Της Λίλιαν Δαφερμάκη
Ομόφωνα ενέκρινε η Επιστημονική Επιτροπή της Παλιάς Πόλης την μελέτη του κ.Πανταζή για το ρυμοτομικό της Αγίας Τριάδας, για το οποίο όλοι συμφώνησαν στην απόλυτη ανάγκη να δρομολογηθεί με ταχύτατες διαδικασίες, καθώς σε αντίθετη περίπτωση, θα εξακολουθήσουν οι μαζικές κατεδαφίσεις, και μοιραία θα χάσει το αντικείμενό της η μελέτη ανάπλασης της Παλιάς Πόλης. Στην πολύωρη συνεδρίαση της επιτροπής, όπου συζητήθηκαν επί μακρόν όλα τα ζητήματα που αφορούν στο σχεδιασμό της ανάπλασης και διατυπώθηκαν πάρα πολλές προτάσεις, μεταξύ άλλων όλοι συμφώνησαν σε δύο βασικά ζητήματα. Αφενός ότι η μελέτη πρέπει να οδηγηθεί το ταχύτερο δυνατό στο Δημοτικό Συμβούλιο για να πάρει αποφάσεις και να ξεκινήσει η διαδικασία της ανάρτησης, αφετέρου, στο ότι θα πρέπει η περιοχή της Αγίας Τριάδας να ελέγχεται πλήρως από το γραφείο της Παλιάς Πόλης. Με άλλα λόγια, σε όλους τους τόνους ξεκαθαρίστηκε ότι η “βιομηχανία” έκδοσης οικοδομικών αδειών, δεν μπορεί να λειτουργεί ανεξέλεγκτα, την ίδια στιγμή που δρομολογείται ένας τόσο σημαντικός σχεδιασμός. Σε αντίθετη περίπτωση θα έχουμε απέναντί μας περιπτώσεις όπως αυτή του οικοπέδου ιδιοκτησίας της ΑΤΕ απέναντι από την πύλη Παντοκράτορα, μέρος του οποίου αποχαρακτηρίστηκε από πράσινο, και έχει εκδοθεί μάλιστα και οικοδομική άδεια…. Ξεκαθαρίστηκε ακόμα ότι η πολεοδομική υπηρεσία θα πρέπει να αποστέλει οτιδήποτε αφορά σε οικοδομική δραστηριότητα στο Γραφείο Παλιάς Πόλης, που όπως τονίσθηκε θα πρέπει να διασφαλίσει το ρόλο του με ειδική εγκύκλιο…
Αναλυτικά οι προτάσεις του μελετητή έχουν ως εξης:
Οι στόχοι της μελέτης
Βασικός στόχος της μελέτης του ρυμοτομικού σχεδίου, είναι η εξυγίανση του παλαιού ιστού και η ένταξή του στη σύγχρονη πόλη παράλληλα με την ικανοποίηση των σύγχρονων αναγκών της περιοχής σε μια προσπάθεια ανάδειξης της ιστορικής συνέχειας και της χρησιμότητας ακόμα και ορισμένων χαρακτηριστικών της διάρθρωσής του.
Επιπλέον, γίνεται μια προσπάθεια περιβαλλοντικής ανασυγκρότησης της περιοχής, με την δραστική αύξηση των χώρων πρασίνου και τη μείωση της ρύπανσης αλλά και απόδοσης της πόλης στον πεζό, στον κάτοικο, τον χρήση, τον επισκέπτη, με τη μείωση της όχλησης από το Ι.Χ.
Η τροποποιημένη πρόταση του ρυμοτομικού σχεδίου έχει τρεις βασικές κατευθύνσεις που είναι:
- ο σεβασμός στην Ιστορία, αλλά και στα σημερινά δεδομένα της περιοχής και τις τάσεις που αναπτύσσονται,
- η αντιμετώπιση των προβλημάτων και των αναγκών της πόλης, λαμβάνοντας υπόψη την τοπική κοινωνία με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της,
- η αναβάθμιση του περιβάλλοντος και η προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας ζωής στην πόλη.
Οπως εξήγησε ο μελετητής ανάδειξη του ιστού δε σημαίνει πιστή εφαρμογή του ρυμοτομικού σχεδίου του ‘58 ούτε διατήρηση του ακριβώς όπως έχει σήμερα.
Η κύρια κατεύθυνση σε ό,τι αφορά τη ρυμοτομία, με στόχο την ανάδειξη του ιστορικού ιστού της Παλιάς Πόλης, είναι η κατά το δυνατόν πληρέστερη διατήρηση των μορφολογικών εκφράσεων, της δομής, της κλίμακας, της δυνατότητας απόκκλισης από κανόνες και προγράμματα που σπάει τη μονοτονία, της ελευθερίας στις κινήσεις, στοιχεία που αποτελούν τα χαρακτηριστικά του παλιού ιστού. Η διατήρηση όμως αυτή κρίνεται απαραίτητο να συμβαδίζει με την εφαρμογή των ρυμοτομικών γραμμών του σχεδίου του 1936 και του 1958, στα σημεία όπου η δόμηση έχει καταστρέψει κάθε ενδιαφέρον στοιχείο του ιστορικού ιστού και έχει δημιουργήσει μια μη αναστρέψιμη υφιστάμενη κατάσταση.
Οι προτάσεις του μελετητή
Ολόκληρη η πρόταση του μελετητή στηρίζεται στη λογική ότι είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν ήσυχες περιοχές κατοικίας με ήπια κυκλοφορία. Στο σύνολο της Αγίας Τριάδας η βασική λειτουργία που εξυπηρετεί το δίκτυο των δρόμων, είναι η κυκλοφορία. Είναι απαραίτητη η συνύπαρξη στο αστικό τοπίο των ροών οχημάτων, με το περπάτημα, τη βόλτα, το ποδήλατο και την ησυχία. Δημιουργείται έτσι, ένα συνεχές δίκτυο πρωτευόντων και δευτερευόντων πεζοδρόμων. Το πρωτεύον δίκτυο συνδέει στην Αγία Τριάδα με το κέντρο της Παλιάς Πόλης, με την παραλιακή ζώνη, το κέντρο του Αγίου Μηνά και τη Χανιώπορτα. Επιπλέον προτείνεται ένα τοπικό οδικό δίκτυο ήπιας κυκλοφορίας, αποτελούμενο από δρόμους που εξυπηρετούν ουσιαστικά τους κατοίκους της γειτονιάς και ορισμένους χρήστες του ειδικού πολεοδομικού κέντρου στην παραλία, χωρίς να προσφέρεται για “διερχόμενες” κινήσεις. Προτείνεται η διάνοιξη των δρόμων ήπιας κυκλοφορίας στα 4.50 μέτρα και των κύριων πεζοδρόμων στα 3.20, όπου αυτό δεν ισχύει ήδη, ώστε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια και η καλύτερη εξυπηρέτηση της κυκλοφορίας πεζών και αυτοκινήτων.
Για μια καλύτερη προσέγγιση των προβλημάτων και δυνατοτήτων παρέμβασης, έγινε ο προσδιορισμός ενοτήτων με διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σχέση τόσο με τον παλιό ιστό όσο και με την υφιστάμενη κατάσταση.
Οι ενότητες αυτές είναι: το εμπορικό κέντρο-Τσαρσάκι, τα μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα, κάποιοι δρόμοι όπου παρατηρείται διατήρηση πολλών στοιχείων του ιστορικού ιστού (κτιρια συνοδείας, αυλές, αξιόλογα κτίρια), και τέλος τα όρια της πόλης προς τη θάλασσα και τα τείχη.
Στην ενότητα του εμπορικού κέντρου -Τσαρσάκι, διατηρείται ο παλιός ιστός, ως μια ενότητα με ιδιαίτερα στοιχεία, διατηρείται ο χαρακτήρας του κέντρου. Επίσης οριοθετείται πρασιά, όπου οι δρόμοι είναι πολύ στενοί και υπάρχουν ήδη κάποιες αυλές, με στόχο να δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες στο δημόσιο χώρο.
Οσον αφορά στα μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα, θεσμοθετούνται δίοδοι, και ανοίγονται όπου δεν υπάρχουν, για την προσπέλαση ιδιοκτησιών που δεν είχαν “πρόσωπο” με το ισχύον ρυμοτομικό σχέδιο, στο εσωτερικό των οικοδομικών τετραγώνων. Στόχος είναι τόσο η ασφάλεια και η προσπελασιμότητα του συνόλου του αστικού ιστού, όσο και η ισότιμη μεταχείριση των ιδιοκτητών και η αναβάθμιση της ποιότητας αυτών που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Οριοθετείται πρασιά, για τη δημιουργία, και στα εσωτερικά, αυλών, στοιχείο που υπάρχει σε ορισμένα κεντρικά Ο.Τ., ειδικά σε οικόπεδα όπου παρατηρούνται ερειπωμένες ή ευτελείς κατασκευές και πρόκειται να ανοικοδομηθούν.
Οριοθετούνται υποχρεωτικώς ακάλυπτοι χώροι, ακόμα και με απόσπαση ποσοστού ιδιωτικού χώρου από τα οικόπεδα των Ο.Τ. και απόδοσή τους σε κοινή χρήση. Για τους ιδιωτικούς ακάλυπτους χώρους προτείνονται ανάλογα με την περίπτωση ενοποιήσεις, οριοθέτηση, διαμόρφωση και φύτευση των εσωτερικών περασμάτων.
Στους δρόμους όπου έχουμε μεγάλες ομάδες κτιρίων συνοδείας και παρατηρείται η ύπαρξη πολλών αυλών με μαντρότοιχους. Εκεί δημιουργείται όριο πρασιάς, μέχρι τα 2-2,5 μέτρα, ακόμα και σε σημεία όπου δεν υπάρχει τώρα αυλή, έτσι ώστε στην περίπτωση ανέγερσης νέων οικοδομών να μην αλλάξει το μέτωπο του δρόμου και να δίνεται κίνητρο για πράσινο στην περιοχή, κάτι που βελτιώνει και τις μικροκλιματικές συνθήκες που επικρατούν στο δρόμο.
Θεσμοθετείται η διατήρηση στο μέτωπο του δρόμου μαντρότοιχων με ύψος 1,5 μέτρο, ώστε να προστατευτεί ένα χαρακτηριστικό στοιχείο του ιστού.
Προτείνονται ειδικοί όροι δόμησης κατά μήκος στενών δρόμων, όπου δεν μπορεί να επιτευχθεί το κτίσιμο 3 ορόφων, ή όπου έχουμε σημαντικές ενότητες διατηρητέων ή κτιρίων συνοδείας.
Στα όρια της περιοχής προς την παραλία και προς τα τείχη δημιουργείται μεγάλος ελεύθερος χώρος πρασίνου και αναψυχής στη θέση της λαχαναγοράς που απομακρύνεται, ενώ παράλληλα με αυτό τον τρόπο αναδεικνύεται το διατηρητέο “καπνοκοπτήριο” που γίνεται διεθνές Κέντρο-Μουσείο Αγιογραφίας.
Διαμορφώνεται ελεύθερος χώρος πρασίνου στο Ο.Τ.736, που βρίσκεται στον Προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα, σε επαφή με το μνημείο των Ενετικών Τειχών. Αναδεικνύεται με αυτόν τον τρόπο, το μνημείο ενώ “ανοίγεται” και η πόλη προς τη θάλασσα.
Χρήσεις γης
Οι χρήσεις γης που έχουν προταθεί από την πολεοδομική μελέτη ανάπλασης της Αγίας Τριάδας αφορούν στη γενική κατοικία που καλύπτει το μεγαλύτερο κομμάτι της περιοχής. Επίσης προτείνονται:
- Οι χρήσεις κέντρου πόλης στα Ο.Τ. (οικοδομικά τετράγωνα) που έχουν “πρόσωπο” στην οδό Καλοκαιρινού και στα οικόπεδα που έχουν “πρόσωπο” στην οδό Γιαμαλάκη, και
- Οι χρήσεις τοπικού κέντρου γειτονιάς στη θέση του παραδοσιακού κέντρου στο Τσαρσάκι (οδός Ντεντηδάκηδων). Ακόμα οι χρήσεις που αφορούν το Ειδικό Πολεοδομικό Κέντρο που προτείνεται γύρω από την πλατεία της Αγίας Τριάδας. Στο κέντρο αυτό προτείνεται να αναπτυχθούν παραδοσιακά εργαστήρια χαμηλής όχλησης (αγιογραφίας, λαϊκής τέχνης, υφαντά κλπ), καθώς και αντίστοιχα εκθετήρια-πωλητήρια.
Στην Αγία Τριάδα ο προβλεπόμενος πληθυσμός είναι 3.274 κάτοικοι. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των αναγκών σε επιφάνειες για κοινωνική υποδομή και κοινόχρηστους ελεύθερους χώρους τόσο ανά πολεοδομική ενότητα όσο και συνολικά στην Παλιά Πόλη, προκύπτει ότι υπάρχουν μεγάλες ανάγκες σε εκτάσεις για αθλητικές εγκαταστάσεις και για πρόνοια, ενώ λιγότερες είναι αυτές που απαιτούνται για εκπαίδευση. Μεγάλη έλλειψη παρατηρείται επίσης σε δημόσιους βρεφονηπιακούς σταθμούς και γι’ αυτό το λόγο προτείνεται η δημιουργία ενός σταθμού στη γειτονιά της Αγίας Τριάδας.
Προτείνεται η δημιουργία μικρού Πολιτιστικού Κέντρου σε επίπεδο γειτονιάς στην οδό Δαμιανού. Επίσης η δημιουργία Μουσείου Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου στην Παλιά Ηλεκτρική και Βυζαντινού Μουσείου και Κέντρου Αγιογραφίας με εισροές από διάφορες εκκλησίες της Μεσογείου στο παλιό καπνοκοπτήριο.
Στην Πύλη του Παντοκράτορα στη Δίοδο έχει προταθεί η εγκατάσταση των αρχείων της πόλης και η δημιουργία έκθεσης για την ιστορία των τειχών σε συνδυασμό με τις χαμηλές πλατείες.
Οροι δόμησης
Οπως διευκρινίζεται στην μελέτη που παρουσίασε ο κ. Πανταζής, η επιτρεπόμενη δόμηση θα πρέπει να δίνει τη δυνατότητα διατήρησης της κλίμακας των κτισμάτων που μπορεί να δεχτεί ο αξιόλογος πολεοδομικός ιστός της πόλης.
Στα πλαίσια αυτά προτείνεται η διατήρηση του ισχύοντος Σ.Δ. (συντελεστής δόμησης) 1,8, και κλιμάκωσή του, ανάλογα με το μέγεθος της ιδιοκτησίας, στο 1,4, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πολύ πιο ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικές λύσεις στις νέες οικοδομές, σε συνάρτηση και με τη μείωση του ύψους και του ποσοστού κάλυψης διατήρηση της καλυπτόμενης επιφάνειας του οικοπέδου κατά κανόνα στο 65% (με εξαίρεση τα σημεία όπου το πλάτος του δρόμου είναι πολύ μικρό και δεν επιτρέπει την ανέγερση δύο ορόφων οπότε και εφαρμόζονται οι ειδικοί όροι δόμησης που αναφέρονται παρακάτω), προκειμένου να δημιουργηθούν μεγαλύτεροι ιδιωτικοί ελεύθεροι χώροι, οι οποίοι είναι πολύ περιορισμένοι στην υπάρχουσα κατάσταση, δεδομένου ότι σήμερα επιτρέπεται η κάλυψη των οικοπέδων κατά 70%.
Ακόμη προτείνεται μείωση του επιτρεπόμενου μέγιστου ύψους στα 11,0 μ. (πρόσθετο ύψος 1,5 μ. σε περίπτωση κατασκευής στέγης και 2,0 μ. σε περίπτωση κατασκευής καπνοδόχου απαγορευόμενης κάθε άλλης κατασκευής, π.χ. απολήξεων κλιμακοστασίων, μηχανοστασίου ανελκυστήρων, στηθαίων, κιγκλιδωμάτων κ.λ.π. ή τοποθετήσεις ηλιοθέρμων δεξαμενών νερού, πέργκολας, κεραιών τηλεοράσεων, επιγραφών κ.λ.π.) και μείωση του ανώτατου αριθμού ορόφων σε τρεις, έστι ώστε τα ύψη των κτισμάτων να μην προσβάλουν και να βρίσκονται σε αρμονία με την ιστορική δομή της πόλης (νεοκλασικά κτίρια, οθωμανικά, κτίρια Εκλεκτικισμού και Μεσοπολέμου, μνημεία για ανάδειξη κ.λ.π.). Σήμερα με τους ισχύοντες όρους δόμησης το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος προσδιορίζεται με βάση την τροποποίηση των διατάξεων του Ν. 1577/1985 για συντελεστή δόμησης 1,8 -> 21,0μ.
Οσον αφορά την αρτιότητα:
“Πρόσωπο” 10μ., εμβαδόν 180 τ.μ. με τις παρεκκλίσεις που ισχύουν. Επιπλέον τίθεται περιορισμός ως προς το μέγεθος του οικοπέδου και το Σ.Δ.:
Οικόπεδα μεγέθους μικρότερο ή ίσο 180τ.μ. -> Σ.Δ. 1,8
Οικόπεδα μεγέθους μεγαλύτερο 180 τ.μ. -> Σ.Δ. 1,4
Ειδικοί όροι δόμησης
Ο κ. Πανταζής τόνισε ότι στα πλαίσια της μελέτης του ρυμοτομικού, προτείνονται ειδικοί όροι δόμησης σε σημεία όπου οι δρόμοι είναι πολύ στενοί, στα σημεία όπου περνάνε οι δίοδοι στα εσωτερικά των ο.τ., και στα σημεία όπου θέλουμε να διατηρήσουμε τις αυλές. Ειδικότερα, προτείνεται:
Αύξηση του ποσοστού επιτρεπόμενης κάλυψης από 65 σε 75%, με παράλληλη μείωση όμως του επιτρεπόμενου ύψους στους δύο ορόφους. Η πρόταση στοχεύει στην καλύτερη εξυπηρέτηση τόσο των ιδιοκτητών που θέλουν να χτίσουν νέες οικοδομές, αφού λογω μικρού πλάτους δρόμου δεν θα μπορούσαν να χτίσουν με τους προτεινόμενους όρους δόμησης, όσο και στην διατήρηση της πλαστικότητας και της κλίμακας των κτισμάτων (για τις ιδιοκτησίες που γειτνιάζουν σε ένα τμήμα τους με στενό δρόμο όσο και σε ένα άλλο τμήμα τους με πλάτωμα, ισχύουν τα μικρότερα ποσοστά στους όρους δόμησης).
Καταστρατήγηση του ιδεατού στερεού στα σημεία όπου δεν μπορεί να επιτευχθεί η διώροφη οικοδομή, ώστε να μπορούν να χτίσουν οι ιδιοκτήτες που το επιθυμούν, με τους ειδικούς όρους που αναφέρθηκαν, χωρίς να επηρεάζονται από το πολύ μικρό πλάτος των δρόμων.

