Του Κώστα Μπογδανίδη
Η Κρήτη ήταν από τις περιοχές που ταλαιπωρήθηκαν περισσότερο από κάθε άλλη εξαιτίας του Κινήματος του 1935. Μετά την δράση των Βενιζελικών και την καταστολή του Κινήματος η κυβέρνηση Τσαλδάρη κινήθηκε κυρίως κατά των κρητικών οι περισσότεροι των οποίων τάχθηκαν υπέρ του Βενιζέλου.
Σήμερα η “ΠΑΤΡΙΣ” δημοσιεύει νέα ντοκουμέντα για την μανία εκδίκησης της κυβέρνησης έναντι όσων συμμετείχαν στο Κίνημα. Και φυσικά την ανταπόδοση ‘δώρων’ σε εκείνους που ήταν αποδεδειγμένα λαϊκοί. Υπήρξαν όμως και οι φωνές…μετριοπάθειας. Πρώτος έσπευσε να αναφέρει (και να παρακαλέσει)στον πρωθυπουργό ο επανακάμψας νομάρχης Ηρακλείου Μιχ.Σγουρός που προσπαθεί να…συμμαζέψει την κατάσταση. Και να ζητήσει από τον Τσαλδάρη να κρίνει με περισσότερη…επιείκεια τους ανθρώπους της Κρήτης. Λέει χαρακτηριστικά ο τότε νομάρχης στο εμπιστευτικό έγγραφο που απέστειλε:
“Εν συνεχεία προηγούμενης εμπιστευτικής αναφοράς, λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω και αύθις ότι το κίνημα εν Κρήτη ήτο προϊόν του όχλου των πόλεων το οποίον εκίνησεν ο αρχιστασιαστής Βενιζέλος, του οποίου η παρουσία εν Κρήτη και του στόλου εκίνησεν τον όχλον ώστε να λάβη χώραν η λαϊκή εξέγερσις και επέβαλεν την Επανάστασιν. Το κίνημα όμως δεν ενεκολπώθη ο αγροτικός κόσμος της Νήσου και πολλοί των διανοουμένων φίλων του. Υπό τοιαύτας συνθήκας ευρέθη η Χωροφυλακή και ο Στρατός ώστε πολλοί των αξιωματικών ηναγκάσθησαν να παραμείνωσιν εις τας θέσεις των χωρίς και να ενεργήσωσιν επαναστατικάς πράξεις θιγούσας την Κρατικήν υπόστασιν· τουναντίον μάλιστα η παραμονή των αξιωματικών εις τας θέσεις των και κυρίως της Χωροφυλακής και η υπ’ αυτών συγκράτησις της Δημοσίας δυνάμεως απέδωκε το αγαθόν αποτέλεσμα ώστε ούτε εις την ύπαιθρον ούτε εις την πόλιν να συμβώσιν έκτροπα εις βάρος των φίλων της Κυβερνήσεως.
Εκτός των ως άνω και έτεροι λόγοι μεγάλης Εθνικής και Πολιτικής σημασίας συντρέχουσιν ώστε η Κυβέρνησις να κρίνει μετ’ επιεικίας τους εν Κρήτη ευρεθέντας και υπηρετούντας αξιωματικούς και Δημοσίους υπαλλήλους. Η επιεικής κρίσις θα αγάγη εις το αγαθόν αποτέλεσμα ότι ο Κρητικός λαός απαλλαγείς ήδη από την επήρειαν του αρχιστασιαστού θα ενωθή ψυχικώς μετά των λοιπών Ελλήνων και θα ακολουθήσει κατά πολύ και θα ενισχύσει την Εθνικήν Κυβέρνησιν εις τας προσπαθείας της προς ανόρθωσιν της δοκιμασθείσης Πατρίδος.
Από την πραγματικήν ταύτην κατάστασιν και τας άνω αντιλήψεις ωθούμενοι αλλά και από την ελπίδα ότι θα ίδω και εγώ και οι λοιποί ομοιδεάται Κρήτες, οι επί τόσα έτη αγωνισθέντες κατά του αρχιστασιαστού την Πατρίδα μας αποκαθισταμένην, τολμώ να διατυπώσω την θερμήν παράκλησιν όπως η Κυβέρνησις εξουσιοδοτήση τον κ. Υπουργόν Γενικόν Διοικητήν Κρήτης να ρυθμίση την εν Κρήτη κατάστασιν και εν συνεργασία των Νομαρχών της Νήσου και του ανωτέρου Διοικητού Χωροφυλακής να προτείνη τα προς εφαρμογήν επιεική μέτρα.
Ευπειθέστατος
Ο Νομάρχης”
Οι υπάλληλοι
Στη συνέχεια, μια μέρα μετά, ο νομάρχης στέλνει νέο έγγραφο προς τον αρμόδιο υπουργό Οικονομικών και “καρφώνει” τους υπαλλήλους ή χαρακτηρίζει “φίλους” ορισμένους:
• Στο Τελωνείο.
• Στην Εφορία Ηρακλείου και Μεσαράς.
• Στο Καπνοκοπτήριο.
• Στο Ταμείο Ηρακλείου.
Πιο αναλυτικά το έγγραφο αναφέρει:
“Εν Ηρακλείω τη 2 Απριλίου 1935
Εμπιστευτικόν
Ελληνική Δημοκρατία
Νομαρχία Ηρακλείου
Προς
Τον Κύριον Υπουργόν επί των Οικονομικών “Γραφείον Δ/ντού Διοικητού”
Αθήνας
και Γενικήν Διοίκησιν Κρήτης
Χανιά
Κύριε Υπουργέ,
Λαμβάνομεν την τιμήν εις απάντησιν του υπ’ αρ. 2362 Υμετέρου εμπιστευτικού τηλεγραφήματος να γνωρίσωμεν Υμίν τα κατωτέρω εν σχέσει με την δράσιν των εις την καθ’ ημάς δικαιοδοσίαν υπαγομένων υπαλλήλων του Υπουργείου των Οικονομικών προ και κατά τη διάρκεια του Εθνοκτόνου κινήματος.
Α. Τελωνείον Ηρακλείου
1. Νικόλαος Οικονομάκης Τελώνης Α’. Ούτος την 3ην του μηνός Μαρτίου ημέραν Κυριακήν μετά την κατάληψιν υπό των Επαναστατών του Τηλεγραφείου και Νομαρχίας προσήλθεν εις την οικία μου όπου ήμην περιωρισμένος μετά του Δ/ντου Ταμείου Χρ. Βενετάκη και εζήτησαν την γνώμην μου περί του τί πρέπει να πράξουν. Είπα προς τούτους ότι έχω την γνώμην ότι πρέπει να παραμείνετε εις τα Γραφεία σας και να εργάζεσθε σύμφωνα με τους κειμένους Νόμους του Κράτους, εάν δε οι Επαναστάται σας ωθήσωσιν εις το να πράξητε επαναστατικάς πράξεις τότε ενεργήσατε ό,τι η υμετέρα συνείδησις σας υπαγορεύσει. Εξ ιδίας αντιλήψεως δεν ηδυνήθην καθ’ ό περιωρισμένος εν τη οικία μου ν’ αποκομίσω τί περί της κατά το διάστημα του Επαναστατικού κινήματος συμπεριφοράς του. Εμάνθανα όμως παρά του κ. Δημητρίου Ευαγγ. Μεϊμαράκη Δικηγόρου ότι τον εφιλοξένησε και τον απέκρυψε παρά τη οικογενεία του δύο ημέρας του κινήματος και ότι ευρίσκοντο εις συνεννόησιν όπως αναχωρήσωσιν εντεύθεν δια Πειραιά δια του υπό τας διαταγάς τούτου ευρισκομένου καταδιωκτικού ατμοπλοίου του λαθρεμπορίου και ότι θα με ειδοποιούν και εμέ προς τούτο αλλά εματαιώθη η προσπάθεια των αύτη καθότι επετάχθη υπό της Επαναστάσεως το εν λόγω ατμόπλοιον. Ετέρα τις πληροφορία τον έφερεν έχων αισθήματα συμπαθείας προς το κίνημα, αλλά τούτο δεν ηδυνήθην να το διαπιστώσω αφήσας την περαιτέρω ενέργειαν επί του σημείου τούτου εις τον Επιθεωρητήν κ. Παλίδην εντεταλμένον όπως ενεργήση ανακρίσεις. Πάντως ο εν λόγω Τελώνης υπήρξε κατά το παρελθόν φιλελευθέρων αρχών και φρονώ ότι επιβάλλεται η εντεύθεν μετάθεσίς του εις έτερον Τελωνείον.
2. Χρήστος Περάκης, Ελεγκτής Α’. Φιλελευθέρων αρχών συντηρητικών.
3. Π. Παπαθανασίου Ελεγκτής Α’. Εγνωμένων Λαϊκών φρονημα΄των και κατά του κινήματος.
4. Παναγ. Σταματίου Ελεγκτής Α’. Λαϊκών φρονημάτων και κατά του κινήματος.
5. Χρήστος Καραχάλιος. Ελεγτής Β΄. Επίσης Λαϊκών φρονημάτων και κατά του κινήματος.
6. Ιωάννης Καλλέργης, Υπελεγκτής, Λαϊκών φρονημάτων.
7. Θεόφιλος Τρεμπέλας Γραμματεύς Γ’. Λαϊκών φρονημάτων.
8. Ιωάννης Λίγκρης, Γραμματεύς Γ’. Λαϊκών φρονημάτων και κατά του κινήματος.
9. Γεώργιος Τερζάκης, Γραμματεύς Γ’. Λαϊκών φρονημάτων.
10. Γεώργιος Δαφέρμος, Γραμματεύς Γ’. Φίλος της Κυβερνήσεως ως οπαδός του κ. Κονδύλη.
11. Στυλιανός Κωνσταντινίδης, Υπελεγκτής, Οπαδός του κ. Κονδύλη, Εθνικού Ριζοσπαστικού κόμματος.
12. Ιωάννης Λυγερός Τελωνοφύλαξ Λαϊκών φρονημάτων.
13. Βασίλειος Μελισσινός. Λαϊκών φρονημάτων κατά του κινήματος και ικανός υπάλληλος.
14. Νικόλαος Καρύπης, Κλητήρ Λαϊκών φρονημάτων.
15. Δημήτριος Δασκαλάκης Υπελεγκτής, Φιλελευθέρων Αρχών, ευνοήσας το κίνημα.
16. Εμμαν. Ζαφειράκης Υπελεγκτής, Φιλελευθέρων αρχών ευνοήσας το κίνημα.
17. Νικόλαος Δρακάκης Υπελεγκτής, Φιλελευθέρων αρχών ευνοήσας το κίνημα.
18. Ιωάννης Αποστολάκης , Γραμματεύς Γ’ . Φιλελευθέρων αρχών συντηρητικών.
19. Κωνσταντίνος Σκόρδος, Γραμματεύς Γ’. Ακαθορίστων φρονημάτων, αλλ’ ανεπαρκής εν τη υπηρεσία.
20. Γεώργιος Καγιαμπής, Δεκάρχης φιλελευθέρων αρχών συντηρητικών και ικανός.
21. Στυλιανός Φραγκιαδάκης, Δεκάρχης. Φιλελευθέρων αρχών συμπαθήσας το κίνημα.
22. Γεώργιος Παπαδάκης, Δεκάρχης. Φιλελευθέρων αρχών συμπαθήσας το κίνημα.
23. Μιχαήλ Κοτσιφάκης.
24. Ιωάννης Χαιρέτης.
25. Ανδρέας Πούλακας.
26. Ιωάννης Κοκολάκης.
27. Νικόλαος Χανιωτάκης.
28. Δημήτριος Κοντεκάκης.
Πάντες Τελωνοφύλακες Φιλελευθέρων αρχών, ανεπαρκείς και ανίκανοι εις την υπηρεσίαν.
29. Εμμανουήλ Πουλής.
30. Μιχαήλ Μιχιάλης, Τελωνοφύλακες μάλλον Λαϊκών φρονημάτων.
31. Βασίλειος Ράλλης ακαθορίστων φρονημάτων.
32. Μιχαήλ Πετράκης και
33. Ηλίας Κανακαράκης Φιλελευθέρων αρχών ευνοήσαντες το κίνημα.
Β’. Οικονομική Εφορία.
1. Επαμεινώνδας Σφακιανάκης, Οικονομικός Εφορος. Υπηρετών πέραν των 30 ετών. Εξ ιδίας αντιλήψεως ουδέν αντελήφθην. Αι πληροφορίαι τας οποίας έλαβον περί αυτού τον φέρουν ως μη εκδηλώσαντα ουδέν υπέρ της Επαναστάσεως· πάντως επειδή έχει υπηρετήσει επί πολύ εδώ ανάγκη να μετατεθή εντεύθεν.
2. Εμμανουήλ Μαρκάκης, Ελεγκτής Β’ Διδάκτωρ του Δικαίου, ικανός και ευσυνείδητος υπαλληλος. Υπήρξε φιλελευθέρων αρχών αλλά από τινος χρόνου εξεφράζετο δυσμενώς κατά των αντιλήψεων του φιλελευθερισμού, ώστε εξ ιδίας αντιλήψεως να διαπιστώσω ότι κατά την τελευταίαν προ διετίας Βουλευτικήν εκλογήν δεν υπεστήριξε τους φιλελευθέρους αλλά ανεξάρτητον υποψήφιον. Κατά τας πληροφορίας μου δε, δεν εξωτερίκευσε ουδέν αίσθημα υπέρ της Επαναστάσεως.
3. Κωνσταντίνος Φαρσάρης. Ελεγκτής Β’. Ικανός υπάλληλος φιλελευθέρων αρχών. Κατά τινά δε πληροφορίαν εξεφράζετο υπέρ της Επαναστάσεως.
4. Δημήτριος Καμαράτος, Γραμματεύς Α’.
5. Ιωάννης Λυράκης.
6. Κωνστ. Μανουσάκης.
7. Καλικρατίδας Κρανιωτάκης.
8. Νικόλαος Αικατερινίδης.
9. Μαρία Κορνάρου.
10. Γεωργία Κοσμαδάκη.
11. Εμμανουήλ Κατεργιαννάκης Γραμματεύς άπαντες φιλελευθέρων αρχών, κατά τας πληροφορίας μου δε, συνεπάθησαν την Επανάστασιν.
12. Κωνστ. Χατζογιάννης Γραμματεύς Α’.
13. Μιχαήλ Χατζηδάκης.
14. Μαρία Παπαγεωργίου Λαϊκών φρονημάτων κατά του κινήματος και
15. Εμμανουήλ Γιαννακάκης Κλητήρ, εγνωσμένων Λαϊκών φρονημάτων.
Γ. Καπνοκοπτήριον Ηρακλείου.
1. Λεωνίδας Αλεξιάδης Δ/ντής, Λαϊκών φρονημάτων.
2. Νικόλαος Γ. Παπαγεωργίου. Λογιστής - Γραμματεύς Α’. ακαθορίστων φρονημάτων.
3. Θρασίβουλος Ανδρεαδάκης, Βοηθός - Ακόλουθος. Φιλελευθέρων Αρχών, Εκκαθαριστέος.
4. Εμμανούλ Νικ. Μακράκης. Ακαθορίστων φρονημάτων.
5. Γεώργιος Ζουρίδης. Πληροφοριοδότης Λαθρεμπορίου. Εγνωσμένων Λαϊκών φρονημάτων, ικανός προς μονιποίησιν.
6. Δημήτριος Μεταξάκης. Εγνωσμένων λαϊκών φρονημάτων.
Δ’ Οικονομική Εφορία Μεσσαράς.
1. Γεώργιος Χατζάκης Οικονομ. Εφορος. Φιλελευθέρων αρχών.
Ε’ Ταμείον Μεσσαράς.
1. Απόστολος Μπόλλαρης, τέως Δ/ντής Ταμείου. Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος.
2. Εμμανουήλ Κωστάκης Γραμματεύς Φιλελευθέρων αρχών συμπαθήσας την Επανάστασιν.
3. Δημήτριος Παπαδάκης, Διαχειριστής, Φιλελευθέρων αρχών συμπαθήσας την Επανάστασιν.
4. Γεώργιος Γιατράκης Εισπράκτωρ, φιλελευθέρων αρχών, εκκαθαριστέος.
5. Σπυρίδων Λουλουδάκης, Εισπράκτωρ Φιλελευθέρων αρχών εκκαθαριστέος.
6. Γεώργιος Κλαουράκης, Εισπράκτωρ, Λαϊκών φρονημάτων.
7. Νικόλαος Πωλιουδάκης, Εισπράκτωρ, εγνωσμένων Λαϊκών φρονημάτων και κατά του κινήματος, ικανώτατος προς μονιμοποίησιν.
ΣΤ’ Ταμείον Ηρακλείου.
1. Χριστόφορος Βενετάκης, Διευθυντής Α’. Ο εν λόγω Διευθυντής ενταύθα από 4ετίας περίπου, επεδείξατο κατά το χρονικό τούτο διάστημα ικανότητα μεγάλην , αμεροληψίαν και ευσυνειδησίαν περί την εκτέλεσιν των καθηκόντων του μη δώσας ποτέ αφορμήν παραπόνων δια μεροληπτικήν ενέργειαν υπέρ ήν κατά ουδενός. Ως δε θα είναι γνωστόν εις την καθ’ Υμάς Υπηρεσίαν ανέπτυξεν επαινετήν ικανότητα περί την διεύθυνσιν και ιδία περί την είσπραξιν των Δημοσίων φόρων. Ο εν λόγω προσήλθεν μετά του Τελώνου Ν. Οικονομάκη παρ’ εμοί την Κυριακήν μετά την κατάληψιν των Αρχών ως ανέφερα, και ηρώτησαν τί πρέπει να πράξουν, είπον δε εις αυτούς τότε, ότι να εξακολουθούν να εργάζωνται εις τα Γραφεία των σύμφωνα με τους κειμένους Νόμους του Κράτους, εάν δε οι επαναστάται τους ωθήσωσιν να προβώσιν εις πράξεις επαναστατικάς τότε να πράξωσιν ότι η συνείδησις αυτών υπαγορεύει. Κατά τας πληροφορίας μου, παρ’ ότι επιέσθη να χρηματοδοτήση δις την Επανάστασιν ηρνήθη να πράξη τούτο και δια της αρνήσεώς του επέτυχε να μη ληφθή παρά των επαναστατών το ποσό του ενός και ημίσεως εκατομμυρίου δραχμών το οποίον του εζητήθη. Επίσης παρενέβαλεν δυσχερείας εις την τροποποίησιν εντάλματος εκδεδομένου προ της εκρήξεως του κινήματος υπό της Γενικής Διοικήσεως επ’ ονόματι εμού 200.000 δραχμών υπέρ των σεισμοπαθών το οποίον εζήτουν να μετατραπή υπέρ αυτών δια να λάβουν το ανωτέρω ποσόν, κατορθώσας δια της αρνήσεώς του να μη ληφθή και το ποσόν τούτο υπ’ αυτών. Ωσαύτως από τον υπάλληλον Φίλιππον Ευφραιμίδην όστις εδέχθη κατ’ εντολήν του επαναστάτου Νομαρχεύοντος Ανδρέου Πρωτοπαπαδάκη να ασκήση λογοκρισίαν εις το τηλεγραφείον, αφήρεσε την Διεύθυνσιν του Τμήματος Υπηρεσίας ην πρότερον είχε, αναθέσας ταύτην εις έτερον Ταμειακόν υπάλληλον Εμμ. Πατητάκην Λαϊκών φρονημάτων, παρατηρήσας ταυτοχρόνως τούτον διότι εδέχθη να εκτελέση διαταγήν Επαναστάσεως, προσκαλέσας τούτο να επανέλθη εν τη Υπηρεσία του διαπληκτισθείς μετά του Πρωτοπαπαδάκη δια το ότι διέταξε τον ως άνω υπάλληλον να ενασκή λογοκρισίαν.
Τας λεπτομερείας της Υπηρεσιακής του δράσεως κατά την Επανάστασιν θέλουν εκθέσει Υμίν και οι Επιθεωρηταί κ.κ. Σταύρου και Παλίδης οίτινες επελήφθησαν της ερεύνης ταύτης· Κατά τας αυτάς επίσης πληροφορίας φέρεται ως συμπαθήσας την Επανάστασιν, πάντως ο εν λόγω υπάλληλος σκόπιμον θα ήτο να μετατεθή εντεύθεν.
2. Μιχαήλ Τζανάκης, Ελεγκτής Α’ Φίλεργος και ικανός υπάλληλος και κατά τας πληροφορίας μου επέδειξεν άψογον κατά την έκρηξιν και κατά την διάρκειαν του κινήματος στάσιν.
3. Φίλιππος Ευφραιμίδης. Λογιστής. Δεχθείς και ασκήσας λογοκρισίαν κατ’ εντολήν της Επαναστάσεως, Απολυτέος της Υπηρεσίας.
4. Εμμανουήλ Πατητάκης. Γραμματεύς Α’. Ικανός υπάλληλος και Λαϊκών φρονημάτων.
5. Μέλπω Μαυροπούλη. Γραμματεύς Β. Λαϊκών φρονημάτων.
6. Μύρων Κωστάκης, Εισπράκτωρ.
7. Εμμανουήλ Σμυρνιωτάκης.
8. Νικόλαος Κεφαλάκης και
9. Γεώργιος Κεφάκης και οι τέσσαρες ούτοι είναι ικανοί υπάλληλοι και Λαϊκών φρονημάτων.
10. Εμμανουήλ Πεπόνης.
11. Νικόλαος Λιονουδάκης.
12. Φώτιος Βουράκης Γραμματείς Α’. Πάντες Φιλελευθέρων αρχών και ευνοήσαντες το Επαναστατικόν κίνημα.
13. Ιωάννης Κανακαράκης και
14. Βασίλειος Οικονομάκης Φιλελευθέρων αρχών συμπαθήσαντες την Επανάστασιν.
15. Ιωάννης Βουγιουκλάκης Εισπράκτωρ ανεκδήλωτος και αχρωμάτιστος εις το φρόνημα και ικανός υπάλληλος.
16. Στυλιανός Βούλγαρης.
17. Ματθαίος Μιχελινάκης.
18. Ιωάννης Ψωμαδάκης.
19. Νικόλαος Σπανόπουλος.
20. Νικόλαος Καπετανάκης. 21. Εμμανουήλ Τζανακάκης.
22. Γρηγόριος Σταυρακάκης.
23. Εμμανουήλ Μετζογιαννάκης.
24. Εμμανουήλ Φρουδάκης και
25. Γεώργιος Παπαδάκης, πάντες ούτοι είναι εισπράκτορες υπηρετούντες εν τη έδρα του Ταμείου και εις τας περιφερείας του Νομού, Φιλελευθέρων αρχών, φατριάζοντες κατά την εκτέλεσιν του καθήκοντός των, ευνοήσαντες και συμπαθήσαντες την Επανάστασιν και συνεπώς απολυτέοι εκ της Υπηρεσίας. Μόνον ο εξ αυτών Στυλιανός Βούλγαρης λόγω της μεγάλης του φιλοπονίας και ικανότητος επιεικώς κρινόμενος δύναται να κριθή διατηρητέος εν τη Υπηρεσία.
26. Ιωάννης Σπαπουντζάκης Κλητήρ, Λαϊκών φρονημάτων.
Ευπειθέστατος
Ο Νομάρχης Ηρακλείου”.

