Η παχυσαρκία αποτελεί ένα μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Πρόκειται για νόσο και μάλιστα χρόνια, πολύπλευρη και πολυπαραγοντική, η οποία εμφανίζεται στις αναπτυγμένες και στις υπό ανάπτυξη χώρες, προσβάλλοντας τόσο παιδιά όσο και ενήλικες.

Η παχυσαρκία συσχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα με σοβαρές ψυχοκοινωνικές συνέπειες και κακή ποιότητα ζωής.

Υπάρχει σημαντική πρόοδος όσο αφορά τη κατανόηση των κύριων αιτίων της παχυσαρκίας, τα οποία είναι η γενετική, η κακή ποιοτικά και ποσοτικά διατροφή, η μειωμένη σωματική δραστηριότητα και οι ψυχικές διαταραχές. Όμως τα αποτελέσματα ακόμη και της πολύπλευρης και μακροχρόνιας θεραπευτικής αντιμετώπισης παραμένουν πενιχρά.



Τι είναι παχυσαρκία;



Παχυσαρκία είναι η παθολογικά αυξημένη εναπόθεση λίπους στο ανθρώπινο σώμα. Οφείλεται στην λήψη υπερβολικής ποσότητας θερμίδων, ποσότητα η οποία υπερβαίνει αυτή που το άτομο καταναλώνει.

Η παχυσαρκία μπορεί να παρουσιαστεί σε άτομα κάθε ηλικίας και φύλου και μειώνει σημαντικά την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής. Χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη υπερβολικού λίπους στις λιποαποθήκες του σώματος.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, χαρακτηρίζει την παχυσαρκία μία από τις σύγχρονες επιδημίες που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Κάθε χρόνο, η παχυσαρκία προκαλεί το θάνατο σε χιλιάδες ανθρώπους. Στις Η.Π.Α. καταγράφονται τουλάχιστον 300.000 θάνατοι ετησίως.

Η παχυσαρκία αποτελεί παγκοσμίως τη δεύτερη κατά σειρά αιτία θανάτων που μπορούν να αποφευχθούν.



Ποιος θεωρείται παχύσαρκος;



Ο πιο αποδεκτός τρόπος καθορισμού της παχυσαρκίας βασίζεται στην μέτρηση του Δείκτη Σωματικής Μάζας (Body Mass Index).

Ο Δ.Σ.Μ. είναι ένας μαθηματικός υπολογισμός. Υπολογίζεται εάν διαιρέσουμε το σωματικό βάρος του ατόμου σε κιλά διά του ύψους του σε μέτρα στο τετράγωνο.

Ο Δ.Σ.Μ. μπορεί να είναι παραπλανητικός σε μερικές περιπτώσεις, όπως π.χ. σε πολύ μυώδεις ανθρώπους, σε εγκύους και σε γυναίκες που θηλάζουν.

Υπολογίζοντας το Δ.Σ.Μ: Βάρος σε kgr / ύψος σε m2

Με Δ.Σ.Μ 30 ή παραπάνω το άτομο θεωρείται παχύσαρκο ενώ με Δ.Σ.Μ. 25 - 29.9, υπέρβαρο.

Οι παρακάτω παράγοντες, σχετίζονται με το Δ.Σ.Μ. του ατόμου και αυξάνουν την πιθανότητα να παρουσιαστούν προβλήματα υγείας:

• η περιφέρεια της μέσης,

• το κάπνισμα,

• τα είδη των τροφών που καταναλώνει συστηματικά και

• η άσκηση.

Η πιθανότητα να παρουσιάσει ένα άτομο επιπλοκές στην υγεία του αυξάνει όσο αυξάνει το Δ.Σ.Μ.



Αιτιοπαθογένεια της παχυσαρκίας



Η παχυσαρκία είναι η συνέπεια της ενεργειακής ανισορροπίας ανάμεσα στην ενεργειακή πρόσληψη και την ενεργειακή κατανάλωση. Ποικίλοι και πολύπλοκοι παράγοντες συντελούν σε ένα θετικό ενεργειακό ισοζύγιο, όμως η αλληλεπίδραση ανάμεσα στους παράγοντες αυτούς ευθύνεται για την εμφάνιση της παχυσαρκίας.

• Μικρού βαθμού ενεργειακή ανισορροπία μπορεί να οδηγήσει σε προοδευτική, αύξηση βάρους μακροπρόθεσμα.

• Το σωματικό βάρος ρυθμίζεται βάσει μιας σειράς εσωτερικών φυσιολογικών διεργασιών, αλλά ταυτόχρονα επηρεάζεται από εξωτερικούς, κοινωνικούς και γνωσιακούς παράγοντες.

• Παρατηρείται αύξηση της περιεκτικότητας των τροφών σε λίπος , ενώ ταυτόχρονα υπάρχει μείωση της σωματικής δραστηριότητας.

• Επιδημιολογικές και γενετικές μελέτες διαφόρων πληθυσμών αποδεικνύουν ότι υπάρχουν άνθρωποι, οι οποίοι είναι περισσότερο επιρρεπείς να αναπτύξουν παχυσαρκία απ΄ότι άλλοι.

Ο ρόλος των γενετικών παραγόντων στην αύξηση του βάρους αποτελεί σύγχρονο αντικείμενο έρευνας. Υπάρχουν σήμερα περισσότερες από 50 γονιδιακές μεταβολές, οι οποίες συσχετίζονται με την παχυσαρκία. Οι μηχανισμοί, μέσω των οποίων η γενετική προδιαθέτει σε παχυσαρκία είναι ο ελαττωμένος βασικός μεταβολισμός, η μειωμένη οξείδωση του λίπους, ο μη φυσιολογικός έλεγχος της όρεξης, η προτίμηση στο λίπος και η απουσία σωματικής δραστηριότητας.Οι επικίνδυνες περίοδοι της ζωής για την ανάπτυξη παχυσαρκίας είναι η ενδομήτρια ζωή, η ηλικία των έξι ετών, η εφηβεία, η πρώτη ενήλικη ζωή, η κύηση και η εμμηνόπαυση.



Κοινωνικός ρατσισμός



Οι άνθρωποι που πάσχουν από παχυσαρκία αντιμετωπίζουν καθημερινά την αποδοκιμασία των συνανθρώπων τους. Η σύγχρονη έμφαση στο αθλητικό, λεπτό και νεανικό σώμα έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο το τι θεωρούμε «όμορφο» και αποδεκτό, αλλά και τα μεγέθη των ρούχων, αντικειμένων κλπ., που είναι διαθέσιμα στην αγορά.

Η παχυσαρκία δεν κρύβεται. Έτσι οι παχύσαρκοι άνθρωποι αποτελούν μία περιθωριοποιημένη μειονότητα. Με την αύξηση του καταναλωτισμού, η εξωτερική εμφάνιση παίζει όλο και σημαντικότερο ρόλο στη ζωή μας. Η ομορφιά -με τη συμβατική έννοια- προβάλλεται σαν μία από τις βασικές μορφές κοινωνικής ισχύος που μπορεί να έχει το άτομο. Έτσι η κοινωνική απόρριψη και η ψυχολογική πίεση που βιώνουν οι άνθρωποι που πάσχουν από παχυσαρκία συνεχώς εντείνεται.

Ο ρατσισμός εκδηλώνεται επίσης με στερεότυπες αντιλήψεις για την προσωπικότητα και τη ζωή των παχύσαρκων. Οι άνθρωποι που πάσχουν από παχυσαρκία συχνά έρχονται αντιμέτωποι με προκαταλήψεις στον επαγγελματικό και τον κοινωνικό τους χώρο και τιμωρούνται για την πάθησή τους.



Θεραπευτική αντιμετώπιση

της παχυσαρκίας



Η παχυσαρκία είναι νόσος και σαν τέτοια λοιπόν πρέπει να αντιμετωπίζεται από την ιατρική κοινότητα.

Η πρώτη ιατρική παρέμβαση για την απώλεια βάρους πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένο τμήμα/ομάδα για την υπεύθυνη και ασφαλή αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και την πρόληψη των νοσημάτων που σχετίζονται με αυτή.

Η παρέμβαση πραγματοποιείται με:

1) έλεγχο σωματικού βάρους και διατροφικών συνηθειών.

2) παροχή διαιτολογίου από ειδικό διαιτολόγου.

3) υποστήριξη από ψυχολόγο

4) θεραπεία συνυπαρχόντων παθήσεων.

Η αντίληψη σήμερα είναι υπέρ της μακροχρόνιας χορήγησης των φαρμάκων πάντοτε συμπληρωματικά στην άσκηση, την τροποποίηση συμπεριφοράς και τις διαιτητικές οδηγίες. Κύριος στόχος η μακρόχρονη διατήρηση του σωματικού βάρους.



Αρχές φαρμακευτικής αγωγής



Τα υπάρχοντα φάρμακα χρησιμοποιούνται πάντοτε σε συνδυασμό με την αλλαγή του τρόπου ζωής και την διαιτητική αγωγή. Τα φάρμακα αυτά βοηθούν στην καλύτερη συμμόρφωση του ασθενούς.

Τα φάρμακα δεν θεραπεύουν την παχυσαρκία. Όταν σταματήσει η χορήγηση τους παρατηρείται επανάκτηση του βάρους.

Τα φάρμακα χορηγούνται μόνο υπό ιατρική επίβλεψη.

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει να συνεχίζεται μόνο όταν είναι ασφαλής και αποτελεσματική για το συγκεκριμένο ασθενή.

Δεν συνιστάται η χορήγηση φαρμάκων σε παιδιά, διότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα για την δράση τους στη διατροφική συμπεριφορά και την ανάπτυξη μακροπρόθεσμα.

Κατηγορίες φαρμάκων

για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας

Τα φάρμακα μπορούν να διαιρεθούν σε δύο κατηγορίες

1) αυτά που δρούν στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα επηρεάζοντας τη πρόσληψη τροφής, την όρεξη και άλλους μηχανισμούς (Σιβουτραμίνη)

2) και τα φάρμακα που δρούν περιφερικά με στόχο το Γαστρεντερικό Σύστημα, αναστέλλοντας την απορρόφηση ή επιτυγχάνοντας το αίσθημα της πληρότητας (χορτασμού),(Ορλιστάτη).

Αποτελεσματικότητα των φαρμάκων

κατά της παχυσαρκίας

Ένα χρήσιμο φάρμακο για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

1) Αποδεδειγμένη δράση στην ελάττωση του σωματικού βάρους.

2) Ανεκτές ή παροδικές ανεπιθύμητες ενέργειες

3) Δεν δημιουργεί εξάρτηση

4) Μακροχρόνια αποτελεσματικότητα

5) Ασφαλές σε μακροχρόνια χορήγηση

6) Λογικό κόστος

Η χορήγηση φαρμάκων έχει αποδειχθεί χρήσιμη όσο αφορά την μείωση του σωματικού βάρους όταν οι κλασικές μέθοδοι έχουν αποτύχει. Έχει επίσης αποδειχθεί χρήσιμη στην αποφυγή επαναπρόσληψης και υποτροπής του βάρους.

Πρέπει όμως να τονισθεί ότι η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι εναλλακτική θεραπεία στην αλλαγή του τρόπου διατροφής, την άσκηση και την τροποποίηση της συμπεριφοράς, αλλά συμπληρωματική στις μεθόδους αυτές.

Σε περίπτωση αναποτελεσματικότητας της αγωγής ή υποτροπής της παχυσαρκίας, η χειρουργική θα είναι η λύση στο πρόβλημα.

Οι χειρουργικές τεχνικές περιλαμβάνουν:

Ι. Περιοριστικές, οι οποίες ελαττώνουν την ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής. Από αυτές οι σημαντικότερες είναι ο δακτύλιος παχυσαρκίας και το ενδογαστρικό μπαλόνι.

ΙΙ. Μικτές, οι οποίες ελαττώνουν την ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής σε συνδυασμό με δυσαπορόφησή της και κυρίως του λίπους.

Ενδογαστρικό μπαλόνι με αέρα

Είναι μία επεμβατική ενδοσκοπική τεχνική χωρίς χειρουργείο.Εισάγεται ένα μπαλόνι από το στόμα στο στομάχι.Γίνεται γαστροσκόπηση για να σιγουρευτούμε ότι είναι στο στομάχι και στη συνέχεια φουσκώνεται με αέρα. Είναι τεχνική χαμηλής νοσηρότητας (χωρίς ενοχλήματα) και αρκετά αποτελεσματική αν συνοδεύεται από ειδικό διατροφικό πακέτο. Το ενδογαστρικό μπαλόνι πρέπει να αφαιρείται στους 6 με 8 μήνες. Ο ασθενής θα παρουσιάσει ικανοποιητική απώλεια κιλών, αν όμως μετά τους 6 με 8 μήνες δεν αλλάξει διατροφικές συνήθειες και τρόπο ζωής, υπάρχει πιθανότητα να υποτροπιάσει η παχυσαρκία. Σʼ αυτή τη περίπτωση ενδεχομένως να πρέπει να επανατοποθετηθεί το μπαλόνι ή, με συμβολή του θεράποντος ιατρού, να τροποποιηθεί η θεραπεία με δακτύλιο παχυσαρκίας ή by pass.

Δακτύλιος παχυσαρκίας

Είναι μία μόνιμη και ριζική τεχνική για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας Είναι λαπαροσκοπική χειρουργική επέμβαση μικρής νοσηρότητας, μικρότερη από μιας απλής χολοκυστεκτομής.Δεν προκαλεί καμία κάκωση στο στομάχι απλώς του αλλάζει σχήμα, το κάνει σας κλεψύδρα. Όταν τρώμε η τροφή πάει στο 1ο διαμέρισμα της κλεψύδρας και νιώθουμε σύντομο κορεσμό, σιγά σιγά περνάει στο άλλο διαμέρισμα και προωθείται φυσιολογικά προς το έντερο. Η τοποθέτηση μπορεί ή να γίνει λαπαροσκοπικά και έτσι ο ασθενής μπορεί να φύγει και την ίδια μέρα από το νοσοκομείο.

Η τεχνική αυτή μπορεί να έχει μόνιμα και ριζικά αποτελέσματα, μπορεί όμως και να έχει σχετική επιτυχία αν ο ασθενής έχει ή αποκτήσει στο μέλλον διατροφικές συνήθειες μεγάλης κατανάλωσης υγρών τροφών υψηλής θερμιδικής αξίας (αλκοόλ, σαντιγύ, παγωτό οσοκολάτα). Σʼ αυτή τη περίπτωση ενδεχομένως να συζητήσει ο ασθενής με το γιατρό του τη συμπλήρωση της τεχνικής με εντερική παράκαμψη by pass.Ζ

Μικτές τεχνικές - By pass

Οι μικτές τεχνικές προκαλούν ελάττωση τροφής και δυσαπορόφηση κυρίως του λίπους. Η εντερική παράκαμψη μπορεί να συνδυαστεί με οριζόντια ή κάθετη εκτομή του στομάχου. Αν διατηρηθεί ανέπαφο το στομάχι πρέπει να τοποθετηθεί δακτύλιος παχυσαρκίας.

Παρουσιάζει μόνιμα και σίγουρα αποτελέσματα σε όλους τους ασθενής ανεξαρτήτως από τις διατροφικές συνήθειες τους. Είναι όμως σχετικά μεγαλύτερης νοσηρότητας χειρουργείο και πρέπει να μείνει ο ασθενής 4 ημέρες στο νοσοκομείο. Μπορεί να γίνει λαπαροσκόπηση από ειδικευμένο γιατρό. Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει σε μόνιμη βάση ρευστοποιημένες κενώσεις και πιθανόν να έχει ανάγκη συμπληρώματα βιταμινών και ασβεστίου.

Ποια θεωρείται καλύτερη τεχνική

Στη χειρουργική της παχυσαρκίας δεν υπάρχει άλυτο πρόβλημα. Όλες οι περιπτώσεις παχυσαρκίας μπορούν να αντιμετωπιστούν, αρκεί να επιλεγεί σε κάθε περίπτωση η κατάλληλη τεχνική. Δεν υπάρχουν λοιπόν καλές ή κακές τεχνικές, όλες είναι αποτελεσματικές αρκεί να εφαρμόζονται εκεί που πρέπει.

Βέβαια όλοι οι χειρουργοί παχυσαρκίας δεν συμφωνούν απόλυτα με το ποια τεχνική εφαρμόζεται σε ποιο περιστατικό. Παραθέτουμε λοιπόν τις επικρατέστερες απόψεις ανάμεσα στους χειρουργούς.

Το ενδογαστρικό μπαλόνι πρέπει να τοποθετείται σε άτομα με ΒΜΙ 30 έως 45 για 6-8 μήνες. Αν υπάρξει υποτροπή της νόσου αφού αφαιρεθεί το μπαλόνι τότε πρέπει να τοποθετείται λαπαροσκοπικά δακτύλιος παχυσαρκίας. Το ενδογαστρικό μπαλόνι πρέπει ακόμη να τοποθετείται σε ασθενείς πολύ παχύσαρκους ή σε ασθενείς με σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα οι οποίοι είναι υψηλού κινδύνου για οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση. Έτσι αφού τοποθετηθεί το μπαλόνι και παρουσιάσουν την αναμενόμενη απώλεια κιλών να εφαρμόζεται με ασφάλεια η ενδεδειγμένη τεχνική παχυσαρκίας.

Ο δακτύλιος παχυσαρκίας είναι μία ριζική τεχνική με μόνιμα αποτελέσματα και με πολύ μικρή νοσηρότητα. Ειδικά όταν γίνεται λαπαροσκοπικά είναι μία επέμβαση μίας ημέρας (day clinic). H τεχνική αυτή έχει ένδειξη εφαρμογής σε όλους τους ασθενείς ανεξάρτητα με το ΒΜΙ. Αφού τοποθετηθεί ο δακτύλιος τότε το πιθανότερο είναι να υπάρξει απόλυτη επιτυχία και σε εύλογο χρονικό διάστημα (1-2 χρόνια) ο ασθενής να χάσει το παραπάνω βάρος του. Υπάρχει ένα πολύ μικρό ποσοστό που ο δακτύλιος παρουσιάζει σχετική επιτυχία και ο ασθενής χάνει μόνο το 30 % του επιπλέον βάρους του. Σ ʽαυτήν την περίπτωση θα πρέπει να μετατρέψουμε την τεχνική του δακτυλίου σε μικτή τεχνική είτε συμπληρώνοντας χολοπαγκρεατική παράκαμψη είτε μετατρέποντας όλη την τεχνική σε by pass. Έτσι και αυτό το μικρό ποσοστό των ασθενών θα λύσει μόνιμα το πρόβλημα. Μια άλλη άποψη χειρουργών είναι να εφαρμόζουμε το δακτύλιο σε ασθενείς με μικρά ΒΜΙ (35-45) και σε ασθενείς με μεγαλύτερα ΒΜΙ να εφαρμόζουμε απευθείας μια μικτή τεχνική.Βασικό ζήτημα στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας είναι η γνώμη του θεράποντα ιατρού, ο οποίος πρέπει να έχει ενημερώσει αναλυτικά τον ασθενή και ο ασθενής θα πρέπει να ακολουθεί αυστηρά τις οδηγίες του.



Πρόληψη



Η παχυσαρκία μπορεί να προληφθεί με τους ακόλουθους τρόπους:

• Αλλαγή Διατροφικών Συνηθειών

Έχοντας σα στόχο την απώλεια βάρους, το άτομο πρέπει λαμβάνει τροφή θερμιδικής αξίας χαμηλότερης από τις ανάγκες του. Απώλεια έστω και της τάξεως του 5-10% μπορεί να μειώσει τους παράγοντες κινδύνου. Η παχυσαρκία χρειάζεται μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση. Σημαντικό είναι να έχουμε ξεκάθαρους, συγκεκριμένους και πραγματοποιήσιμους στόχους. Για να μπορέσουμε να αλλάξουμε τον τρόπο που τρώμε, είναι απαραίτητο να επανεξετάσουμε τις συνήθειές μας και να υιοθετήσουμε ένα διαφορετικό τρόπο ζωής. Προσπαθήστε να τρώτε σε τακτά χρονικά διαστήματα και να μασάτε καλά την τροφή σας. Αποφύγετε τις δίαιτες «αστραπή». Συχνά τρώμε σε μια προσπάθεια να αλλάξουμε διάθεση ή να ξεφύγουμε από κάτι. Είναι πολύ σημαντικό να ανακαλύψουμε τι εξυπηρετεί το φαγητό στη ζωή μας και να το αντικαταστήσουμε με άλλες διεξόδους. Είναι χρήσιμο να αναρωτηθούμε: εάν δεν μπορούσαμε να φάμε τη συγκεκριμένη στιγμή, τι θα αισθανόμασταν, πώς θα συμπεριφερόμασταν; Αυτό είναι μια διεργασία που συνήθως παίρνει χρόνο και κόπο. Απαιτεί συνειδητή προσπάθεια να αποφύγουμε ότι έχουμε συνηθίσει να κάνουμε και να βάλουμε καινούργια πράγματα στη ζωή μας. Συχνά προκειμένου να αποφύγουμε την υπερφαγία είναι απαραίτητες αλλαγές στη συμπεριφορά μας ακόμη και στις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους. Η τήρηση ημερολογίου του τι τρώμε μπορεί να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε μεγαλύτερη επίγνωση των διατροφικών μας συνηθειών καθώς και το πώς αυτές σχετίζονται με άλλους τομείς της ζωής μας. Ανταμείβετε συχνά τον εαυτό σας -με κάτι εκτός από φαγητό- για στόχους που πετύχατε. Αποφύγετε το συχνό ζύγισμα.

• Σωματική Άσκηση

Η αύξηση της σωματικής μας δραστηριότητας είναι ένας σημαντικός παράγοντας στον έλεγχο του βάρους μας. Η σωματική άσκηση βοηθά στην απώλεια βάρους, αυξάνοντας τις καύσεις του οργανισμού και ενισχύοντας τον μυϊκό ιστό.

Επίσης, η γυμναστική μας βοηθά, μετά την απώλεια του περιττού μας βάρους, να μειώσουμε περαιτέρω την πιθανότητα να παρουσιάσουμε καρδιοαγγειακά προβλήματα και διαβήτη. Πρέπει να ξεκινάμε αργά και σταδιακά να αυξάνουμε την ένταση. Αν το παρακάνουμε από την αρχή, μπορεί να τραυματιστούμε.

Παραδείγματα μέτριας σωματικής δραστηριότητας:

Καθημερινές δουλειές

Πλύσιμο αυτοκινήτου για 45ʼ-60ʼ

Καθάρισμα παραθύρων ή πατώματος 45ʼ-60ʼ

Κηπουρική για 30ʼ-45ʼ

Περπάτημα 3 χλμ σε 30ʼ

Ανέβασμα σκάλας 15ʼ

Αθλητικές δραστηριότητες

Βόλεϊ για 45ʼ-60ʼ

Μπάσκετ 15ʼ-20ʼ

Χορός γρήγορος 30ʼ

Κολύμπι 20ʼ

Ποδήλατο 5 χλμ σε 15ʼ

Σχοινάκι 15ʼ

Τρέξιμο 2 χλμ σε 15ʼ

Η γυμναστική μπορεί να γίνεται σε ένα χρόνο ή να μοιράζεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Για αρχή, συνιστώνται το περπάτημα ή το κολύμπι σε αργό ρυθμό. Όλοι μας πρέπει στοχεύουμε σε 30 λεπτά γυμναστικής τις περισσότερες αν όχι όλες τις ημέρες της εβδομάδας. Για τους αρχάριους, η σωματική άσκηση μπορεί να συμπεριλαμβάνει αύξηση των δραστηριοτήτων σε όρθια στάση. Το επόμενο επίπεδο μπορεί να είναι ελαφριά άσκηση όπως αργό βάδισμα, ξυλουργική, το καθάρισμα του σπιτιού, το ποδήλατο και ο χορός. Έντονη δραστηριοποίηση μπορεί να θεωρηθεί το περπάτημα 8'/χλμ. το ανέβασμα μιας ανηφόρας, το σκάψιμο, το μπάσκετ ή το ποδόσφαιρο.

Ιατρείο Παχυσαρκίας ΠΑ.Γ.Ν.Η

Λ. Α και Φ. Γ