Ρεπορτάζ Κατερίνα Μυλωνά

Με ιδιαίτερη επιτυχία και ζωηρή συμμετοχή από τον κόσμο του Ηρακλείου συνεχίστηκε χθες το 1ο Παγκόσμιο Φιλοσοφικό Συνέδριο που διεξάγεται στη Βασιλική Αγίου Μάρκου.

Οι θεωρίες αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων βρίσκονται στο επίκεντρο αποδεικνύοντας ότι εξακολουθούν να είναι επίκαιρες, αν και διατυπώθηκαν χιλιάδες χρόνια πριν…

Υπενθυμίζεται ότι το συνέδριο θα ολοκληρωθεί την Κυριακή.

Οι ομιλίες

«Η ανεξέλεγκτη δράση του ολιγαρχικού και πλουτοκρατικού καπιταλισμού στρεβλώνει τη δημοκρατία σήμερα», τόνισε ο καθηγητής φιλοσοφίας του Κέμπριτζ, Σάιμον Μπλάκμπερν. Παράλληλα, ανέλυσε πλευρές Πλατωνικών διαλόγων περί ηθικής του δικαίου του ισχυροτέρου και πολιτικές πρακτικές πολιτικών του σήμερα.

Στη συνέχεια, ο Αυστραλός καθηγητής, Ρόμπερτ Γκούντιν, ανέφερε εμφατικά στην ομιλία του ότι τις βλάβες που προξενούν οι τρομοκράτες στην κοινωνία, τις επιφέρουν αντιστοίχως και οι πολιτικοί που επιχειρηματολογούν εναντίον της τρομοκρατίας για να αναστείλουν την κριτική ικανότητα των πολιτών και να εγκαθιδρύσουν την υποταγή.

Πιο συγκεκριμένα, ο Καθηγητής Φιλοσοφίας, εταίρος του Τρίνιτι Κόλετζ, Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, Σάιμον Μπλάκμπερν, ανέφερε ότι «η Πολιτεία του Πλάτωνος είναι εν πολλοίς μια απόπειρα να δοθεί απάντηση στον Θρασύμαχο, στη θέση ότι ηθική είναι το δίκαιο του ισχυροτέρου.» Υποστήριξε πως αν θεωρήσουμε ότι ο Θρασύμαχος εκφράζει τη θέση της «ρεάλ πολιτίκ» του ή του νεοσυντηρητισμού, τότε η σωκρατική απάντηση είναι επίκαιρη σήμερα.

Το ίδιο ζήτημα τίθεται με αφορμή τον διάλογο ανάμεσα στους Αθηναίους και στους Μηλίους, όπως αφηγείται ο Θουκυδίδης στην ιστορία του

Πελοποννησιακού πολέμου. Οι Αθηναίοι σε μια επίδειξη πολιτικού κυνισμού διακηρύσσουν πως ιστορικά, όσοι έχουν τη δύναμη την ασκούν και όσοι επικαλούνται το δίκαιο θα έπρατταν το ίδιο αν αυτοί είχαν τη δύναμη.

Στη νεότερη δυτική παράδοση, φιλόσοφοι όπως ο Λοκ, ο Χιούμ, ο Άνταμ Σμιθ, ή ο Καντ, έχουν άραγε απαντήσει στον Θρασύμαχο;

Μια πρώτη αντίδραση συνίσταται στην παραίτηση από κάθε τέτοια ελπίδα. Μια άλλη απάντηση είναι να συγκροτηθεί η πολιτική έτσι ώστε να μην αναδεικνύονται Θρασύμαχοι. Αυτή όμως θα ήταν μια πολιτική εντελώς διαφορετική από εκείνην που εφαρμόζουν και προωθούν σήμερα οι χώρες του δυτικού κόσμου. Δεν είναι εύκολο να αισιοδοξεί κανείς σήμερα ότι η δημοκρατική διαδικασία μπορεί να παραγάγει πολιτικούς ικανούς να ακούσουν ο,τι έχουν να πουν οι μη προνομιούχοι, εντός και εκτός συνόρων των σύγχρονων κρατών. Κι αυτό γιατί τη δημοκρατία στις μέρες μας την στρεβλώνει η ανεξέλεγκτη δράση του ολιγαρχικού και πλουτοκρατικού καπιταλισμού.

Ο διακεκριμένος καθηγητής της φιλοσοφίας και της κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας στη Σχολή κοινωνικών επιστημών του Εθνικού Πανεπιστημίου της Αυστραλίας, Καμπέρα, Ρόμπερτ Γκούντιν, τόνισε ότι «οι πράξεις τρομοκρατίας γεννούν τη φρίκη και τον αποτροπιασμό.» Φόνοι, απαγωγές, βασανιστήρια, ακρωτηριασμοί, καταστροφή υλικών αγαθών. Ποιο είναι όμως το χαρακτηριστικό, ιδιαίτερο γνώρισμα των τρομοκρατικών πράξεων, αυτού που τις κάνει ηθικώς αποκρουστικές; Τι ξεχωρίζει τους τρομοκράτες από όσους παραβιάζουν, με ανάλογες πράξεις τον νόμο; Σε τι συνίσταται η ηθική απαξία των τρομοκρατικών πράξεων σε αντιδιαστολή προς το ηθικό κακό που χαρακτηρίζει τα εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου;

«Θα πρέπει να δούμε την τρομοκρατία πρωτίστως ως στοιχείο πολιτικής τακτικής: ο εκφοβισμός για χάρη του πολιτικού πλεονεκτήματος. Σύμφωνα με την ιδέα αυτήν, το ηθικώς μεμπτό γνώρισμα της τρομοκρατίας είναι ακριβώς ότι ... τρομοκρατεί. Δεν πρόκειται μόνο για μια ψυχολογικά δυσάρεστη κατάσταση, αλλά για μια καταστροφική, κοινωνικά και πολιτικά κατάσταση. Ο φόβος παρεμποδίζει τους ανθρώπους να ασκήσουν την έλλογη πολιτική κρίση τους. Υπονομεύει τη δυνατότητα τους για αυτονομία. Αυτή είναι η μεγαλύτερη βλάβη που προξενούν στη δημοκρατία οι τρομοκρατικές πράξεις.», υπογράμμισε.

Αν αυτό ισχύει, τότε την ίδια βλάβη μπορούν να επιφέρουν οι προειδοποιήσεις κατά της τρομοκρατίας που όσοι ασκούν την πολιτική εξουσία απευθύνουν στην κοινωνία. Όπως και οι τρομοκράτες με τις ενέργειες τους, έτσι και οι πολιτικοί στις σύγχρονες «δημοκρατίες» ελπίζουν να αποκομίσουν πολιτικά οφέλη, υποταγή, αναστολή της κριτικής ικανότητας των πολιτών, καλλιεργώντας τον πανικό απέναντι στο ενδεχόμενο εικαζόμενων τρομοκρατικών πράξεων. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι πολιτικοί όταν κηρύσσουν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας διαπράττουν το ίδιο «αμάρτημα» με τους ίδιους τους τρομοκράτες.

«Ο σύγχρονος κόσμος είναι ένας κόσμος χωρίς θεμέλιο», είπε, μεταξύ άλλων, η Καθηγήτρια φιλοσοφίας στην έδρα «Χάννα Άρεντ», Νέα σχολή κοινωνικής έρευνας, Νέα Υόρκη, Άγκνες Χέλλερ. Είναι όμως αδύνατον να υπάρξει ηθική και πολιτική χωρίς θεμέλιο. Για να υπάρχει λοιπόν θεμέλιο, ο σύγχρονος κόσμος πρέπει να αυτοθεμελιώνεται. Ένα είδος θεμελίωσης αποτελεί ο φονταμενταλισμός, η «απολυτοδοξία» όπου επιλέγεται ένα ολιστικό ιδεολογικό σύστημα, εκκοσμικευμένο ή θρησκευτικό, που απαιτεί απόλυτη υποταγή και προσήλωση από όσους το ασπάζονται, όχι μόνο όσον αφορά τη δράση αλλά και τη σκέψη, και δαιμονοποιεί όσους σκέφτονται και πράττουν διαφορετικά.

Το άλλο είδος θεμελίωσης είναι φιλελεύθερο και δημοκρατικό, καθώς επιτρέπει μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τον τρόπο ζωής, σκέψης και δράσης. Αυτό το είδος δεν είναι ούτε απόλυτο ούτε όμως και σχετικιστικό. Στηρίζεται σε δύο πυλώνες: ο ένας είναι ο αξιοπρεπής, ακέραιος άνθρωπος, και ο άλλος η δημοκρατική συνταγματική τάξη.

Όσον αφορά το μέλλον, μπορεί κανείς απλώς να ελπίσει πως δεν θα επιστρέψουμε σε μια κατάσταση μηδενιστικής, διαβολικής αθωότητας, αλλά ότι ελεύθερα μπορούμε να επιλέξουμε το δεύτερο είδος αυτοθεμελίωσης της ηθικής και της πολιτικής.