Του Κώστα Μπογδανίδη

Εδώ και 70 περίπου χρόνια παίζεται παγκοσμίως ένα από τα δημοφιλέστερα επιτραπέζια παιγνίδια στον κόσμο. Το «σκραμπλ» που ανακαλύφθηκε πριν τον πόλεμο από ένα…βαριεστημένο αρχιτέκτονα δεν ήταν τίποτε άλλο από την εξέλιξη των παιχνιδιών που έπαιζαν αρχαίοι Έλληνες με τις λέξεις!

Το «σκραμπλ» μαζί με την θρυλική «Μονόπολη» είναι ίσως τα παιχνίδια του εικοστού αιώνα που έχουν κατακτήσει περισσότερο από κάθε άλλο τον κόσμο. Ειδικά το πρώτο έχει φανατικούς οπαδούς σε όλο τον κόσμο, ακόμη και στην Ελλάδα που έχουν γίνει φαν-κλαμπ πχ στην Καστοριά όπου διοργανώνονται αγώνες.

Το πρώτο Πρωτάθλημα Σκραμπλ διοργανώθηκε το 1991 στο Λονδίνο. Ο Τζέιμς Μπρουνότ που στήριξε αυτή την ιστορία δεν ζούσε για να πάρει αυτή την ικανοποίηση. Πέθανε τον Οκτώβριο του 1984, σε αντίθεση με τον Άλφρεντ Μπατς, που έφυγε από τη ζωή τον Απρίλιο του 1993, απολαμβάνοντας ως τα βαθιά του γεράματα το παιχνίδι που ο ίδιος είχε εφεύρει.



Ο αρχιτέκτονας



Το σκραμπλ εφηύρε ένας αμερικανός αρχιτέκτονας, ο Άλφρεντ Μόσερ Μπατς, ο οποίος όταν απολύθηκε το 1931 σκέφτηκε να ασχοληθεί με τη μεγάλη του αγάπη, τα επιτραπέζια παιχνίδια. Έβλεπε πως όλα τα παιχνίδια δεξιοτήτων, όπως το σκάκι, είναι αρκετά απαιτητικά για τον μέσο παίκτη. Έτσι αποφάσισε να εφεύρει ένα καινούριο, που θα βασίζεται στις γνώσεις αλλά και στην τύχη. Συνδύασε όλα όσα ήξερε για την αρχαία Ελλάδα και τη ρωμαϊκή περίοδο, έμαθε για τα παιχνίδια που έπαιζαν κι έφτιαξε κάτι παρόμοιο αλλά πολύ εξελιγμένο.

Το 1931 είχε συλλάβει την κεντρική ιδέα του παιχνιδιού που ονόμασε «Λέξικο». Μία συλλογή γραμμάτων, με τα οποία οι παίκτες έπρεπε να σχηματίζουν λέξεις. Η αξία του κάθε γράμματος προέκυψε με βάση τη συχνότητα εμφάνισής του στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας New York Times.

Το 1933 η αίτηση του Μπατς για την κατοχύρωση της εφεύρεσής του απορρίφθηκε, ενώ και οι μεγαλύτεροι κατασκευαστές παιχνιδιών της εποχής αρνήθηκαν την υλοποίηση της ιδέας. Τα επόμενα πέντε χρόνια, κατασκεύασε μόνος του περίπου 200 αντίγραφα, τα οποία πούλησε σε συγγενείς και φίλους. Το 1938 σκέφτηκε να προσθέσει στο παιχνίδι έναν πίνακα, πάνω στον οποίο θα τοποθετούνταν τα γράμματα με τη λογική ενός σταυρόλεξου, μετονομάζοντας το «Λέξικο» σε «Criss-Crosswords» («διαγωνο-σταυρόλεξο» στα ελληνικά). Και αυτή η παραλλαγή, όμως, δεν είχε καλύτερη τύχη.

Μετά τις αλλεπάλληλες απορρίψεις, ο Μπατς αποφάσισε να ξαναγίνει αρχιτέκτονας. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το Σκραμπλ παρέμεινε στο συρτάρι του, ως το 1948, οπότε τον πλησίασε ο Τζέιμς Μπρούνοτ. Ήταν ένας από τους πρώτους παίχτες του «Criss-Crosswords» και πίστευε στην εμπορική αξία του παιχνιδιού. Ανέλαβε, λοιπόν, τη μαζική παραγωγή του, δίνοντας στον Μπατς ένα ποσό από κάθε πώληση.

Κάποιες τελευταίες παρεμβάσεις κρίθηκαν απαραίτητες από τον Μπρούνοτ. Ξανασχεδίασε τον πίνακα των τετραγώνων, απλούστευσε τους κανόνες, του έδωσε νέο όνομα και την 1η Δεκεμβρίου του 1948 έλαβε το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το Σκραμπλ. Το εμπορικό σήμα κατοχυρώθηκε 15 μέρες αργότερα.

Το πρώτο εργαστήριο του Μπρουνότ στήθηκε στο σαλόνι του σπιτιού του στο Νιούταουν του Κονέκτικατ. Προμηθεύονταν τα επιμέρους κομμάτια από διάφορους κατασκευαστές και τα συναρμολογούσαν οι ίδιοι. Αρχικώς παρήγαγαν 18 παιχνίδια την ημέρα, τυπώνοντας ένα - ένα τα γράμματα στα ξύλινα τετράγωνα. Κατά τη διάρκεια του 1949 πούλησαν 2.251 παιχνίδια, χάνοντας 450 δολάρια στην παραγωγική διαδικασία. Με αυτό τον τρόπο συνέχισαν και τα επόμενα χρόνια, χάνοντας σημαντικούς οικονομικούς πόρους.

Το 1952 ήταν έτοιμοι να εγκαταλείψουν την προσπάθεια. Εκείνη τη χρονιά, ο Τζακ Στράους, πρόεδρος του «Macy», ενός από τα μεγαλύτερα πολυκαταστήματα στον κόσμο, γνώρισε στις διακοπές του το Σκραμπλ κι ενθουσιάστηκε. Αποφάσισε να το προωθήσει και μέσα σʼ ένα χρόνο το Σκραμπλ άρχισε να πουλά 6.000 κομμάτια την εβδομάδα. Μη μπορώντας να ανταποκριθεί στη ζήτηση, ο Μπρουνότ πούλησε τα δικαιώματα στην κατασκευάστρια εταιρία «Selchow and Righter», μία απʼ αυτές που είχαν απορρίψει παλαιότερα το παιχνίδι.

Το 1953 η τρέλα του Σκραμπλ «κυρίευσε» την Αυστραλία, όπου το λάνσαρε η «J.W. Spear & Sons». Το 1968 η αυστραλιανή εταιρία αγόρασε τα δικαιώματα για όλο τον κόσμο, τα οποία από το 1994 βρίσκονται στην κατοχή της «Mattel Inc».



Η Μονόπολη



Οι αδελφοί Πάρκερ από τη Μ. Βρετανία ήταν οι πρώτοι που κυκλοφόρησαν ευρέως τη Μονόπολη στην παγκόσμια αγορά. Η πρώτη εμφάνισή της στα ράφια των καταστημάτων έγινε στις 5 Νοεμβρίου του 1935. Πάντως, η ιστορία της είναι πολύ παλιότερη. Σχεδιάστηκε από την Αμερικανίδα οικονομολόγο Λάιζι Μάτζι, η οποία έλαβε και το σχετικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1904. Η αρχική ονομασία του ήταν «Το παιχνίδι του σπιτονοικοκύρη» και στόχος του να αποδείξει με απλό τρόπο πώς τα μισθώματα πλουτίζουν τους ιδιοκτήτες ακινήτων και κάνουν φτωχότερους τους ενοικιαστές.

Αν και διασκεδαστικό, σʼ αυτή την αρχική του μορφή το παιχνίδι δεν βγήκε στην παραγωγή πριν από το 1910 στις ΗΠΑ, ενώ στη Βρετανία κυκλοφόρησε τρία χρόνια αργότερα. Παράλληλα, διάφορες αυτοσχέδιες εκδοχές του άρχισαν να διαδίδονται και με το πέρασμα των χρόνων οι κανόνες άλλαξαν. Το παιχνίδι μετονομάστηκε σε «Monopoly Δημοπρασιών» και οι ονομασίες δρόμων και πάρκων προσαρμόστηκαν ανάλογα με την περιοχή όπου παιζόταν.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, το παιχνίδι ήταν πλέον γνωστό απλώς ως Monopoly. Μία εκδοχή -πολύ κοντά στη σημερινή- που παιζόταν τότε στη Φιλαδέλφεια, πωλήθηκε από τον Τσαρλς Ντάροου στους αδελφούς Πάρκερ, που αποφάσισαν να αγοράσουν τα δικαιώματα και απʼ όλους όσοι είχαν κατοχυρώσει τη δική τους εμπορική εκδοχή του παιχνιδιού. Έναν αιώνα μετά την αρχική έμπνευση της Μάτζι, η Monopoly εξακολουθεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των δημοφιλέστερων επιτραπέζιων παιχνιδιών. Υπολογίζεται πως έως σήμερα έχει παιχτεί από 500 εκατομμύρια ανθρώπους σʼ όλο τον κόσμο, γεγονός που έχει καταγραφεί και ως ρεκόρ στο βιβλίο Γκίνες.

ΠΗΓΕΣ

*Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ

*to steki

*Wikipedia

*sansimera

*ΟΜΙΛΟΣ ΣΚΡΑΜΠΛ (SCRABBLE) ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ