Της Κατερίνας Μυλωνά
Έπεσαν οριστικά τα ταμπού απέναντι στους μετανάστες που ζουν εδώ
Συμμαθητές και φίλοι που εργάζονται την ημέρα ενώ το βράδυ παρακολουθούν τις παραδόσεις των μηχανικών αυτοκινήτων της Β΄ Λυκείου στο 4ο Εσπερινό ΤΕΕ Ηρακλείου, κάνουν παρέα στην τάξη, συζητούν στα διαλείμματα και βοηθάει ο ένας τον άλλο με τα μαθήματα τους. Ο λόγος για τον Παναγιώτη Βασσάλο, 25 ετών, από το Ηράκλειο Κρήτης και τον Josif Vjeshta, 39 ετών, από την Αλβανία. Πρόκειται για δύο φαινομενικά αταίριαστα άτομα που κατάφεραν να εντοπίσουν τα κοινά τους σημεία και ενδιαφέροντα γυρίζοντας την πλάτη σε τυχόν διαφορές, ή ακόμα περισσότερο, προκαταλήψεις και δίνοντας το παράδειγμα σε όσους ζουν σε μία πολυπολιτισμική χώρα, χώρα που όπως όλα δείχνουν θα μετατραπεί κάποια στιγμή και η Ελλάδα. Ο Josif, ή Ιωσήφ, ήρθε στην Ελλάδα το 1995 μαζί με τη γυναίκα του και τώρα, αφού έκανε δύο παιδιά, αποφάσισε να επιστρέψει στα σχολικά έδρανα για να μάθει την τέχνη που από μικρός ονειρευόταν. Ο Παναγιώτης σταμάτησε πριν από δέκα χρόνια στο γυμνάσιο και τώρα θέλησε να ολοκληρώσει το σχολείο και να μπορεί να αποκτήσει άδεια άσκησης επαγγέλματος. Οι δύο μαθητές έχουν ένα κοινό σκοπό και δεν δείχνουν να αντιμετωπίζουν κάποια δυσκολία στη μεταξύ τους σχέση.
Η χώρα μας δέχεται για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια οικονομικούς μετανάστες και σήμερα υπάρχουν παντού στην καθημερινή μας ζωή, στο σχολείο και τη δουλειά μας, αλλάζοντας σταδιακά τον τρόπο αντιμετώπισής τους και μετατρέποντας το σε συμπάθεια ακόμα και βαθιά φιλία. Ο Παναγιώτης και ο Josif αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μπορούν να εξελιχθούν οι σχέσεις μεταξύ των δύο λαών που βρίσκονται στα σύνορα της ίδιας χώρας, μειώνοντας τις αποστάσεις και την καχυποψία.
Όσο καιρό γνωρίζεστε τι διαφορές έχετε εντοπίσει ότι υπάρχουν μεταξύ σας;
Παναγιώτης: «Δεν έχω διαπιστώσει να υπάρχουν συγκεκριμένες διαφορές.» Josif: «Αν και είμαι αρκετά μεγαλύτερος εξαιτίας της ηλικίας του γιου μου, που είναι 14 ετών, ο,τι κι αν κάνουν οι συμμαθητές μου δε μου προκαλεί εντύπωση»
Τώρα που βρίσκεστε στα ίδια θρανία έρχεστε σε επαφή με τη νοοτροπία και την κουλτούρα του λαού του συμμαθητή σας;
Josif: «Επί Χότζα διδασκόμασταν την ιστορία της Ελλάδας όμως τώρα μαθαίνω αυτά που δεν ήξερα, όπως την καθημερινότητα τους. Εξάλλου, την ιστορία της Ελλάδας την ξέρει όλος ο κόσμος, εμείς δεν είχαμε και τηλεόραση για να ξέρω πώς είναι εδώ, όταν ήρθα ήταν αλλιώς. Έχω ζήσει και στην Ιταλία, όπου είχα πάει σε στρατιωτική σχολή για ένα χρόνο μετά το πανεπιστήμιο, αλλά εδώ οι άνθρωποι είναι πιο ζεστοί, με αντιμετωπίζουν ωραία, διαφορετικά θα είχα φύγει, ενώ για δέκα χρόνια μένω στην ίδια γειτονιά».
Παναγιώτης: «Ο Ιωσήφ μου έχει δείξει ότι ήταν δύσκολα εκεί που ζούσε και από άποψη οικονομική αλλά και πολιτική ενώ εδώ βρήκε ψωμί να φάει και μία καλύτερη ζωή. Τώρα προσπαθεί να μάθει, είναι ο δεύτερος καλύτερος μαθητής, του αρέσουν τα αυτοκίνητα με τα οποία θέλει πολύ να ασχοληθεί. Εγώ έχω αδελφό μηχανικό και ηλεκτρολόγο και ακούω πράγματα για το αμάξι από τον Ιωσήφ που δεν τα ήξερα. Με ενδιαφέρει να μαθαίνω για τη χώρα του και όποτε πηγαίνει τον ρωτάω πώς είναι και πώς πέρασε.
Σήμερα στη χώρα μας είναι συνηθισμένο φαινόμενο να αναπτύσσεται φιλία ανάμεσα σε έναν Έλληνα και ένα Αλβανό;
Παναγιώτης: «Σε μικρή ηλικία τώρα γίνονται φίλοι αλλά γιατί να υπάρχει διαφορά; Όταν είσαι μικρός τους βλέπεις σαν εισβολείς, δε σκέφτεσαι ότι είναι οικονομικοί μετανάστες αλλά είναι αναλόγως με τι διαθέσεις θα έρθει ο άλλος στη χώρα σου. Πιστεύω ότι μετά από κάποια χρόνια τα παιδιά που ήταν μαζί από το σχολείο θα αφομοιώνονται και θα λένε ο φίλος μου ο Ιωσήφ όχι ο Αλβανός.»
Josif : «Αυτούς που είναι καλούς τους κάνεις εύκολα φίλους αλλά εμείς επί Χότζα είχαμε συνηθίσει να μην πολυμιλάμε, τότε θα μπορούσαμε εύκολα να πάμε φυλακή και ήμασταν επιφυλακτικοί, δύσκολα ανοιγόμασταν. Σήμερα όμως τα παιδιά μου ζούνε σαν Έλληνες ενώ όταν ακούνε κάτι κακό για την Αλβανία από τους Έλληνες τους δημιουργούνται απορίες και μας φέρνουν σε δύσκολη θέση, εγώ προσπαθώ να μη μεταδώσω μίσος στα παιδιά μου γιατί αύριο -μεθαύριο θα ζήσουν εδώ. Ο γιος μου όταν πήγε στην πρώτη τάξη δημοτικού αντιμετώπιζε δυσκολίες σε σχέση με τους συμμαθητές του αφού άφηνε το μάθημα και ερχόταν σπίτι κλαίγοντας. Πήγα στο διευθυντή και ζήτησα να εξηγήσει στα παιδιά τι συμβαίνει και στη δευτέρα τάξη ήταν πολύ χαρούμενος, ενώ σήμερα έχει φιλίες με Έλληνες, Αλβανούς έχει μόνο συγγενείς, όχι φίλους».
Πώς αντιμετωπίζεται από τρίτα άτομα η φιλία ανάμεσα σε Έλληνα και Αλβανό;
Παναγιώτης: «Πιστεύω ότι πολλοί Έλληνες θεωρούν ότι δεν έπρεπε να έρθουν και θέλουν σκότωμα αλλά άλλοι πιστεύουν ότι πρέπει να τους φερόμαστε όπως αρμόζει στον πολιτισμό μας εφόσον και αυτοί είναι άνθρωποι. Στην τάξη μας έχουμε και έναν ακόμα Αλβανό και ένα Ρώσο και εγώ προσωπικά δεν έχω ακούσει ποτέ κάτι κακό. Τον Ιωσήφ τον γνωρίζει και ο αδελφός μου ενώ εγώ γνωρίζω το δικό του αδελφό. Όλοι έχουμε συνηθίσει την παρουσία τους στο σχολείο και στη δουλειά.»
Josif : «Ποτέ δε μου έχει πει κάτι κακό κάποιος από το περιβάλλον μου. Όταν ήρθαμε στην αρχή έβλεπαν “με κακό μάτι” τους Αλβανούς γιατί οι πρώτοι που ήρθαν εδώ ήταν οι φυλακισμένοι, όταν άνοιξαν τα σύνορα εδώ άνοιξαν και οι φυλακές ενώ οι οικονομικοί μετανάστες ήρθαν από το 1995 και μετά όταν οι φυλακισμένοι έφταναν ήδη τους 4000. Εγώ όμως, αν και δεν μπορούσα να δουλέψω στην αρχή, είχα βίζα και δεν αντιμετώπισα προβλήματα. Εξάλλου είμαι ευχαριστημένος με τους Έλληνες γιατί κυνηγάω το καλό όχι το κακό.»
Από την ημέρα που άνοιξαν τα σύνορα μέχρι σήμερα έχετε διαπιστώσει αλλαγές;
Josif: «Ναι, σήμερα είναι πολύ καλύτερα, στην αρχή δεν ήξερα καν Ελληνικά και με τη γυναίκα μου όταν γυρνούσαμε σπίτι προσπαθούσαμε να μάθει ο ένας τον άλλο. Όταν όμως, μπήκαμε σε σπίτι δεν ξέραμε τις δραχμές και μας είχαν εκμεταλλευτεί στο ενοίκιο. Τότε, στη γειτονιά μας, στα Καμίνια ένας Αλβανός είχε κάνει φασαρία σε ένα μπαρ και είχε πάρει τηλέφωνο η σπιτονοικοκυρά στην Αστυνομία και έλεγε ότι δε μας ήθελε επειδή είμαστε Αλβανοί, ευτυχώς τώρα η τωρινή σπιτονοικοκυρά μας είναι η καλύτερη, σα μάνα».
Παναγιώτης: «Τότε ακούγαμε τα χειρότερα για τους Αλβανούς, ότι κάνουν εγκλήματα, αλλά αυτό σιγά -σιγά απαλύνεται γιατί μπήκαν στη ζωή μας και δεν έχουμε να χωρίσουμε κάτι. Έτσι όμως τα βλέπω εγώ, υπάρχουν και ρατσιστές, όπως πέρσι είχαμε ένα συμμαθητή που δεν τους ήθελε καθόλου και αν του έδιναν ένα όπλο ευχαρίστως θα τους σκότωνε.
Στο σχολείο οι αλλοδαποί έχουν ειδική μεταχείριση από τους καθηγητές;
Παναγιώτης: «Όχι, ούτως ή άλλως δεν χρειάζεται, βέβαια δείχνουν κατανόηση αν γίνονται ορθογραφικά λάθη αλλά εκείνοι που δεν είναι καλοί είναι στην ίδια κατηγορία με τους Έλληνες».
Πώς αποφασίσατε να παρακολουθήσετε το εσπερινό ΤΕΕ;
Josif: «Ήθελα πολύ να συνεχίσω τις σπουδές μου, είχα τελειώσει πανεπιστήμιο στρατιωτικό αλλά ήθελα να ασχοληθώ και με κάτι άλλο. Τώρα εργάζομαι σε οικοδομή αλλά θέλω να δουλέψω σα μηχανικός αυτοκινήτου είναι κάτι που μου άρεσε από μικρός αλλά επειδή είχα τελειώσει με καλό βαθμό το σχολείο στην Αλβανία με υποχρεώσανε να ακολουθήσω στρατιωτική εκπαίδευση. Eίχα αποφασίσει εδώ και καιρό να πάω σχολείο αλλά δεν είχα το δικαίωμα. Μόλις μπόρεσα ρώτησα και γράφτηκα πέρσι».
Παναγιώτης: «Θέλω να συνεχίσω τη δουλειά μου σα βαφέας αυτοκινήτων αλλά χρειάζομαι το απολυτήριο για να έχω άδεια άσκησης επαγγέλματος , θα παρακολουθήσω και σεμινάρια αλλά θα τελειώσω το σχολείο. Είχα βγάλει το γυμνάσιο και σταμάτησα ενώ μόλις τελείωσα το δημοτικό άρχισα να εργάζομαι».

