Έπαιζαν οι Μινωίτες και οι αρχαίοι Έλληνες…πόκερ; Μην βιαστείτε να απαντήσετε αρνητικά. Ένα αδημοσίευτο εύρημα από τη Ζάκρο έδωσε την αφορμή στον αρχαιολόγο δρ. Λευτέρη Πλάτωνα (γιο του θρυλικού ανασκαφέα της Ζάκρου Νικολάου Πλάτωνος), να θίξει, με ανακοίνωσή του στο Θ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο το 2001, το θέμα της ψυχαγωγίας στη μινωική Κρήτη. Αν κρίνει κανείς περισσότερο από την εικονογραφία και λιγότερο από τα ελάχιστα σχετικά με το θέμα ευρήματα των ανασκαφών, η ψυχαγωγία των προϊστορικών κατοίκων της Κρήτης ήταν συνδεδεμένα, κατά κύριο λόγο, με θρησκευτικές εκδηλώσεις, οργανωμένες από τα ίδια τα κέντρα εξουσίας, δηλαδή τα ανάκτορα. Από τα όσα γνωρίζουμε για το μυκηναϊκό κόσμο, μπορούμε να υποθέσουμε ότι και οι ένοικοι των μινωικών ανακτόρων απολάμβαναν (πιθανώς) και ιδιωτικά κάποιες στιγμές διασκέδασης, απογυμνωμένες από το περίβλημα του θρησκευτικού τελετουργικού. Έτσι, κάποιοι από αυτούς θα μπορούσαν να ξεκουράζονται με τη μουσική της μινωικής λύρας, να παίζουν κάποια είδη "επιτραπέζιων παιχνιδιών".
Για αυτά τα τελευταία, μίλησε πρώτος ο A. Evans με αφορμή την εκπληκτική ανακάλυψη στην Κνωσό, ενός "πίνακα" επιτραπέζιου παιχνιδιού από πολύτιμες ύλες, όπως ορεία κρύσταλλο, ελεφαντόδοντο, χρυσό και αργυρό. Ένα άλλο εύρημα από την Κνωσό, μια ομάδα κοκάλινων μικροαντικειμένων ρομβοειδούς σχήματος με περίεργα σύμβολα αλφαβητικού τύπου που συνοδεύονταν από αριθμούς, για το οποίο δεν είχε βρει ικανοποιητική ερμηνεία, φαίνεται να σχετίζονται άμεσα με το εύρημα της Ζάκρου που παρουσιάστηκε στο Θ΄ Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο.
Πρόκειται για 20 περίπου ορθογώνια στενόμακρα πλακίδια από φαγεντιανή, που σώζουν στη μία τους επιφάνεια επαναλαμβανόμενα γραπτά σύμβολα αριθμητικού τύπου, όπως σταυρούς, μικρές παύλες, δακτυλίδια, τρίγωνα κ.ά. Τα σύμβολα επαναλαμβάνονται από μία έως τέσσερις φορές σε διαφορετικά κάθε φορά πλακίδια. Καθώς τα αντικείμενα φαίνεται απίθανο να χρησιμοποιήθηκαν ως εκθέματα, αν κρίνει κανείς από την ομοιομορφία τους, και καθώς τα σύμβολα δεν μπορούν να ταυτισθούν με ιδεογράμματα ή αριθμητικά, φαίνεται πιθανότερο να χρησιμοποιήθηκαν για ένα είδος παιχνιδιού, και θα παρουσίαζε αναλογίες με το σημερινό πόκερ. Η τυχαία επιλογή των πλακιδίων εκ μέρους των παικτών θα οδηγούσε, πιθανώς, στην απόκτηση των ισχυρών συνδυασμών, δηλαδή αυτών των όμοιων σημείων.
Τα επιτραπέζια
Αλλά και άλλα επιτραπέζια είχαν οι αρχαίοι Έλληνες. Οι ερευνητές προσπαθούν να ζωντανέψουν την ιστορική αλήθεια κομμάτι κομμάτι σε ένα πάζλ που δυστυχώς δεν πρόκειται να το έχουμε ποτέ ολόκληρο. Παιγνίδι στην Κνωσσό που ο Evans το ονομάζει "Μέγα Ζατρίκιον". Πίνακας παιγνιδιού στις ανασκαφές της αρχαίας Τροίας. Αναφορές για επιτραπέζια παιγνίδια στον Ομηρικό κύκλο. Παιγνίδια σε άβακα που έπαιζαν οι αρχαίοι Έλληνες ήταν οι "πόλεις" ή "πόλις", ή τηλία, το "χώρα παίζειν", "το ζατρίκιο", οι "γραμμαί", οι "πέντε γραμμαί", ο "διαγραμμισμός" όλα αυτά μπορούμε να τα τοποθετήσουμε κάτω από το γενικό όνομα "πεττεία" που σημαίνει όλα τα επιτραπέζια παιγνιδία. Παιγνίδια με ζάρια ή με κότσια που έπαιζαν οι αρχαίοι Έλληνες είναι ο "αστράγαλισμός", τα "κυβεία", οι "πεσσοί", οι "κύβοι", τα "κόττα".
Παιγνίδια σε άβακα παίζονται σε όλη τη ανατολική μεσόγειο και τη Μεσοποταμία. Το βασιλικό παιγνίδι της Ουρ, το senet και το seega στην Αίγυπτο, στην Τροία , στην Μινωική κρήτη. Όμως στον ελληνικό χώρο και στην Ιωνία είναι που αυτή η παράδοση δημιουργεί αναρίθμητες παραλλαγές επιτραπέζιων παιγνιδιών. Με την επέκταση του ελληνικού πολιτισμού στα χρόνια της Μακεδονική κατάκτησης και των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάντρου, τα τελειοποιημένα ελληνικά επιτραπέζια παιγνίδια, έρχονται σε επαφή με την Πέρσικη και την Ινδική παράδοση. Με την αφαίρεση του παράγοντα τύχη (ζάρια) δημιουργείται το σκάκι, που το φέρνουν στην μεσαιωνική Ευρώπη οι Άραβες, είτε μέσω των Σταυροφόρων, είτε μέσω της Ισπανίας και της Σικελίας που είναι οι ευπωπαικές τους κατακτήσεις. Το τάβλι συνεχίζει σε ευθεία γραμμή να παίζεται από τους ντόπιους πληθυσμούς, όπως το έπαιζαν οι αρχαίοι έλληνες. Ανεξάρτητα με το ποιά αυτοκρατορία κατέχει αυτόν τον τόπο, η λαική παράδοση συνεχίζεται σε όλα τα επίπεδα. Έχουμε αναρίθμητα παιγνίδια στον ελληνικό χώρο που παίζονται 3000 χρόνια μετά, ακριβώς όπως στην αρχαιότητα. Τηλία λεγόταν ο πρόδρομος του σημερινού ταβλιού. Που έγινε tabula στην αρχαία Ρώμη, ταβλίον στο Βυζάντιο. Tables, ονομάστηκαν στον αγγλοσαξωνικό κόσμο όλα τα παιγνίδια σε άβακα, talf στους Σκανδιναβούς.
ΠΗΓΕΣ
-Ιστορικό Μουσείο Κρήτης
-Κρητολογικό Συνέδριο 2001
www.tavliinfo.gr/

