Της Άννας Κωνσταντουλάκη

Τριπλασιάστηκαν την τελευταία 20ετία οι θάνατοι από καρκίνο στʼΑνώγεια λόγω κυρίως του καπνίσματος και της υπερκατανάλωσης κρέατος ενώ στην περιοχή της Μεσαράς καταγράφηκαν τα μεγαλύτερα ποσοστά παχύσαρκων σε όλη την Ελλάδα.

Αναμενόμενα αλλά οπωσδήποτε ανησυχητικά είναι τα αποτελέσματα της επιδημιολογικής μελέτης που έκανε ο τομέας Κοινωνικής Ιατρικής και Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής σε συνεργασία με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο με χρηματοδότηση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηρακλείου.

Η μελέτη αφορούσε στα χρόνια νοσήματα στην περιοχή του Τυμπακίου στα Ανώγεια και την Βαγιωνιά και διαπιστώνεται αύξηση στα καρδιαγγειακά νοσήματα, στον καρκίνο, στην παχυσαρκία όχι όμως μεγαλύτερη σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα αν εξαιρέσουμε την παχυσαρκία στην Μεσαρά.

Στις τρεις αυτές περιοχές την περίοδο 1980-2000 πέθαναν από καρκίνο συνολικά 292 άτομα.

Η έρευνα παρουσιάστηκε από τον καθηγητή Αντώνη Καφάτο ο οποίος υπογράμμισε ότι η αύξηση της νοσηρότητας μπορεί να εστιαστεί όχι μόνο σε ένα παράγοντα αλλά συνολικά στον τρόπο ζωής:

Το υπερβολικό κάπνισμα, την υπερκατανάλωση κρέατος, την μικρή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, την έλλειψη άσκησης την έκθεση σε φυτοφάρμακα χωρίς την λήψη μέτρων προφύλαξης

Μεταξύ άλλων επεσήμανε:

“Η συνύπαρξη έκθεσης σε φυτοφάρμακα μαζί με κακή διατροφή πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Αν συνυπάρχει κάπνισμα και αυξημένη λήψη οινοπνευματωδών ποτών ο κίνδυνος για καρκίνους αυξάνει ακόμα περισσότερο. Όλες οι μελέτες συμφωνούν μέχρι σήμερα ότι η καλή και η αυξημένη σωματική άσκηση ελαττώνουν πολύ τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου από 35 μέχρι 70%. Τα φρουτα, τα λαχανικά και τα όσπρια σε επαρκή ποσότητα καθημερινά ελαττώνουν τον κίνδυνο καρκίνου ιδιαίτερα λόγω της περιεκτικότητας τους σε φυλλικό οξύ και αντιοξειδωτικές βιταμίνες που προφυλάσσουν το DNA από τις βλάβες του οξειδωτικού stress, αποσπάσεις τμημάτων και τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των κυττάρων που οδηγούν σε καρκίνο.

Περισσότερα από 400g λαχανικών και 4-5 φρούτα ημερησίως μειώνουν την καρκινογόνο δράση ακόμη και των διοξινών που είναι οι πλέον ισχυρές καρκινογόνες ουσίες για τον άνθρωπο.

Όλοι οι καρκίνοι στη χώρα μας έχουν αυξηθεί κατά 18% τα τελευταία 30 χρόνια. Μόνο ο καρκίνος του στομάχου και του τραχήλου της μήτρας έχουν ελαττωθεί την ίδια περίοδο (μικροβιακά αίτια- καλύτερες συνθήκες υγιεινής). Η αύξηση αυτή αποδίδεται κυρίως σε παράγοντες που έχουν σχέση με τον τρόπο ζωής. Οι καρκίνοι στην περιοχή της Μεσαράς δεν έχουν αυξηθεί περισσότερο από ότι σε όλη την υπόλοιπη χώρα. Γιʼαυτό δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η αύξηση στους καρκίνους οφείλεται αποκλειστικά στα φυτοφάρμακα.

Η ανεξέλεγκτη και κακή χρήση των γεωργικών φαρμάκων μαζί με κακή διατροφή, το κάπνισμα, τα οινοπνευματώδη και την έλλειψη σωματικής άσκησης συμβάλλουν στην αύξηση των καρκίνων στην περιοχή αυτή και η αύξηση αυτή δεν διαφέρει από την αύξηση που παρατηρείται σε όλη τη χώρα. Γιʼαυτό οι παράγοντες που έχουν σχέση με τον τρόπο ζωής αυξάνουν πολύ περισσότερο τον κίνδυνο για καρκίνους από την έκθεση σε φυτοφάρμακα ή άλλες τοξικές ουσίες. Τα υψηλά ποσοστά υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων στη Μεσαρά δεν έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα σε καμία άλλη περιοχή της χώρας.



Ανεξέλεγκτη η χρήση φυτοφαρμάκων



Σημειώνεται ακόμη ότι, η χρήση γεωργικών φαρμάκων στη χώρα μας γίνεται ανεξέλεγκτα όπως στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, χωρίς δηλαδή να απαιτείται ειδική άδεια και εκπαίδευση των αγροτών που θα τα αγοράσουν και θα τα χρησιμοποιήσουν (όπως συμβαίνει στις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου). Σήμερα κυκλοφορούν πάνω από 350 φυτοφάρμακα στη χώρα μας και πολλά από αυτά είναι καρκινογόνα σε μεγάλες δόσεις σε πειραματόζωα. Στον άνθρωπο είναι εξαιρετικά δύσκολο και δεν έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα σε καμία από τις 400 και πλέον μελέτες που έχουν δημοσιευτεί διεθνώς να συσχετιστεί η δόση έκθεσης σε ένα ή περισσότερα φυτοφάρμακα με ένα συγκεκριμένο καρκίνο.





Οι θάνατοι τα τελευταία 50 χρόνια



Όπως προκύπτει από την έρευνα οι δείκτες θνησιμότητας για όλους τους καρκίνους μεταξύ 1950-1970 και 1980-2000 στις τρεις περιοχές (Βαγιωνιά, Τυμπάκι, Ανώγεια) αυξήθηκαν όμως ήταν χαμηλότεροι ή ίδιοι με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Ο χαμηλότερος ήταν στο Τυμπάκι (135 θάνατοι ετησίως στους 100.000 κατοίκους το 1980-2000). Ακολουθεί η Βαγιωνιά (147,8) και τέλος τʼΑνώγεια που είχαν τον υψηλότερο δείκτη (2184) που είναι στα ίδια επιπεδα με τον εθνικό δείκτη.

Αποδεικνύεται ακόμη ότι (πίνακας 5) οι θάνατοι από καρκίνους που συνέβησαν το 1950-1970 στις τρεις περιοχές ήταν λιγότεροι από τους αναμενόμενους. Γιʼαυτό ο σχετικός κίνδυνος ήταν από 0.50 μέχρι 0.92 σε σύγκριση με τον εθνικό δείκτη που ήταν 1. Την περίοδο 1980-2000 οι θάνατοι από καρκίνους στη Βαγιωνιά και στο Τυμπάκι ήταν επίσης λιγότεροι από τους αναμενόμενους σε εθνικό επίπεδο ενώ στʼΑνώγεια ήταν περισσότεροι. Γιʼαυτό ο σχετικός κίνδυνος για καρκίνους στʼΑνώγεια ήταν 1.04 και περνούσε κατά 4% τον εθνικό δείκτη θνησιμότητας για όλους τους καρκίνους. Η σύγκριση του σχετικού κινδύνου για όλους τους καρκίνους μεταξύ των περιόδων 1950-1970 και 1980-2000 δείχνει ότι στο Τυμπάκι ο κίνδυνος για καρκίνους αυξήθηκε κατά 3%, στη Βαγιωνιά σχεδόν διπλασιάστηκε και στʼΑνώγεια σχεδόν τριπλασιάστηκε. Η μεγάλη αύξηση στʼΑνώγεια αποδίδεται κυρίως σιτς βαρύτερες καπνιστικές συνήθειες, στην υπερκατανάλωση κόκκινου κρέατος ενώ δεν αποκλείεται να συμβάλλει και η έκθεση εντομοκτόνων μέσα στο σπίτι και σε γεωργικά φάρμακα για τα ζώα.

Παλαιότερη μελέτη έδειξε επίσης μεγάλο ποσοστό ατόμων θετικών στις ηπατίτιδες Β και C που σχετίζονται με καρκίνο του ήπατος.



Καρκίνος και φυτοφάρμακα



Αναφέρεται επίσης ότι στη Βαγιωνιά όπου χρησιμοποιούν γεωργικά φάρμακα σε ανοικτές καλλιέργειες και στο Τυμπάκι σε θερμοκήπια, υπάρχει αύξηση όλων των καρκίνων την περίοδο 1980-2000 αλλά αυτή δεν ξεπερνά την αναμενόμενη σε εθνικό επίπεδο. Στις δύο αυτές περιοχές η ανεξέλεγκτη χρήση γεωργικών φαρμάκων μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση των καρκίνων σε συνέργεια με τους παράγοντες που έχουν σχέση με τον τρόπο ζωής του κάθε ατόμου (κάπνισμα, κακή διατροφή, παχυσαρκία, έλλειψη σωματικής άσκησης),.