Του Μανόλη Γ. Δρεττάκη*

Σʼ ένα άρθρο μας στην «Πατρίδα» της 21.5.05, ανάμεσα στα άλλα, εξετάσαμε τις γεννήσεις, τους θανάτους και τη φυσική μεταβολή του πληθυσμού (γεννήσεις μείον θανάτους) στην Κρήτη και στους νομούς της τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και ανά 1.000 κατοίκους σε σύγκριση το καθένα από τα έτη 1998-2003.

Όλα τα έτη της εξαετίας αυτής, ενώ στην Κρήτη οι γεννήσεις ξεπέρασαν τους θανάτους (σημειώθηκε, δηλαδή, φυσική αύξηση του πληθυσμού), στο Σύνολο Χώρας οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις (σημειώθηκε, δηλαδή, φυσική μείωση του πληθυσμού).

Στα μέσα Δεκεμβρίου δόθηκαν στη δημοσιότητα από της Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (ΕΣΥΕ) τα οριστικά στοιχεία για τις γεννήσεις και τους θανάτους στους νομούς και στο Σύνολο Χώρας για το έτος 2004. Το έτος αυτό, σε αντίθεση με τα 6 προηγούμενα, οι γεννήσεις (105.655) ξεπέρασαν τους θανάτους (104.942) στο Σύνολο Χώρας (αλλά μόνο κατά 703). Αυτό οφείλεται σε μια μικρή αύξηση των γεννήσεων και σε μια, μικρή επίσης, μείωση των θανάτων το 2004 σε σχέση με το 2003.

Εξετάζοντας τα 14 έτη της περιόδου 1991-2004 στο Σύνολο Χώρας παρατηρούμε ότι σε 7 (1991-95, 1997 και 2004) οι γεννήσεις ξεπέρασαν τους θανάτους, ενώ στα υπόλοιπα 7 (1996 και 1998-2003) οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις, με αποτέλεσμα ολόκληρη τη 14ετή αυτή περίοδο οι γεννήσεις να ξεπεράσουν τους θανάτους μόνο κατά 19.517 (περίπου κατά 1.500 κατά μέσο όρο το χρόνο).

Σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στο Σύνολο Χώρας, στην Κρήτη σημειώθηκε φυσική αύξηση του πληθυσμού όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στο νομό Ηρακλείου.

Χρησιμοποιώντας τα στοιχεία της ΕΣΥΕ, εξετάζουμε στο άρθρο αυτό: την εξέλιξη των γεννήσεων, των θανάτων και της φυσικής αύξησης του πληθυσμού στο νομό Ηρακλείου τα έτη 1991-2004 (στο Μέρος Ι), τη (θετική ή αρνητική) συμβολή του νομού Ηρακλείου και των τριών άλλων νομών στη φυσική αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης τα έτη 1991-2004 (στο Μέρος ΙΙ) και τη θέση που κατέχει ο νομός Ηρακλείου ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας στις γεννήσεις, θανάτους και φυσική μεταβολή του πληθυσμού ανά 1.000 κατοίκους κατʼ έτος τις περιόδους 1991-1997, 1998-2004 και 1991-2004.



Ι. ΓΕΝΝΗΣΕΙΣ, ΘΑΝΑΤΟΙ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 1991-2004



Στην 1η στήλη του πρώτου μέρους του Πίνακα 1 δίνονται οι γεννήσεις, στη 2η στήλη οι θάνατοι και στην 3η στήλη η φυσική αύξηση του πληθυσμού στο νομό Ηρακλείου τα έτη 1991-2004. Στις αντίστοιχες στήλες του δεύτερου μέρους του Πίνακα δίνονται τα σύνολα των γεννήσεων, θανάτων και φυσικής αύξησης του πληθυσμού τις 7ετεις περιόδους 1991-1997 και 1998-2004 και τη 14ετή περίοδο 1991-2004.

Από την 3η στήλη του Πίνακα 1 φαίνεται ότι στο νομό Ηρακλείου όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004 οι γεννήσεις ξεπέρασαν τους θανάτους. Οι μόνοι άλλοι νομοί στους οποίους συνέβη το ίδιο ήταν οι νομοί Δωδεκανήσου, Ξάνθης, Θεσσαλονίκης, Ρεθύμνου, Αχαΐας, Ημαθίας, Λάρισας και Αττικής. Σε 26 από τους υπόλοιπους 42 νομούς οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004, σε 11 στα περισσότερα και στους 5 τα λιγότερα.

Από το πρώτο μέρος του Πίνακα φαίνεται ότι τα έτη 1991-1998 δεν υπήρχε μια συγκεκριμένη τάση στις γεννήσεις, στους θανάτους και στη φυσική αύξηση στο νομό Ηρακλείου. Από το 1999, όμως, και μετά υπάρχει μια τάση συνεχούς αύξησης των γεννήσεων και της φυσικής αύξησης του πληθυσμού.

Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα φαίνεται ότι στο νομό Ηρακλείου την 7ετή περίοδο 1998-2004 σε σχέση με την, επίσης, 7ετή περίοδο 1991-1997, σημειώθηκε αύξηση τόσο των γεννήσεων όσο και των θανάτων. Επειδή όμως, η αύξηση των θανάτων (κατά 7,9%) ήταν μεγαλύτερη από εκείνη των γεννήσεων (κατά 6,5%), η φυσική αύξηση του πληθυσμού ήταν μικρότερη (3,3%).



ΙΙ. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΤΑ ΕΤΗ 1991-2004

Όπως προαναφέρθηκε η συμβολή του νομού Ηρακλείου στη συνεχή φυσική αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης ολόκληρη την περίοδο 1991-2004 ήταν καθοριστική. Η έκταση της συμβολής αυτής φαίνεται καθαρά στον Πίνακα 2 στον οποίο δίνεται η φυσική μεταβολή του πληθυσμού (γεννήσεις μείον θάνατοι) στους 4 νομούς και στην Κρήτη συνολικά τα 14 έτη της περιόδου αυτής.

Από τον Πίνακα 2 φαίνεται ότι οι νομοί της Κρήτης μπορεί να καταταγούν σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με τη συμβολή τους στη φυσική αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης συνολικά:

- Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τους νομούς Ηρακλείου και Ρεθύμνου στους οποίους οι γεννήσεις ξεπέρασαν τους θανάτους όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004. Όπως είναι φυσικό ο νομός Ηρακλείου, εξαιτίας του μεγέθους του πληθυσμού του, είχε τη μεγαλύτερη και καθοριστική θετική συμβολή στην αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης. Σε ορισμένα μάλιστα έτη καθώς και στην πρώτη 7ετία και στο σύνολο των 14 ετών η φυσική αύξηση του πληθυσμού στο νομό Ηρακλείου ξεπέρασε εκείνη στο σύνολο της Κρήτης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα έτη αυτά η θετική συμβολή του νομού Ρεθύμνου δεν στάθηκε ικανή να εξουδετερώσει την αρνητική συμβολή των νομών Λασιθίου και Χανίων. ΄Oπως σημειώσαμε πιο πάνω τη δεύτερη 7ετία η φυσική αύξηση του πληθυσμού του νομού Ηρακλείου ήταν ελαφρά (κατά 3,3%) μεγαλύτερη από εκείνη της πρώτης 7ετίας, ενώ εκείνη του νομού Ρεθύμνου ήταν θεαματικά (κατά 76,3%) υψηλότερη.

- Στη δεύτερη κατηγορία ανήκει ο νομός Χανίων στον οποίο ορισμένα έτη σημειώθηκε φυσική αύξηση του πληθυσμού (τα έτη 1991, 1993, 1997 και 2001-2004) και σε άλλα φυσική μείωση (τα έτη 1992, 1994-1996 και 1998-2000). Συνολικά την πρώτη 7ετή περίοδο σημειώθηκε φυσική αύξηση ενώ τη δεύτερη φυσική μείωση και σʼ ολόκληρη τη 14ετή περίοδο 1991-2004 οριακή φυσική αύξηση. Η συμβολή, κατά συνέπεια, του νομού Χανίων στη φυσική αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης ολόκληρη την περίοδο 1991-2004 ήταν ελάχιστη.

- Στην τρίτη κατηγορία ανήκει ο νομός Λασιθίου του οποίου η συμβολή στην αύξηση του πληθυσμού της Κρήτης ήταν αρνητική δεδομένου ότι στο νομό αυτό οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004. Τη δεύτερη, μάλιστα, επταετία η φυσική μείωση του πληθυσμού ήταν κατά 20,2% μεγαλύτερη από εκείνη της πρώτης επταετίας.

Οι μεγάλες αυτές διαφορές ανάμεσα στους δύο πρώτους και στους δύο τελευταίους νομούς οφείλονται κατά κύριο λόγο στις διαφορές στην οικονομική τους ανάπτυξη. Η ανάπτυξη κάθε νομού οφείλεται τόσο στην ιδιωτική πρωτοβουλία όσο και από την πολιτική περιφερειακής ανάπτυξης που εφαρμόστηκε ή που δεν εφαρμόστηκε σʼ αυτόν. Η αναλυτική εξέταση των παραγόντων αυτών θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μιας εκτεταμένης μελέτης η οποία μπορεί να γίνει από τους αρμόδιους φορείς (κέντρα ερευνών, ΑΕΙ, κλπ). Αρκεί εδώ να σημειώσουμε ότι στην περίπτωση. των νομών Ηρακλείου και Ρεθύμνου καθοριστικό ρόλο έπαιξε η ανάπτυξη του τουρισμού χάρη στον οποίο αυξήθηκε η απασχόληση νέων κυρίως ζευγαριών η οποία συνέβαλε στην υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων όλα τα έτη της περιόδου 1991-2004.



ΙΙΙ. Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ 51 ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ



Ο αριθμός των γεννήσεων και των θανάτων σε κάθε νομό εξαρτάται, βασικά, από τον αριθμό των κατοίκων του, την ηλικιακή και την οικογενειακή του διάρθρωση. Ένα μέτρο με το οποίο γίνονται συγκρίσεις ανάμεσα στους νομούς είναι οι γεννήσεις, οι θάνατοι και η φυσική μεταβολή (αύξηση ή μείωση) του πληθυσμού ανά 1.000 κατοίκους κατʼ έτος. Τον υπολογισμό αυτό τον κάναμε για τις δύο επταετείς περιόδους και για το σύνολο της 14ετους περιόδου 1991-2004 για όλους τους νομούς της χώρας. Τα σχετικά αποτελέσματα για το νομό Ηρακλείου δίνονται στο πρώτο μέρος του Πίνακα 3. Στο δεύτερο μέρος του Πίνακα δίνεται η κατάταξη του νομού Ηρακλείου ανάμεσα στους 51 νομούς (η κατάταξη είναι από το νομό με την καλύτερη προς το νομό με τη χειρότερη θέση).

Από το πρώτο μέρος του Πίνακα 3 φαίνεται ότι ανά 1.000 κατοίκους κατʼ έτος στο νομό Ηρακλείου οι γεννήσεις τη δεύτερη επταετία ήταν ελαφρά χαμηλότερες και οι θάνατοι ελαφρά υψηλότεροι απʼ ό,τι την πρώτη επταετία, με αποτέλεσμα η φυσική αύξηση τη δεύτερη επταετία να είναι ελαφρά χαμηλότερη. Εξαιτίας των μεταβολών αυτών και των αντίστοιχων μεταβολών στους υπόλοιπους νομούς η θέση του νομού Ηρακλείου ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρους με κριτήριο ανά 1.000 κατοίκους κατʼ έτος:

- Στις γεννήσεις βελτιώθηκε και από την 4η θέση την πρώτη επταετία ανέβηκε στη 2η θέση τη δεύτερη επταετία. Την πρώτη επταετία σε καλύτερη θέση βρίσκονταν οι νομοί Ξάνθης, Δωδεκανήσου και Ρεθύμνου, ενώ τη δεύτερη μόνο ο νομός Ξάνθης.

- Στους θανάτους χειροτέρευσε και από την 3η θέση την πρώτη επταετία κατέβηκε στη 4η τη δεύτερη. Την πρώτη επταετία σε καλύτερη θέση βρίσκονταν οι νομοί Θεσσαλονίκης και Δωδεκανήσου ενώ στη δεύτερη οι νομοί Θεσσαλονίκης, Ευρυτανίας και Δωδεκανήσου.

- Στη φυσική αύξηση του πληθυσμού κατείχε την 3η θέση τόσο την πρώτη όσο και τη δεύτερη επταετία. Σε καλύτερη θέση την πρώτη επταετία βρίσκονταν οι νομοί Δωδεκανήσου και Ξάνθης και τη δεύτερη οι ίδιοι νομοί με αντεστραμένη σειρά.

Ολόκληρη την 14ετή περίοδο 1951-2004 ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας ο νομός Ηρακλείου κατείχε την 3η θέση τόσο στις γεννήσεις και στους θανάτους όσο και στη φυσική αύξηση του πληθυσμού ανά 1.000 κατοίκους κατʼ έτος. Με το κριτήριο αυτό σε καλύτερη θέση από το νομό Ηρακλείου βρίσκονταν μόνο οι νομοί Ξάνθης και Δωδεκανήσου στις γεννήσεις, οι νομοί Δωδεκανήσου και Θεσσαλονίκης στους θανάτους και οι νομοί Δωδεκανήσου και Ξάνθης στη φυσική αύξηση του πληθυσμού. Η υπεροχή του νομού Ξάνθης οφείλεται στη σύνθεση του πληθυσμού του, του νομού Δωδεκανήσου στη μεγάλη τουριστική ανάπτυξη κύρια της Ρόδου και της Κω και του νομού Θεσσαλονίκης στη συγκέντρωση σʼαυτόν σχετικά νέου στην ηλικία πληθυσμού (φοιτητών και σπουδαστών λόγω της λειτουργίας ΑΕΙ, ΤΕΙ κλπ, μεταναστών και των οικογενειών τους λόγω ύπαρξης ευκαιριών απασχόληση και εσωτερικής μετανάστευσης για τους ίδιους λόγους κλπ).

*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.