Της Άννας Κωνσταντουλάκη
Προβλήματα όρασης (μυωπία ή αστιγματισμό) έχει ο ένας στους δύο εφήβους και οπως έδειξε η έρευνα του Ινστιτούτου Οπτικής και Όρασης της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης σε σχολεία του Ηρακλείου από τους μαθητές που παρουσίασαν μειωμένη οπτική οξύτητα μόνο το 60% φορούσε γυαλιά στο σχολείο.
Οι επιστήμονες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα προβλήματα όρασης στα παιδιά έχουν αυξηθεί ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες λόγω των αυξημένων απαιτήσεων στο σχολείο με το διάβασμα, τις ξένες γλώσσες, την χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών, τα παιχνίδια στα κομπιούτερ.
Οι επισκέψεις σε σχολεία της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πραγματοποιούνται από ομάδα ερευνητών του Ινστιτούτου Οπτικής και Όρασης υπό την εποπτεία του επίκουρου καθηγητή Οφθαλμολογίας Μιλτιάδη Τσιλιμπάρη.
Μέχρι σήμερα έχουν εξεταστεί 410 μαθητές από το 2ο Γυμνάσιο και το 9ο και 36ο Δημοτικό Σχολείο. Σκοπός της εξόρμησης αποτελεί η διάγνωση πιθανών διαθλαστικών ανωμαλιών, όπως μυωπία και αστιγματισμός, και η δημογραφική και στατιστική μελέτη των οφθαλμικών εκτροπών υψηλής τάξης (π.χ. σφαιρική εκτροπή, κόμα) σε σχολικές ηλικίες, μέσω της χρήσης προηγμένου τεχνολογικού εξοπλισμού (αναλυτή μετώπου κύματος).
Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων έχουν προκύψει σημαντικά στοιχεία. Το ποσοστό των μαθητών του Γυμνασίου που παρουσιάζουν μυωπία ή αστιγματισμό ικανό να μειώσει την οπτική τους οξύτητα σε τιμή μικρότερη των 8/10 (θεωρείται ότι οπτική οξύτητα ίση ή μεγαλύτερη από 10/10 είναι φυσιολογική) αγγίζει το 49%. Αντίστοιχα το ποσοστό αυτό στα παιδιά του Δημοτικού ήταν περίπου 30%. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι σχεδόν 1 στους 2 εφήβους έχει μειωμένη ευκρίνεια όρασης. Το ποσοστό αυτό μοιάζει να είναι αυξημένο σε σχέση με αποτελέσματα ερευνών που έγιναν πριν 40 χρόνια, όπου μειωμένη οπτική οξύτητα παρουσίαζε περίπου το 20% των εφήβων, αν και για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων χρειάζεται μεγαλύτερο δείγμα παιδιών. Είναι πιθανόν, όπως σχολιάζει το στέλεχος της ερευνητικής ομάδας Δρ. Σ. Πλαΐνης, οπτομέτρης, ότι οι αυξημένες απαιτήσεις κοντινής εργασίας των συγχρόνων δυτικών κοινωνιών (για διάβασμα στο σχολείο - ξένες γλώσσες, χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών – παιχνίδια) έχουν συμβάλλει σημαντικά στην εμφάνιση χαμηλών διαθλαστικών σφαλμάτων σε αυτές τις ηλικίες. Αντίθετα, είναι ενδιαφέρον ότι σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία, σε πρωτόγονους πληθυσμούς του Αμαζονίου, μόνον το 3% παρουσιάζει χαμηλή μυωπία. Στους πληθυσμούς αυτούς πιθανώς η φυσική επιλογή να έχει οδηγήσει στην «εξάλλειψη» της μυωπίας.
Σημαντικός παράγοντας στην εξέλιξη της μυωπίας είναι και η κληρονομικότητα, η οποία όμως σχετίζεται περισσότερο με υψηλότερες μυωπίες, που παρουσίαζε περίπου το 20% των μαθητών που εξετάστηκαν. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημανικότητας του γονιδιακού παράγοντα αποτελεί το γεγονός ότι στην Κίνα το 73% και στην Ταιβάν το 84% των εφήβων παρουσιάζει μυωπία!
Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και η διαπίστωση ότι από τους μαθητές Γυμνασίου που παρουσίασαν μειωμένη οπτική οξύτητα μόνον το 60% φορούσε γυαλιά στο σχολείο, ένα 20% είχε γυαλιά αλλά δεν τα φορούσε, ενώ άλλο ένα 20% δεν είχε φορέσει ποτέ γυαλιά. Αυτοί οι μαθητές xρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, αφού η όρασή τους δεν τους επιτρέπει να διακρίνουν τα γράμματα στον πίνακα της τάξης.
Επίσης, από το σύνολο των παιδιών που φορούσαν γυαλιά, το 28% στους μαθητές Γυμνασίου και το 52% των μαθητών Δημοτικού χρειαζόταν επανέλεγχο, αφού και η όρασή τους ήταν σημαντικά μειωμένη. Είναι απαραίτητο να σημειωθεί, είπε ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Οπτικής και Όρασης Πρύτανης κ. Ι. Παλλήκαρης, ότι στις σχολικές ηλικίες (ιδιαίτερα στις τάξεις του δημοτικού) η ανάπτυξη του οφθαλμού, και συνεπώς η εξέλιξη του μυωπικού σφάλματος, γίνεται σε γρήγορους ρυθμούς. Για αυτό είναι επιτακτική ανάγκη οι μαθητές να επισκέπτονται τους οφθαλμιάτρους σε τακτά διαστήματα.
H αξιολόγηση της οπτικής οξύτητας
Στα πλαίσια των επισκέψεων στα σχολεία, πραγματοποιήθηκε αξιολόγηση των ειδικά διαμορφωμένων πινάκων οπτικής οξύτητας που έχουν σχεδιασθεί στό το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Πιο συγκεκριμένα, η μέτρηση της Οπτικής Οξύτητας, η οποία αποτελεί την πρότυπη δοκιμασία αξιολόγησης της ευκρίνειας όρασης στην καθημερινή κλινική πράξη, πραγματοποιείται διεθνώς με την χρήση πινάκων που περιέχουν λατινικούς χαρακτήρες. Η πρότυπη διαδικασία, μάλιστα, που έχει υιοθετηθεί από την Εθνική Ακαδημία των Επιστημών των Η.Π.Α το 1980 χρησιμοποιεί τους ETDRS πίνακες, που περιέχουν 10 λατινικούς χαρακτήρες οι οποίοι μειώνονται προοδευτικά σε μέγεθος. Είναι εμφανές ότι αυτοί οι πίνακες δεν δύναται να χρησιμοποιηθούν σε πολίτες που δεν είναι γνώστες κάποιας λατινικής γλώσσας. Για τον παραπάνω λόγο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης αναπτύχθηκαν μετατροποιημένοι πίνακες που χρησιμοποιούν λατινικούς χαρακτήρες που χρησιμοποιούνται στο ελληνκό και στο κυριλλικό αλφάβητο και είναι επομένως αναγνώσιμοι από όλους του πολίτες της Ευρωπαικής Ένωσης. Άμεση ανάγκη, όμως, αποτελεί η σύγκριση των καινούριων με τους πρότυπους πίνακες, κάτι που συντελέστηκε μέσω των παραπάνω εξετάσεων στα σχολεία, όπου η αξιολόγηση της οπτικής οξύτητας πραγματοποιήθηκε και με τους δύο τύπους πινάκων.
Η προσπάθεια της ομάδας του Ινστιτούτου Οπτικής και Όρασης που μέχρι τώρα βρήκε την αμέριστη υποστήριξη των καθηγητών και των δασκάλων των σχολείων που επισκέφτηκε, πρόκειται να συνεχιστεί για να συμπεριλάβει περισσότερα σχολεία.

