Η καρδιαγγειακή νόσος είναι η πιο συχνή αιτία νοσηρότητας και θνητότητας στο γενικό πληθυσμό, στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται στην αθηρωμάτωση των αγγείων. Ο όρος παράγοντας κινδύνου περιγράφει εκείνα τα χαρακτηριστικά που προάγουν την εμφάνιση, αλλά και την εξέλιξη της καρδιαγγειακής νόσου (στεφανιαία επεισόδια, εγκεφαλικά ή περιφερική αρτηριοπάθεια). Οι παράγοντες κινδύνου διακρίνονται σε αυτούς που μπορούμε να τους βελτιώσουμε (τροποποιήσιμοι όπως υπέρταση, χοληστερόλη, σακχαρώδης διαβήτης, κάπνισμα, παχυσαρκία) και σε αυτούς που δεν μπορούμε να τους επηρεάσουμε (μη τροποποιήσιμοι όπως ηλικία, φύλο, ατομικό και οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου).


Είναι το ίδιο χοληστερόλη και χοληστερίνη;
Και οι δύο λέξεις σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Απλά η λέξη χοληστερόλη είναι ο επίσημος ιατρικός όρος. Από εδώ και πέρα θα χρησιμοποιούμε τον όρο χοληστερίνη στο κείμενο μας για καλύτερη κατανόηση.
Γιατί ελέγχουμε τη χοληστερίνη;
Η αυξημένη χοληστερίνη είναι ένας από τους κύριους παράγοντες κινδύνου της στεφανιαίας νόσου. Η χοληστερίνη παράλληλα όμως είναι ουσία απαραίτητη για τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού. Στον οργανισμό μας η χοληστερίνη προέρχεται από δύο πηγές: α) από την τροφή (διατροφική χοληστερίνη) και β) παράγεται στο ήπαρ (ενδογενής χοληστερίνη).
Η χοληστερίνη αποτελείται από 2 κλάσματα, την LDL ή «κακή χοληστερίνη» Όπου μεγάλες ιατρικές μελέτες έχουν δείξει ότι έχει τη μεγαλύτερη αθηρωγόνο δράση και για αυτό το λόγο αποτελεί σήμερα τον πρωταρχικό στόχο της θεραπείας, και την HDL ή «καλή χοληστερίνη» που δρα προστατευτικά στον οργανισμό. Χαμηλά επίπεδα της HDL στο αίμα συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο για στεφανιαία νόσο. Επίσης μετράμε τα επίπεδα των τριγλυκεριδίων στο αίμα, αν και τα αυξημένα επίπεδα τους προάγουν την αθηρωμάτωση, εν τούτοις ο ακριβής μηχανισμός δράσης τους δεν έχει ακόμα αποσαφηνισθεί.
Ποιές είναι οι φυσιολογικές τιμές της χοληστερίνης;
Η αξιολόγηση των τιμών της χοληστερίνης στο αίμα δεν είναι η ίδια σʼόλα τα άτομα, αλλά εξαρτάται από το πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος που έχει το συγκεκριμένο άτομο να υποστεί ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο. Γενικά όμως τα επίπεδα των λιπιδίων στο αίμα ταξινομούνται ως ακολούθως:

Πού οφείλεται η αύξηση των λιπιδίων
(χοληστερίνης);
Οι διαταραχές των λιπιδίων διακρίνονται σε Πρωτοπαθείς, που είναι κληρονομικές διαταραχές και έχουν σαν αποτέλεσμα την ελαττωματική λειτουργία διαφόρων υποδοχέων ή ενζύμων που είναι απαραίτητα για τη καταστροφή της περίσσειας της χοληστερίνης στον οργανισμό με αποτέλεσμα την αύξηση των επιπέδων στο αίμα.
Άλλες φορές όμως η διαταραχή του μεταβολισμού των λιπιδίων οφείλεται σε άλλες νόσους ή καταστάσεις και τότε έχουμε τις Δευτεροπαθείς Δυσλιπιδαιμίες (δηλαδή αύξηση των επιπέδων της χοληστερίνης που οφείλεται σε μία από τις παρακάτω αιτίες) :
1. Υποθυρεοειδισμός
2. Σακχαρώδης Διαβήτης
3. Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια
4. Νεφρωσικό Σύνδρομο
5. Αποφρακτική Ηπατική Νόσος
6. Κατάχρηση Οινοπνεύματος
7. Ορισμένα Φάρμακα
Ποιοί πρέπει να κάνουν
εξετάσεις για έλεγχο της χοληστερίνης;
Όλοι οι ενήλικες μετά την ηλικία των 20 ετών οφείλουν να έχουν τουλάχιστον μια μέτρηση των λιπιδίων (χοληστερίνης) και εφόσον είναι φυσιολογικά τότε μετά τα 40 πρέπει να επανελέγχονται ανά 5ετία.
Συχνός έλεγχος για την χοληστερίνη επιβάλλεται να γίνετε στα άτομα που έχουν ή είναι:
1. Ισχαιμική Καρδιοπάθεια (έμφραγμα ή στηθάγχη)
2. Εγκεφαλικό επεισόδιο
3. Περιφερική αρτηριοπάθεια ή ανεύρυσμα αορτής
4. Υπέρταση
5. Σακχαρώδη Διαβήτη
6. Συγγενείς 1ου βαθμού που παρουσίασαν στεφανιαία νόσο σε ηλικία μικρότερη των 55 οι άνδρες ή 65 οι γυναίκες
7. Συγγενείς με Υπερλιπιδαιμία
8. Καπνιστές
9. Παχύσαρκοι
10. Στίγματα Υπερλιπιδαιμίας (Ξανθελάσματα, Γεροντότοξο, Τενόντια Ξανθώματα).

Πόση ώρα πρέπει να είναι κάποιος νηστικός για να κάνει εξέταση αίματος για έλεγχο λιπιδίων;
12ωρη νηστεία είναι απαραίτητη για το σωστό προσδιορισμό των τριγλυκεριδίων. Οι τιμές της χοληστερίνης δεν επηρεάζονται από την πρόσληψη τροφής.
Μπορεί να γίνει διάγνωση δυσλιπιδαιμίας (αυξημένα
επίπεδα χοληστερίνης) από μια μόνο εργαστηριακή εξέταση;
12ωρη νηστεία είναι απαραίτητη για το σωστό προσδιορισμό των τριγλυκεριδίων. Οι τιμές της χοληστερίνης δεν επηρεάζονται από την πρόσληψη τροφής.
Τι έλεγχος πρέπει να προηγηθεί της έναρξης θεραπείας της για την μείωση της χοληστερίνης;
Πρέπει να αποκλεισθεί η ύπαρξη νόσου ή αιτίας που θα μπορούσε να προκαλέσει αύξηση των επιπέδων της χοληστερίνης και να γίνει έλεγχος για την παρουσία παραγόντων κινδύνου που συμμετέχουν στην διαδικασία της αθυρωμάτωσης των αγγείων. Άρα χρειάζεται να γίνει μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, καρδιογράφημα, έλεγχος θυρεοειδικής, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας.
Ποιοί είναι οι στόχοι της θεραπείας;
Όπως αναφέραμε και στην αρχή ο πρωταρχικός στόχος της θεραπείας είναι τα επίπεδα της LDL (κακή χοληστερίνη). Δεν είναι κοινά για όλους, αλλά εξαρτώνται από τη συνύπαρξη άλλων νοσημάτων ή επιπλέον παραγόντων κινδύνου. Σύμφωνα λοιπόν με τις τελευταίες οδηγίες της εθνικής επιτροπής για τη χοληστερίνη των ΗΠΑ, που έχουν υιοθετηθεί και από την ευρωπαϊκή εταιρεία αθηρωμάτωσης αυτά είναι:

Ποιός ο ρόλος της δίαιτας στην αντιμετώπιση της αυξημένης χοληστερίνης;
Η δίαιτα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος στη θεραπεία και πρέπει υποχρεωτικά να προηγείται για 3 - 6 μήνες πριν την έναρξη της φαρμακευτικής θεραπείας.
Η δίαιτα έχει σκοπό αφʼενός μεν την απώλεια βάρους με περιορισμό των προσλαμβανομένων θερμίδων και αφʼετέρου την αποφυγή κατανάλωσης τροφίμων που αυξάνουν τα επίπεδα της χοληστερίνης.
Ποιές τροφές συνιστώνται και ποιές πρέπει να αποφεύγονται;
Περιορίστε τροφές πλούσιες σε κεκορεσμένα λίπη και χοληστερίνη (κόκκινο κρέας, ζωικά λίπη, τηγανιτά, αλλαντικά, γαλακτοκομικών) αλλά και trans λιπαρά (Μαργαρίνες, μπισκότα, κράκερς, προψημένα φαγητά). Χρησιμοποιήστε μονοακόρεστα λιπαρά όπως το ελαιόλαδο, με μέτρο γιατί και αυτό προσθέτει πολλές θερμίδες.
Αυξήστε τη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών (καρύδια, αμύγδαλα, φουντούκια), χαμηλών λιπαρών γαλακτοκομικών, ιχθύων ιδίως λιπαρών (σαρδέλα, σολομός), οσπρίων, πουλερικών (χωρίς πέτσα).
Οι Κρητικοί είχαν κάποτε το προνόμιο της μεσογειακής δίαιτας, που έχει αποδειχθεί από πολυάριθμες μελέτες ότι έχει προστατευτική δράση εναντίον της αθηρωμάτωσης. Δυστυχώς όμως τα τελευταία χρόνια την έχουν εγκαταλείψει προσαρμόζοντας το διαιτολόγιο τους (ιδιαίτερα η νεολαία) στην δυτική δίαιτα (έτοιμα και γρήγορα φαγητά).

Ποιός ο ρόλος των φυτικών στερολών (Becel, Benecol);
Οι φυτικές στερόλες ελαττώνουν την χοληστερίνη ανταγωνιζόμενες αυτήν στην απορρόφηση από το έντερο, χωρίς να έχουν την αθηρωγόνο δράση αυτής. Η συνιστώμενη δόση είναι 2 gr την ημέρα (που αντιστοιχούν σε 2-3 αλειμμένες φέτες ψωμί ή ένα μπουκαλάκι ρόφημα) και μπορούν να μειώσουν την LDL τη «κακή χοληστερίνη» κατά 9–13%. Έχουν ισχυρότερη δράση στις μεγαλύτερες ηλικίες, ενώ έχουν και αθροιστική δράση με τα φάρμακα που μειώνουν τα επίπεδα της χοληστερίνης (στατίνες).
Βοηθάει η άσκηση στη μείωση της χοληστερίνης;
Ναι, γιατί αφʼενός μεν συμβάλει στην μείωση του σωματικού βάρους και έτσι εμμέσως στην βελτίωση των επιπέδων των λιπιδίων και αφʼετέρου έχει άμεση ευνοϊκή δράση στην HDL (αυξάνει την καλή χοληστερίνη).
Τι εννοούμε άσκηση;
Οι συνθήκες της ζωής σήμερα είναι τέτοιες που σπάνια επιτρέπουν την πολυτέλεια του γυμναστηρίου το οποίο βέβαια θα ήταν το ιδανικό μέρος για άσκηση. Εκείνο όμως που προτείνεται είναι 30-45 λεπτά γρήγορου βαδίσματος για 5 τουλάχιστον μέρες την εβδομάδα. Έμφαση πρέπει να δίνεται στη διάρκεια και όχι στην ένταση της άσκησης. Θα ήταν επιθυμητή η περαιτέρω ενίσχυση από (10 λεπτά) διαστήματα εντονότερης άσκησης (jogging, κολύμπι, ποδήλατο, ομαδικά αθλήματα).
Εκείνο όμως που είναι βασικό είναι η αποφυγή της καθιστικής ζωής (όχι ασανσέρ, ανέβασμα από σκάλες, αποφυγή αυτοκινήτου για κοντινές αποστάσεις, κηπουρική, νοικοκυριό, λιγότερη τηλεόραση).
Πότε απαιτείται έναρξη φαρμάκων;
Αν μετά την πάροδο 3-6 μηνών με δίαιτα δεν έχουν μειωθεί τα επίπεδα της LDL (κακή χοληστερίνη) κάτω από τους ενδεικνυόμενους στόχους, τότε απαιτείται η έναρξη φαρμακευτικής αγωγής. Υπάρχουν αρκετές κατηγορίες υπολιπιδαιμικών φαρμάκων (στατίνες, φιμπράτες, ρητίνες, νικοτινικό οξύ, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα), αλλά μόνο οι στατίνες έχουν αποδείξει σε μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες ότι πέρα από τη μείωση της LDL κατά 30-50%, μειώνουν και το κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά επεισόδια κατά 25-35%. Γιʼαυτό το λόγο οι στατίνες είναι τα φάρμακα πρώτης επιλογής σήμερα.
Πόσο διαρκεί η φαρμακευτική θεραπεία;
Η φαρμακευτική θεραπεία είναι εφʼόρου ζωής. Δεν διακόπτεται όταν τα επίπεδα των λιπιδίων φθάσουν στα επιθυμητά επίπεδα, διότι τα φάρμακα επιδρούν στα ένζυμα που απομακρύνουν την χοληστερίνη και η δράση τους διαρκεί όσο χορηγούνται. Τυχόν διακοπή τους θα έχει σαν αποτέλεσμα τα επίπεδα των λιπιδίων να επανέλθουν σε αυτά που ήταν προ της θεραπείας σε διάστημα το πολύ 15-20 ημερών.
Πόσο ασφαλή είναι τα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης;
Όπως όλα τα φάρμακα έτσι και οι στατίνες έχουν παρενέργειες. Οι 2 πιο σημαντικές είναι η αύξηση των ηπατικών ενζύμων σε ποσοστό 0,5-2%, που επανέρχονται στο φυσιολογικό με τη διακοπή του φαρμάκου. Σοβαρή προσβολή του ήπατος είναι πολύ σπάνια (περίπου 1 στις 5000). Δεν πρέπει βέβαια να χορηγούνται αυτά τα φάρμακα σε ασθενείς που έχουν γνωστή ηπατική νόσο με επηρεασμένα ηπατικά ένζυμα προ της θεραπείας. Άλλη σπάνια παρενέργεια (0,2-0,4%) είναι η προσβολή των μυών (μυοπάθεια) που προκαλεί μυϊκούς πόνους και αύξηση των μυϊκών ενζύμων. Είναι και αυτή αντιστρεπτή με τη διακοπή του φαρμάκου. Γενικώς είναι ασφαλή φάρμακα και το όφελος από τη χορήγηση τους είναι κατά πολύ ανώτερο από τις σπάνιες παρενέργειες τους.
Συνοψίζοντας:
• Η δυσλιπιδαιμία (η αύξηση της χοληστερίνης) είναι ένας από τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
• Η LDL «κακή χοληστερίνη» είναι το πιο αθηρωγόνο κλάσμα και αποτελεί στόχο της φαρμακευτικής αγωγής.
• Τα επίπεδα που είναι επιθυμητά διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο αναλόγως με τις συνυπάρχουσες παθήσεις ή άλλους παράγοντες κινδύνου.
• Η υγιεινοδιαιτητική αγωγή αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την αντιμετώπιση της και πρέπει να προηγείται τουλάχιστον 6 μήνες πριν της έναρξης της αγωγής.
• Η ομάδα φαρμάκων που θεωρείται σήμερα ως πρώτης επιλογής είναι οι στατίνες που είναι αρκετά ασφαλή, η δε θεραπεία πρέπει να συνεχίζεται δια βίου.
Ι.Π.