Ένα στα πέντε άτομα υποφέρει ή θα υποφέρει στη ζωή του από κάποιο αλλεργικό πρόβλημα και υπάρχει αυξανόμενη τάση κυρίως στις αναπτυγμένες χώρες τις τελευταίες δεκαετίες.

Τα αλλεργικά νοσήματα έχουν χαρακτηριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας σαν η επιδημία του 21ου αιώνα.

Αν και στα αλλεργικά νοσήματα υπάρχει σημαντικού βαθμού κληρονομική προδιάθεση, η ταχύτητα της επιδημιολογικής τους έκρηξης μπορεί να ερμηνευτεί μόνο μέσα από μεταβολές του περιβάλλοντος και του τρόπου ζωής.

Η εξάπλωση του δυτικού τρόπου ζωής, η ζωή σε αστικού τύπου κατοικίες μακριά από την εξοχή, η αυξημένη χρήση αντιβιοτικών, η σημαντική ελάττωση παρασιτικών και μικροβιακών λοιμώξεων είναι ορισμένοι παράγοντες που έχουν συνδεθεί με την ανάπτυξη των αλλεργικών νοσημάτων.

Ο όρος αλλεργία, που προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «άλλο» και «έργο», χρησιμοποιείται για να δηλώσει την υπερβολική αντίδραση του οργανισμού (ανοσοποιητικού συστήματος)σε ουσίες (αλλεργιογόνα) που λαθεμένα τις θεωρεί επικίνδυνες.

Τα αλλεργιογόνα μπορεί να εισέλθουν στον οργανισμό μέσω της εισπνοής, της κατάποσης και βρώσης, της άμεσης επαφής με το δέρμα, με την θέληση μας (στα πλαίσια φαρμακευτικής αγωγής) ή χωρίς αυτήν (τσίμπημα εντόμου).

Οι αλλεργίες μπορεί να ταξινομηθούν είτε μέσω των συμπτωμάτων που προκαλούν π.χ αναπνευστικές, δερματικές αλλεργίες είτε μέσω της αιτίας π.χ. νυγμός εντόμου, τρόφιμο, φάρμακο.

ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ: εκδηλώνεται με διάφορα ρινικά συμπτώματα όπως καταρροή, συμφόρηση, φταρνίσματα, κνησμό. Είναι αρκετά συχνή σε ποσοστό 10-25% του γενικού πληθυσμού, και συνήθως εμφανίζεται πριν την ηλικία των 40 ετών. Επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής και συσχετίζεται άμεσα με το άσθμα με την αλλεργική επιπεφυκίτιδα και με επιπλοκές όπως η παραρρινοκολπίτιδα και η μέση ωτίτιδα . Τα αλλεργιογόνα που ευθύνονται είναι κυρίως εισπνεόμενα και μπορεί να προκαλούν συμπτώματα είτε 1) εποχικά όταν κυκλοφορεί στην ατμόσφαιρα η γύρη του υπεύθυνου αλλεργιογόνου όπως συμβαίνει κυρίως την άνοιξη με τη γύρη από τα γρασίδια, την παριετάρια (περδικάκι) και την ελιά είτε 2) όλο το χρόνο όπως τα ακάρεα και τα επιθήλια της γάτας ή του σκύλου. Αν και πολλές φορές είναι αδύνατο η αποφυγή ή έστω ο περιορισμός του αλλεργιογόνου είναι το πιο βασικό (π.χ κλειστά παράθυρα στο αυτοκίνητο όταν οδηγούμε στην εξοχή) ενώ η φαρμακευτική αγωγή και η ανοσοθεραπεία (αλλεργικά εμβόλια) συνδράμουν σε πιο δύσκολες καταστάσεις.

ΑΣΘΜΑ: είναι μία χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αναπνευστικών αεραγωγών με αναστρέψιμη απόφραξη τους και αυξημένη βρογχική υπεραντιδραστικότητα σε ποικίλα ερεθίσματα ειδικά (ακάρεα, γύρεις, ζωικά επιθήλια) ή μη (καπνός τσιγάρου, σπρέι μαλλιών κλπ). Εκδηλώνεται με δύσπνοια σε προσπάθεια ή και σε ηρεμία, νυχτερινή αφύπνιση επίμονο βήχα, συριγμό στην αναπνοή, σφίξιμο στο στήθος. Το άσθμα συχνά συσχετίζεται με αλλεργία και η ατοπία είναι ισχυρά αναγνωρίσιμος παράγοντας στην δημιουργία του.

ΑΤΟΠΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΤΙΔΑ (ατοπικό έκζεμα): είναι μία χρόνια, υποτροπιάζουσα, εξαιρετικά κνησμώδης, φλεγμονώδης νόσος του δέρματος που εμφανίζεται κυρίως κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής, με ερύθημα (ερυθρότητα) και ξηρότητα του δέρματος. Συχνά προηγείται της ανάπτυξης άσθματος ή/ και αλλεργικής ρινίτιδας και μπορεί να συσχετίζεται με τρόφιμο. Η μορφολογία, η κατανομή, η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και κατάλληλες διαγνωστικές δοκιμασίες καθορίζουν τη διάγνωση.

ΚΝΙΔΩΣΗ ή ουρτικάρια: χαρακτηρίζεται από κνησμώδεις πομφούς με ερύθημα (φλούμπες, πετάλες, καντήλες), που διαρκούν συνήθως λίγες ώρες (ο κάθε συγκεκριμένος πομφός) και παίρνει το όνομα της από το φυτό Urtica (τσουκνίδα). Περίπου σʼ ένα στους τρεις που εμφανίζουν κνίδωση συνυπάρχει και αγγειοοίδημα δηλαδή οίδημα (πρήξιμο) σε χαλαρούς ιστούς που υποχωρεί μετά από 1-3 εικοσιτετράωρα.

Το 20% του γενικού πληθυσμού θα εμφανίσουν κάποτε στη ζωή τους κνίδωση ή και αγγειοοίδημα. Τα αίτια της οξείας κνίδωσης / αγγειοοιδήματος μπορεί να είναι τροφική αλλεργία, αλλεργία σε φάρμακο, τσίμπημα από έντομο, ιογενείς λοιμώξεις κ.α, ενώ στη κνίδωση/ αγγειοοίδημα πού είναι χρόνια δηλαδή κρατάει περισσότερο από 6 βδομάδες σπάνια βρίσκεται αλλεργία σαν αίτιο (τρόφιμο, φάρμακο κλπ.).

ΝΥΓΜΟΙ (τσιμπήματα): από ιοβόλα (μέλισσες, σφήκες) ή μη (κουνούπια, κοριοί, ψύλλοι) έντομα προκαλούν συνήθως τοπικά αντίδραση (ερυθρότητα, οίδημα, πόνο). Το τσίμπημα από μέλισσα ή σφήκες σε ευαισθητοποιημένα άτομα μπορεί να προκαλέσει γενικευμένη αντίδραση, δυνητικά θανατηφόρο, με συμπτώματα όπως κνίδωση, μπούκωμα στη μύτη, καταρροή, φταρνίσματα, βήχα, δύσπνοια, βράγχος στη φωνή, εμετούς, διάρροια συμπτώματα δηλαδή από διάφορα όργανα του σώματος που συνιστούν την αναφυλακτική αντίδραση με σοβαρότερη εκδήλωση την πτώση της αρτηριακής πίεσης (αλλεργικό ή αναφυλακτικό shock). Για το λόγο αυτό άτομο με ιστορικό αντίδρασης σε τσίμπημα μέλισσα ή σφήκας θα πρέπει να παίρνει μέτρα προφύλαξης (πίνακας) και να συμβουλεύεται Παθολόγο ή Αλλεργιολόγο αφού υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία (απευαισθητοποίηση - αλλεργικά εμβόλια).

Μέτρα προφύλαξης για ασθενείς με αλλεργία στο δηλητήριο Υμενοπτέρων

• Μακριά από κάδους απορριμμάτων, σάπια φρούτα, ανθισμένα λουλούδια.

• Φοράτε πάντα παπούτσια ιδίως εάν βρίσκεστε στην εξοχή.

• Προσοχή στο ψάρεμα.

• Στους κήπους να φοράτε πάντα γάντια, καπέλο, μακριά παντελόνια.

• Αποφυγή αρωμάτων, λακ, αρωματικών αντηλιακών λαδιών.

• Μην κυκλοφορείτε στην εξοχή με σκούρα ή εμπριμέ ρούχα και μην αντιδράτε με απότομες κινήσεις γιατί καθιστούν τα έντομα ιδιαίτερα επιθετικά

• Πάντα κράνος και γάντια όταν οδηγείτε δίκυκλο.

• Τα έντομα είναι ιδιαίτερα επιθετικά σε θερμό και υγρό περιβάλλον και ιδιαίτερα τις απογευματινές ώρες.

• Να έχετε πάντα μαζί τα φάρμακα έκτακτης ανάγκης.

ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ: καλούμε τις αντιδράσεις που οφείλονται σε ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού με την κατανάλωση κάποιου τροφίμου και στη δημιουργία αλλεργικών συμπτωμάτων που εμφανίζονται άμεσα ή λίγες ώρες μετά τη λήψη της τροφής και μπορεί να είναι απλή φαγούρα στο στόμα και τα χείλη, να αφορούν μόνο το δέρμα (κνίδωση), ή να πρόκειται για σοβαρότερη αντίδραση (συμμετοχή αναπνευστικού με βρογχόσπασμο, οίδημα λάρυγγα, συμμετοχή γαστρεντερικού με ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος και σε βαρύτερες περιπτώσεις συμμετοχή καρδιαγγειακού με πτώση πίεσης και shock).

Η τροφική δυσανεξία είναι αποτέλεσμα μη ανοσολογικής αντίδρασης άρα διαφορετικό από τη τροφική αλλεργία.

Μόνο το 1%-2% των παιδιών και το 6%-8% των ενηλίκων έχουν πραγματικά τροφική αλλεργία, ενώ το 25% του γενικού πληθυσμού πιστεύει ότι έχει. Τα περισσότερα παιδιά ξεπερνούν το πρόβλημα της αλλεργίας σε ηλικία 2-4 ετών.

Η αυστηρή αποφυγή του ενόχου τροφίμου επιβάλλεται ενώ το άτομο με τροφική αλλεργία θα πρέπει να έχει μαζί του φάρμακα άμεσης αντιμετώπισης για την περίπτωση που εκτεθεί στο τρόφιμο τυχαία.

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ: είναι μόνο ένα μέρος (6%-10%) του ευρύτερου κύκλου των ανεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων και συμβαίνει σε μικρό ποσοστό του πληθυσμού. Μόνο σε 2 από τους 10 που αναφέρουν αλλεργία στην πενικιλίνη επιβεβαιώνεται η διάγνωση μετά από εργαστηριακό αλλεργιολογικό έλεγχο. Υπάρχουν ειδικά χαρακτηριστικά που μπορεί να βοηθήσουν τον ειδικό να διαχωρίσει την πραγματική αλλεργική αντίδραση σε φάρμακο από κάποια άλλη ανεπιθύμητη ενέργεια του. Γιʼ αυτό είναι σκόπιμη η καταγραφή επεισοδίου σε ιατρικό ημερολόγιο με λεπτομέρεια (πότε, που, πως, γιατί κλπ).

Ε.Μ.

ΑΛΛΕΡΓΙΟΛΟΓΟΣ