Εντυπωσιακός ο απολογισμός του έργου της ΕΚΙΜ

Ιδιαίτερα εντυπωσιακός είναι ο απολογισμός του έργου της Εταιρείας Κρητικών Ιστορικών Μελετών κατά την περίοδο 2003-2006, που παρουσιάστηκε από τη διοίκηση της Εταιρείας τις προηγούμενες ημέρες κατά τη διάρκεια της γενικής συνέλευσης του Διοικητικού Συμβουλίου.

Το έργο της Εταιρείας κατά την απολογιζόμενη τριετία χαρακτηρίζεται από συνέχεια σε καιρούς που αλλάζουν, με τη σταθερή επιδίωξη πνευματικής πρωτοπορίας και αριστείας. Κατά τα τρία παρελθόντα έτη η Εταιρία επεχείρησε να εμπεδώσει τον μετασχηματισμό της σε έναν πολιτιστικό οργανισμό με σημαντικό δυναμικό παραγωγής πολιτισμικού έργου. Η στόχευση του έργου αυτού πάντοτε υπερβαίνει τα τοπικά όρια. Όμως, επίσης, η Εταιρία επεδίωξε με προσήλωση να διευρύνει και να εμβαθύνει τους δεσμούς της με την τοπική κοινωνία, καθιστώντας το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης σημείο αναφοράς και συνάντησης ενός μεγάλου κοινού το οποίο αποδεικνύεται ότι επιθυμεί να συμμετέχει σε δρώμενα που άπτονται των ενδιαφερόντων της Ε.Κ.Ι.Μ.

Κατά την περίοδο 2003-2006, το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης συνέχισε να διευθύνεται αμισθί από τον γραμματέα της Εταιρίας κ. Αλέξη Καλοκαιρινό. Ιδιαίτερη προσπάθεια κατεβλήθη για την καλή επαγγελματική στελέχωση του Μουσείου, ώστε να υποστηρίζονται επαρκώς οι ποικίλες δράσεις του, αλλά και ευρύτερα το σύνολο των δραστηριοτήτων της Ε.Κ.Ι.Μ.

Σήμερα, το στελεχιακό δυναμικό της Εταιρίας και του Μουσείου περιλαμβάνει τέσσερις επιμελητές συλλογών και αρχείων (Αγγελική Μπαλτατζή, επιμελήτρια Εθνογραφικών Συλλογών, Αγησίλαος Καλουτσάκης, επιμελητής Ιστορικών Συλλογών, Γεωργία Κατσαλάκη, επιμελήτρια Βιβλιοθηκών και Αρχείων, Κωστής Μαμαλάκης, σύμβουλος – επιμελητής Σύγχρονης Ιστορίας).

Σημειώνεται ότι κατά την ίδια περίοδο συνεχίσθηκε το έργο της αναβάθμισης και του εκσυγχρονισμού των υποδομών του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης καθώς και της επανέκθεσης του, στη βάση του προγράμματος που έχει εκπονηθεί από τον Διευθύνοντα τοΜουσείο.

Τον Ιούνιο του 2004 ολοκληρώθηκε η κατασκευή των αιθουσών περιοδικών εκθέσεων και του μικρού αμφιθεάτρου, που συνιστούν μια ιδιαίτερη υποπτέρυγα του Μουσείου με δυνατότητες αυτόνομης λειτουργίας. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός και η επίβλεψη των κατασκευαστικών εργασιών έγιναν δωρεάν από τους αρχιτέκτονες Γιάννη και Κατερίνα Περτσελάκη. Με αυτές τις πολύ υψηλών τεχνικών προδιαγραφών υποδομές το Ιστορικό Μουσείο ανέπτυξε μια νέα δυναμική, καθώς δίδεται πλέον η δυνατότητα διοργάνωσης περιοδικών εκθέσεων και εκδηλώσεων μέσα σʼ αυτό, δυνατότητα την οποία το Μουσείο αξιοποίησε με τον εντατικότερο τρόπο, βρίσκοντας μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό της πόλης, αλλά και δημιουργώντας πολιτιστικά γεγονότα τα οποία είχαν απήχηση σε ευρύτερη, πανελλήνια,κλίμακα.

Όσον αφορά στις βυζαντινές και μεταβυζαντινές συλλογές του Μουσείου το πιο αξιοσημείωτο είναι η ένταξη στις εκθέσεις ενός δεύτερου πίνακα του Greco. Τον Μάρτιο του 2005 παρακατετέθη στο Ιστορικό Μουσείο από το Δήμο Ηρακλείου, το νεοαποκτηθέν έργο του Κρητικού ζωγράφου “Η Βάπτιση του Χριστού”. Η έκθεση του έργου επέβαλε την ανανέωση και τον εμπλουτισμό του πληροφοριακού υλικού της αίθουσας Greco. Συντάχθηκαν και αναρτήθηκαν νέα υπομνήματα, ενώ επιπλέον πληροφορίες έγιναν προσιτές στον επισκέπτη μέσω ηλεκτρονικής εγκατάστασης (οθόνης αφής), στον ίδιο χώρο. Η νέα έκθεση Greco εγκαινιάστηκε στις 16 Μαρτίου 2005 από τον δήμαρχο Ηρακλείου κ. Γιάννη Κουράκη. Με την ευκαιρία της έκθεσης, η Ε.Κ.Ι.Μ. προσέφερε στο κοινό της πόλης για ένα περίπου τρίμηνο δωρεάν είσοδο στο Μουσείο.

Επίσης την περίοδο αυτή, η Ε.Κ.Ι.Μ. έγινε αποδέκτης σημαντικών δωρεών. Ιδιαίτερη μνεία οφείλεται στη δωρεά της κυρίας Μαρίας Σοφίας Μαθιουδάκη (εκ των κληρονομηθεισών υπʼ αυτής συλλογών των οικογενειών Δημητρίου - Χρυσάνθης Καβαλλάκη & Σταύρου - Μαρίκας Μπουρλώτου) και του εκλιπόντος Αχιλλέα Απαλάκη. Με τη δωρεά της κυρίας Μαθιουδάκη, κατά το έτος 2005, οι συλλογές της Ε.Κ.Ι.Μ. εμπλουτίσθηκαν με 1.333 αντικείμενα. Ειδικότερα, 824 τεμάχια καταχωρίσθηκαν στη Νομισματική Συλλογή (νομίσματα, τοκομερίδια, χαρτονομίσματα και μετοχές του 20ου αιώνα προερχόμενα από διάφορες χώρες). Στην Εθνογραφική Συλλογή καταχωρίσθηκαν συνολικά 324 υφαντά, έπιπλα, χρηστικά και διακοσμητικά αντικείμενα που χρονολογούνται από το α΄ ήμισυ του 19ου αιώνα μέχρι την περίοδο του Μεσοπολέμου. 185 έγγραφα, επιστολές, οικογενειακές φωτογραφίες και ένας χειρόγραφος εκκλησιαστικός κώδικας καταχωρίσθηκαν στα οικεία Αρχεία. Η δωρεά της κας Μαρίας Σοφίας Μαθιουδάκη στην Εθνογραφική Συλλογή συνιστά τον κορμό της προσεχούς περιοδικής έκθεσης της Ε.Κ.Ι.Μ. με τίτλο "Η ζωή εν Άστει", που εστιάζει στην αστική πλευρά του κρητικού βίου από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι την περίοδο του Μεσοπολέμου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά την απολογιζόμενη τριετία πραγματοποιήθηκαν οκτώ περιοδικές εκθέσεις, οπωσδήποτε περισσότερες από κάθε άλλο μουσειακό χώρο στην ελληνική επικράτεια σε αντίστοιχο χρονικό διάστημα. Η απόκτηση χώρων περιοδικών εκθέσεων, αλλά και η απόφαση χρήσης των χώρων που προορίζονται για σχεδιαζόμενες μόνιμες εκθέσεις έδωσαν στην Ε.Κ.Ι.Μ. τη δυνατότητα αυτή.

Ειδικότερα, πραγματοποιήθηκαν οι εκθέσεις: Έκθεση Χαρακτικών του Χρήστου Σανταμούρη, εμπνευσμένων από το έργο του Νίκου Καζαντζάκη (Ιούλιος - Οκτώβριος 2004), Χαρτογραφία της Κρήτης, από τις Συλλογές του Ιστορικού Μουσείου (Νοέμβριος 2004 - Ιανουάριος 2005), Η μνήμη των τοίχων, φωτογραφική έκθεση της Μαρίας Χουλάκη (Φεβρουάριος - Νοέμβριος 2005), Ατομικά είδη και άλλα χρειώδη του πολέμου, από τη Συλλογή Κωστή Μαμαλάκη, (Μάιος 2005 - Μάιος 2006), Τσιγγάνοι: Η δική μου πραγματικότητα, έκθεση αυτοφωτογραφίας, με επιμέλεια Νινής Καπετανάκη, Ελένης Ντέρα και Μανόλη Πρινιανάκη (Οκτώβριος 2005 - Ιανουάριος 2006), CANDIA / CRETA / ΚΡΗΤΗ, έκθεση χαρτογραφίας σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης (Ιανουάριος - Οκτώβριος 2006), ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΠΡΟΣΩΠΑ. Τελετουργίες ελευθεριότητας στην ύπαιθρο της Κρήτης, φωτογραφική έκθεση του Νίκου Ψιλάκη (Φεβρουάριος 2006), SABOTAGE / 62 (Ιούνιος 2006 - Μάιος 2007). Ανάλογη ήταν η δραστηριότητα της Εταιρίας και στον τομέα των εκπαιδευτικώνπρογραμμάτων.

Υπενθυμίζεται ότι τα εκπαιδευτικά προγράμματα της Ε.Κ.Ι.Μ. σχεδιάζονται από το επιστημονικό προσωπικό της, συνοδεύονται από εκπαιδευτικό υλικό, υλοποιούνται από ειδικευμένες μουσειοπαιδαγωγούς, προσφέρονται δωρεάν σε όλους τους μαθητές και αξιολογούνται με ειδικό δελτίο από τους εκπαιδευτικούς. Συνολικά κατά την περίοδο 2003-2006 πραγματοποιήθηκαν 413 προγράμματα στα οποία συμμετείχαν 8.095 μαθητές και παρακολούθησαν 510 εκπαιδευτικοί.

Ωστόσο κανονικά λειτούργησε και το Αγροτικό Μουσείο. Στα τέλη του 2005, το Μουσείο έκλεισε προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι εργασίες της ενοποίησής του με την όμορη οικία Μενελάου Παρλαμά (δωρεά της κυρίας Λιάνας Παρλαμά), σύμφωνα με τις προδιαγραφές του έργου που έχει ενταχθεί στο Π.Ε.Π. Κρήτης. Υπεύθυνη του έργου είναι η κυρία Μαρία Ιωαννίδου. Η αρχική μελέτη πραγματοποιήθηκε χάρη σε μεγάλη χορηγία της κυρίας Θεανώς Μεταξά. Μετά τη σύνταξη των μελετών εφαρμογής, δημοπρατήθηκε και ξεκίνησε το πρώτο, οικοδομικό, υποέργο. Εν τω μεταξύ έχει εκπονηθεί η μουσειογραφική μελέτη εφαρμογής της νέας πτέρυγας του Μουσείου. Στην υπό ανακατασκευή οικία Μενελάου Παρλαμά έχει προβλεφθεί να εκτεθεί το μεγαλύτερο μέρος της δωρηθείσης στην Ε.Κ.Ι.Μ. συλλογής κρητικών υφαντών της κυρίας Θεανώς Μεταξά, που αποτελείται από 237 εξαίρετα υφαντά οικιακής χρήσης του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου αιώνα. Στο μεταξύ αυτήν την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη η έκδοση των Πεπραγμένων του Θ΄ Διεθνούς Κρητολογικού Συνεδρίου σε εννέα τόμους, εκ των οποίων ο ένας περιλαμβάνει τις εισηγήσεις που εκφωνήθηκαν στις ολομέλειες του Συνεδρίου, ενώ τέσσερις τόμοι απαρτίζουν το πρώτο μέρος, της Προϊστορικής και Αρχαίας Ελληνικής Περιόδου, δύο τόμοι το δεύτερο μέρος της Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Περιόδου και δύο τόμοι το τρίτο μέρος της Νεώτερης Περιόδου. Επίσης, στην περίοδο 2003-2006, η Ε.Κ.Ι.Μ. εξέδωσε το CD-ROM Σελίδες Νίκου Καζαντζάκη (Ιούλιος 2004), τον κατάλογο της έκθεσης Η μνήμη των τοίχων (δίγλωσσο, Φεβρουάριος 2005) και τον εικαστικό φάκελο CANDIA (Φεβρουάριος 2005) της Μαρίας Χουλάκη, το βιβλίο Έχοντας και Χάνοντας / To Have and to Lose του Βρετανού βετεράνου Reg Spurr (δίγλωσση έκδοση, Μάιος 2005) και το βιβλίο Αποστολή στην Κρήτη / Mission en Crète του Γάλλου σαμποτέρ Jack Sibard (δίτομη έκδοση στα ελληνικά και στα γαλλικά, Ιούνιος 2006). Τα δύο τελευταία εντάσσονται στη νέα εκδοτική σειρά Μαρτυρίες της Ε.Κ.Ι.Μ.