθε ασθενούς και κάθε ανθρώπου είναι ηθικά λάθος και μόνον ο θεός έχει την εξουσία στο χρόνο τέλους της ζωής του ανθρώπου.

Ευθανασία

Η ευθανασία αποτελεί ίσως το πιο συζητημένο και γνωστό στο ευρύ κοινό βιοηθικό ζήτημα. Η ευθανασία ταξινομείται πολύ αδρά σε παθητική και ενεργητική.

Παθητική ευθανασία ορίζεται η διακοπή ή μη χορήγηση ιατρικής θεραπείας συντήρησης ζωής, με σκοπό την πρόκληση θανάτου. Οι υποστηρικτές της ευθανασίας πιστεύουν ότι η θεραπεία πρέπει να αποσύρεται όχι για να επιφέρει το θάνατο, αλλά για να αποφευχθεί η παράταση του επώδυνου παρατεινόμενου θανάτου

Η ενεργητική ευθανασία από τη μεριά της διαχωρίζεται σε εκούσια και ακούσια. Εκούσια ευθανασία ορίζεται η σκόπιμη χορήγηση φαρμάκων που προκαλούν το θανάτου του ασθενούς, κατόπιν αιτήσεως και πλήρους ενημερότητας του ασθενούς. Ακούσια ενεργητική ευθανασία ορίζεται η σκόπιμη χορήγηση φαρμάκων που προκαλούν το θάνατο του ασθενούς, χωρίς την αίτηση του ασθενούς ή την πλήρη ενημερότητα του. Όταν ο ιατρός συνταγογραφεί ναρκωτικά σε ασθενείς τελικού σταδίου, που είναι ικανά να τους ανακουφίσουν αλλά επίσης να προκαλέσουν τον θάνατο σε κάποιο βαθμό. Αυτό βέβαια δεν θεωρείται πρακτική ευθανασίας, καθώς το αποδεκτό αποτέλεσμα, όπως η ανακούφιση του πόνου, είναι ο σκοπός του φαρμάκου, και το δευτερεύον αποτέλεσμα, όπως η καταστολή της αναπνοής, δεν είναι το σκοπούμενο αποτέλεσμα.

Ιστορία και εξέλιξη

του ζητήματος

Η ευθανασία και ο υποβοηθούμενος θάνατος μπορούν να ιχνηλατηθούν μέχρι την αρχαία Ελλάδα και διαμέσου των επόμενων αιώνων, όπου υπήρξαν μια κοινή πραγματικότητα. Πολλοί αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι δεν έβλεπαν την ευθανασία σαν αυτοκτονία και προτιμούσαν τον εκούσιο θάνατο από την ατέρμονα αγωνία. Παρά τη γνωστή απαγόρευση στον Ιπποκρατικό «Όρκο», στην πράξη φαίνεται ότι πολλοί ιατροί έδιναν δηλητήριο στους ασθενείς τους, όταν αυτοί το ζητούσαν. Οι αρχαίοι δεν εστίαζαν στην πράξη της επιτάχυνσης του θανάτου, αλλά μόνον στον τρόπο που κάποιος πεθαίνει. Σκοπός ήταν να φτάσει κανείς στο θάνατο σε πνευματική ηρεμία και με τον ελάχιστο πόνο. Η λογική τους ήταν, αν μισείς τη ζωή σου, πέθανε, αν αδυνατείς να αντιμετωπίσεις τη μοίρα σου, πιες το δηλητήριο.

Δεν δεχόντουσαν βέβαια όλοι οι αρχαίοι φιλόσοφοι και όλοι οι αρχαίοι γιατροί την πρακτική την εκούσιας ευθανασίας σαν κοινή πραγματικότητα. Αρκετοί πίστευαν ότι το να αφαιρέσεις τη ζωή σου ήταν βιασμός των εντολών των θεών, γιατί οι θεοί αξιολογούσαν κάθε ανθρώπινη ψυχή ενώ η ευθανασία δεν σέβεται την ανθρώπινη ζωή.

Κατά την Αναγέννηση και μετέπειτα, ο Φράνσις Μπέικον εισήγαγε τον όρο ευθανασία, σαν έκκληση προς τους ιατρούς, ώστε να κάνουν περισσότερα για να απαλύνουν τον πόνο του θνήσκοντος, χωρίς ωστόσο να προβαίνουν σε φόνους από έλεος. Κατά την ίδια περίοδο, ο ιησουίτης Χουάν Κάρντιναλ Ντελούγκο βοήθησε στη διάκριση μεταξύ συνήθους και υπερβολικής ιατρικής φροντίδας. Πίστη του ήταν οτι ο θεός και όχι οι άνθρωποι έχει κυριαρχία επάνω στην ανθρώπινη ζωή, οτι η αυτοκτονία είναι αδικία στην κοινωνία, οτι η ευθανασία είναι ενάντια στη φυσική αγάπη που οφείλουμε στους εαυτούς μας και οτι η αυτοκτονία είναι δειλία.

Στον 19ο αιώνα, από τους αξιοσημείτωτους υπέρμαχους της ευθανασίας ήταν ο Adolf Jost. Το 1895 δημιοσίευσε τις ιδέες του σε ένα βιβλίο με τίτλο «Το δικαίωμα στο θάνατο».

Ο Jost εισήγαγε την έννοια του κοινωνικού οργανισμού, άποψη που αργότερα υιοθετήθηκε από πολλούς Γερμανούς, συμπεριλαμβανομένου του Χίτλερ και διετείνετο πως η ζωή και ο θάνατος του καθενός εν τέλει ανήκει στην κοινότητα. Ο Jost επέμενε στη θέση του οτι ο θάνατος ανήκει στην κοινότητα, η οποία πρέπει να σκοτώνει για να διατηρήσει τον κοινωνικό οργανισμό ζωντανό και υγιή.

Μια άλλη αντιμετώπιση της ευθανασίας επεκράτησε στην Ολλανδία, όπου η κοινή γνώμη υποστηρίζει τη θανάτωση ασθενών που ζητούν ανακούφιση από τους πόνους τους, ή τη υποβοήθησή τους να επιφέρουν το θάνατό τους. Οι Ολλανδοί δεν κάνουν σαφή ηθικό διαχωρισμό μεταξύ αυτοκτονίας και αφαίρεσης της ζωής κάποιου άλλου, αν τηρούνται κάποια καλά καθορισμένα κριτήρια για να γίνει αυτό. Αυτά περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: ο ασθενής έχει κάνει μια εκούσια, καλά αποφασισμένη, επίμονη, και κατηγορηματική αίτηση για ευθανασία, υποφέρει χωρίς προοπτική βελτίωσης, ο ιατρός συζήτησε με τουλάχιστον έναν άλλο ιατρό με ανεξάρτητη άποψη και η ευθανασία να γίνεται σύμφωνα με την καλλίτερη ιατρική πρακτική.

Ο υποβοηθούμενος θάνατος παραμένει έγκλημα στην Ολλανδία, αλλά οι ιατροί σπάνια διώκονται, όταν τα προηγουμένως αναφερθέντα κριτήρια τηρούνται. Παρʼότι η ευθανασία απαγορεύεται από τις αρχές, τα ολλανδικά δικαστήρια ποτέ δεν επιβάλλουν το νόμο.

Συμπέρασμα

Τα ηθικά ζητήματα που σχετίζονται με το θάνατο εμφανίζουν μεγάλες διαφορές από εποχή σε εποχή, από κοινωνία σε κοινωνία και από τις προσωπικές πεποιθήσεις του καθενός από μας. Η τρέχουσα άποψη στις δυτικές κοινωνίες είναι ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να καθορίσει τι θέλει και τι δεν θέλει να του συμβεί σε περίπτωση που καταστεί ασθενής τελικού σταδίου, χωρίς ελπίδα ανάρρωσης, ή καταστεί νοητικά ανεπαρκής, όταν βρεθεί σε κατάσταση μόνιμης έλλειψης συνείδησης. Στην Ελλάδα αυτό είναι αδιανόητο, ωστόσο σε άλλες κοινωνίες είναι αυτονόητο ότι ο καθένας μπορεί να έχει συμπληρώσει μια ξεκάθαρη προοπτική εντολή, και να την έχει υπογράψει, δηλώνοντας τι είδους θεραπεία επιθυμεί, σε περίπτωση που καταστεί αδύνατο να αποφασίζει για τον εαυτό του.

Ανεξάρτητα από το δικαίωμα του καθενός να ρυθμίζει τη ζωή του, η ευθανασία και ο υποβοηθούμενος θάνατος δεν θα πρέπει να νομιμοποιηθούν, καθώς αν αυτό συμβεί, θα υπάρχει νόμος που θα επιτρέπει στους ιατρούς ή και σε άλλους να τερματίζουν ζωές κατά την κρίση τους, ή βάσει κάποιων όρων που μπορεί να ερμηνευθούν εσφαλμένα. Είναι τρομακτικό να σκεφτεί κανείς την περίπτωση που αυτό είναι νόμιμο και εκτός ελέγχου.

Σημασία δεν έχει να επικεντρωνόμαστε τόσο στις αποφάσεις του θανάτου όσο στην περισσότερη και καλλίτερη ανθρώπινη φροντίδα για τον ασθενή τελικού σταδίου τόσο από τους ιατρούς όσο και από την οικογένεια, βελτίωση της αντιμετώπισης του πόνου και καλλίτερη ασφαλιστική κάλυψη που θα πρέπει να είναι επαρκής και διαθέσιμη για όλους. Κανείς δεν πρέπει να υποφέρει άσκοπα, ή να πεθάνει αναξιοπρεπώς, ωστόσο ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να επιτευχθούν τα παραπάνω δεν είναι να επισπεύδεται ο θάνατος.

Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας, Ιατρικές αποφάσεις στο τέλος της ζωής, (Συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής των Ελλήνων, άρθρο 29: 8 Νοεμβρίου 2005).

1).Ο ιατρός, σε περίπτωση ανίατης ασθένειας που βρίσκεται στο τελικό της στάδιο, ακόμη και αν εξαντληθούν όλα τα ιατρικά θεραπευτικά περιθώρια, οφείλει να φροντίζει για την ανακούφιση των ψυχοσωματικών πόνων του ασθενή. Του προσφέρει παρηγορητική αγωγή και συνεργάζεται με τους οικείους του ασθενή προς αυτήν την κατεύθυνση. Σε κάθε περίπτωση, συμπαρίσταται στον ασθενή μέχρι το τέλος της ζωής του και φροντίζει ώστε να διατηρεί την αξιοπρέπεια του μέχρι το σημείο αυτό.

2) Ο ιατρός λαμβάνει υπόψη τις επιθυμίες που είχε εκφράσει ο ασθενής, ακόμη και αν, κατά το χρόνο της επέμβασης, ο ασθενής δεν είναι σε θέση να τις επαναλάβει.

3) Ο ιατρός οφείλει να γνωρίζει ότι η επιθυμία ενός ασθενή να πεθάνει, όταν αυτός βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο, δεν συνιστά νομική δικαιολόγηση για τη διενέργεια πράξεων οι οποίες στοχεύουν στην επίσπευση του θανάτου.

Π.Γ, Μ Γ, Β Γ.