Του Γιώργου Παναγιωτάκη*

Το σπάνιο και πρωτοδημοσιευόμενο αυτό ιστορικό ντοκουμέντο όπως το είδε το περιοδικό (LA TRIBUNA ILLUSTRATA) αναφέρεται με χαρακτηριστική ευκρίνεια στο περιστατικό αυτό. Βλέπουμε λοιπόν να βυθίζεται το πλοίο χτυπημένο από την αυστριακή κανονιοφόρο στον όρμο της Αγίας Πελαγίας

Ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων κατά το χρόνο της παραμονής τους στην Κρήτη 1897-1908 δεν υπήρξε πάντα προστατευτικός όπως ήταν ο σκοπός της αποστολής τους και όπως θα ανέμενε κανείς. Οι ναύαρχοι τωνΜ. Δυνάμεων ήταν πιστοί εκτελεστές των αποφάσεων των κυβερνήσεων τους που εξυπηρετούσαν τα δικά τους συμφέροντα και πολύ λίγο την ικανοποίηση του πόθου του καταπιεζόμενου κρητικού λαού. Οι λαοί της Ευρώπης αντίθετα είχαν δείξει πολλές φορές τα φιλοκρητικά τους αισθήματα με συλλαλητήρια, δημοσιεύματα και άλλες εκδηλώσεις συμπαράστασης στο δίκαιο αγώνα της Κρήτης.

Η παράπλευρη και ποτέ εναντιωματική προς την Τουρκία στάση των Μ. Δυνάμεων δεν ήταν τυχαία. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποτελούσε ένα υπολογίσιμο παράγοντα, αφού εκτεινόταν μέχρι τις παρυφές της Ευρώπης. Η δύναμή της βέβαια ήταν εξασθενημένη και η οικονομική της κατάσταση εξαθλιωμένη.

Διέθετε όμως ως μεγάλη χώρα ευνοϊκές προϋποθέσεις για οικονομική εκμετάλλευση από την πλευρά των μεγάλων. Δανεια με επαχθείς όρους, διομολογήσεις, άνισες εμπορικές διαπραγματεύσεις και άλλες κεφαλαιουχικές εξαρτήσεις, κρατούσαν δεσμευμένη και υποχείρια την τουρκική οικονομία, που είχε έτσι προσδεθεί στο άρμα που εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των μεγάλων.

Δικαιολογημένα λοιπόν και πολύ εύστοχα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έγραφε τότε: “Τα ευρωπαϊκά στρατεύματα δεν κατείχον την νήσον ως κατακτηταί αλλ’ως ελευθερωταί και προστάται. Παρά την ιδιότητά των όμως τούτην τα ευρωπαϊκά στρατεύματα είχον και την ιδιότητα των κηδεμόνων. Υπό την κηδεμονίαν δε ταύτην η ελευθερία ημών και η αυτοτέλεια είχον τόσην πραγματικήν αξίαν, όσην εκάστοτε προηρείτο να αποδίδη αυτή η ευμένεια των προστατών”.

Μέσα στην ομιχλώδη αυτή κατάσταση σημειώθηκε το ακόλουθο περιστατικό εδώ κοντά στον όρμο της Αγίας Πελαγίας.

Εκεί είχε καταπλεύσει το 1897 ένα πλοίο που μετέφερε τροφές και πολεμοφόδια για τους επαναστάτες. Ξαφνικά μια αυστριακή κανονιοφόρος που περιπολούσε τα παράλια, άνοιξε πυρ κατά του πλοίου και του χριστιανικού στοιχείου που είχε συγκεντρωθεί για να παραλάβει πολεμοφόδια και τροφές που μετέφερε το πλοίο. Η περιοχή μεταβλήθηκε σε πεδίο βολής, όπου δοκιμάστηκαν οι βόμβες, οι οβίδες, οι βολιδοφόροι και οι μύδροι της κανονιοφόρου. Οι επαναστάτες διασκορπίστηκαν, αντιμετωπίζοντας μεταξύ των άλλων και τον εξ ασιτίας θάνατο, στον οποίο τους καταδίκασε η καταβύθιση του πλοίου και ο σοβαρός τραυματισμός μεταξύ των άλλων του πλοίαρχου Στυλιανού Μακρή ή Πρατσινάκη από το Ηράκλειο.

Διαπίστωσαν έτσι οι χριστιανοί ότι δεν είχαν να πολεμήσουν μόνο κατά του Τούρκου δυνάστη, αλλά ορισμένες φορές και κατά των ενεργειών των συνασπισμένων Μεγάλων Δυνάμεων.

Το σπάνιο και πρωτοδημοσιευόμενο αυτό ιστορικό ντοκουμέντο όπως το είδε το περιοδικό (LA TRIBUNA ILLUSTRATA) αναφέρεται με χαρακτηριστική ευκρίνεια στο περιστατικό αυτό. Βλέπουμε λοιπόν να βυθίζεται το πλοίο χτυπημένο από την αυστριακή κανονιοφόρο στον όρμο της Αγίας Πελαγίας.

Στη συνέχεια και μετά από δύο χρόνια ο πλοίαρχος Στυλιανός Πρατσινάκης ή Μακρής με τη δημοσιευόμενη αίτησή του ζητά την πιστοποίηση του γεγονότος από την πλευρά του Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου.

Το Δημοτικό όμως Συμβούλιο που κάνει δεκτή την αίτησή του αποφαίνεται με την υπ’αριθμ. 6/25-5-1900 απόφαση του, “ότι δεν δύναται να πιστοποιήσει το βαθμό της βλάβης που έχει υποστεί, καθώς και την προς εργασία ανικανότητα του αιτούντος”.

* Ο Γιώργος Παναγιωτάκης είναι συγγραφέας- ιστορικός ερευνητής