Του Κώστα Μπογδανίδη

Η Ιστορία κάνει κύκλους. Αυτό είναι γνωστό. Αλλά ορισμένες φορές παίζει περίεργα παιγνίδια. Σήμερα ένας Ιάκωβος Γιοσάκης και ο μητροπολίτης Αττικής(Παντελήμων) έχουν κάνει άνω κάτω την Εκκλησία και φέρνουν σε δύσκολη θέση τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο.

Και ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής πιέζεται να πάρει θέση. Τέτοιες μέρες το 1962 ένας άλλος Ιάκωβος ο Αττικής και Μεγαρίδος Ιάκωβος σκανδάλιζε την Εκκλησία με τα «κουσούρια» του κι όταν εξελέγη Αρχιεπίσκοπος με την εύνοια του Παλατιού έφερε σε δυσχερέστατη θέση την τότε κυβέρνηση. Και ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Καραμανλής παρενέβη για να φύγει από το θρόνο του! Είναι ίσως ο πιο βραχύβιος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών αφού έμεινε στη θέση του μόλις 12 ημέρες. Το μόνο που έλειπε από εκείνη την υπόθεση ήταν οι κασέτες, οι κρυφές κάμερες και ο …Μάκης Τριανταφυλλόπουλος!

Το 1961 είχαν γίνει οι περιβόητες εκλογές που έμειναν στην Ιστορία ως «οι εκλογές της βίας και της νοθείας». Ο Κ.Καραμανλής αν και δεν αποδέχτηκε ποτέ ότι οι εκλογές είχαν νοθευθεί ο Ανένδοτος από την Ένωση Κέντρου είχε ξεκινήσει. Και η κυβέρνηση βρισκόταν σε αμυντική θέση αφού έπρεπε καθημερινά σχεδόν να αποκρούει τις επιθέσεις του Γ.Παπανδρέου και των συνεργατών του. Ήταν βαρύ το πολιτικό κλίμα και ξαφνικά στις αρχές του 1962 ήρθε να το…φάει και ο θάνατος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Θεόκλητου. Ήταν 8 Ιανουαρίου όταν έγινε γνωστός ο θάνατος του μακαριστού Θεόκλητου.

Οι διαδικασίες για την εκλογή νέου Αρχιεπισκόπου ορίστηκαν για τις 13 του μήνα και ένα έντονο παρασκήνιο, ως συνήθως, παίχτηκε για το ποιος θα κερδίσει την εκλογή. Τρεις ήταν οι βασικοί διεκδικητές του θρόνου:

-ο μητροπολίτης Καβάλας Χρυσόστομος

-ο μητροπολίτης Μαντίνειας Γερμανός

-και ο μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος Ιάκωβος.

Ο Ιάκωβος Βαβανάτσος που ήταν από το Γαλαξίδι εθεωρείτο ο πιο συγκροτημένος και ο πλέον καταρτισμένος θεολογικά από όλους. Είχε επίσης το πλεονέκτημα ότι ήταν αγαπητός από μεγάλη μερίδα της λεγόμενης αστικής τάξης, ενώ είχε και άριστες σχέσεις με την Φρειδερίκη και κατ’επέκταση όλο το Παλάτι. Ήταν δε από τους παλιότερους μητροπολίτες αφού είχε την μητρόπολη Αττικής από το 1936. Όλα έδειχναν ότι ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί. Μόνο που άρχισαν να εμφανίζονται ορισμένα δημοσιεύματα που χτυπούσαν τον Ιάκωβο για τα «κουσούρια» του και την προσωπική του ζωή. “Τοιούτος πρέπει υμίν αρχιερεύς” έγραψε χαρακτηριστικά η “Εστία”. Σε αυτή την ιστορία πρωτοστατούν κάποιοι σκληροί λαϊκοί και αρχιμανδρίτες με επικεφαλής τον Αυγουστίνο Καντιώτη, μετέπειτα μητροπολίτη Φλώρινας.



Η εκλογή



Η κυβέρνηση άρχισε να υποψιάζεται ότι το κλίμα χαλάει και επιχείρησε μέσω του αρμόδιου υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων, Γρ.Κασιμάτη, να παρέμβει ώστε να υπάρξει μία μικρή αναβολή της εκλογής. Τότε μπήκε στην μέση η Φρειδερίκη που κάλεσε στα Ανάκτορα τον υπουργό και «του τράβηξε το αυτί». Έτσι, η εκλογή προχώρησε κανονικά για τις 13 Ιανουαρίου. Η αστυνομία πήρε μέτρα διότι είχαν πληροφορηθεί ότι θα υπάρξουν ταραχές.

Η εκλογή έγινε και ο Ιάκωβος εξελέγη Αρχιεπίσκοπος παίρνοντας τους 33 από τους 58 ψήφους των Ιεραρχών. Με την έξοδό του ακούστηκαν πολλά χειροκροτήματα και το συνηθισμένο ‘άξιος’ , αλλά και ορισμένες αποδοκιμασίες. Ήταν η αρχή των όσων τραγελαφικών θα ακολουθούσαν. Ένας άλλος αρχιμανδρίτης βγήκε την επομένη και κατήγγειλε τον Αρχιεπίσκοπο επικαλούμενος φήμες για την προσωπική του ζωή, ενώ προσφυγή κατά του κύρους της εκλογής κατέθεσε κι ένας απόστρατος αξιωματικός. Ο Αυγουστίνος βγαίνει ανοιχτά και τον καλεί να παραιτηθεί και η Ιερά Σύνοδος αναγκάζεται να ξεκινήσει ανακρίσεις μετά τις καταγγελίες.

Για να προλάβει τα χειρότερα το Παλάτι ο Αρχιεπίσκοπος καλείται σε ακρόαση από τον βασιλιά Παύλο, υπογράφεται εσπευσμένα το διάταγμα το οποίο επίσης επικυρώνει και ο υπουργός Παιδείας. Αρχίζουν όμως τα όργανα και στην αντιπολίτευση που χτυπά την κυβέρνηση συνεχώς και για το θέμα αυτό. Η κυβέρνηση για να ξεφύγει αναγγέλλει ότι θα φέρει πρόταση για το νέο καταστατικό χάρτη της Εκκλησίας, ενώ στις 18 του Γενάρη ο Ιάκωβος ανεβαίνει στα Ανάκτορα. Όλοι μαζί τον υποδέχονται με μεγάλες τιμές. Το ίδιο συνέβη και στην Μητρόπολη για την τελετή ενθρόνισης. Μόνο που εκεί συμβαίνουν δύο ακόμη πράγματα: είναι γεμάτος ο χώρος από αστυνομικούς που προστατεύουν την τελετή από τους διαμαρτυρόμενους, αλλά και απουσιάζει ο υπουργός Παιδείας! Με την κίνηση αυτή η κυβέρνηση δείχνει ότι κάνει ένα πρώτο βήμα προς τα πίσω. Το παλάτι αντιδρά και αρχίζουν οι πρώτες επιθέσεις του Παλατιού κατά του Καραμανλή, ενώ ο αυλάρχης Λεβίδης επιτίθεται κατά του Κασιμάτη.

Στο μεταξύ αρχίζουν και βγαίνουν πια και μητροπολίτες κατά του Ιακώβου. Τον καλούν να παραιτηθεί. Σε ορισμένες μητροπόλεις της χώρας αποφεύγουν να μνημονεύουν και το όνομά του, δεν διαβάζουν καν τις εγκυκλίους! Στην Αθήνα και στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής τα πράγματα είναι καλύτερα για τον Ιάκωβο, ενώ σπεύδει να βοηθήσει την κατάσταση και ο Πατριάρχης Αθηναγόρας ο οποίος στέλνει μητροπολίτες από το Φανάρι για να συναντήσουν τον Αρχιεπίσκοπο. Ήταν μια προσπάθεια να δείξουν ότι και το Πατριαρχείο είναι με το νέο Αρχιεπίσκοπο.

Το κλίμα έχει βαρύνει πολύ. Στην κυβερνητική σύσκεψη της 24ης Ιανουαρίου ο Καραμανλής αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να πάρει θέση και στην ανακοίνωση που εκδίδεται αναφέρει επί λέξει ότι η Εκκλησία έπρεπε να αντιμετωπίση εξ’ιδίας πρωτοβουλίας το θέμα’ λέγοντας ότι εφαρμόζει το νόμο με απόλυτη αμεροληψία:

“Τούτου όμως μη γενομένου- συνεχίζει η ανακοίνωση-, η Κυβέρνησις διαπιστώνουσα την υφισταμένην εις το χριστεπώνυμον πλήρωμα διχοστασίαν περί το πρόσωπον του Αρχιεπισκόπου (...) προτίθεται να καταθέση αμέσως εις την Βουλήν νομοσχέδιον δια του οποίου αφ’ενός μεν θα καθορίζεται διά το μέλλον, ότι ο Αρχιεπίσκοπος θα εκλέγεται μεταξύ των εν ενεργεία μητροπολιτών υπό μικτού σώματος κληρικών και λαϊκών αφ’ετέρου δε θα είναι δυνατή η κήρυξις εις χηρείαν του θρόνου εν περιπτώσει διχοστασίας περι το πρόσωπον του Προκαθημένου της Εκκλησίας. Η απόφασις θα λαμβάνεται ουχί υπό της Κυβερνήσεως, αλλά υπό του καθιερωμένου μικτού εκλογικού σώματος συγκαλουμένου μετ’απόφασιν του υπουργικού συμβουλίου”.

Το μήνυμα που έστειλε η κυβέρνηση ήταν προφανές. Εάν δεν ξεκαθαρίσουν τα πράγματα μόνοι τους οι ιεράρχες τότε θα αναγκαστεί η κυβέρνηση να αλλάξει το νόμο και θα χάσουν το προνόμιο να εκλέγουν τον ‘προκαθήμενό’ τους. Έστειλε δηλαδή το μήνμηα ο Καραμανλής ότι είναι έτοιμος να ψηφίσει νόμο που θα προβλέπει ότι και οι απλοί κληρικοί θα συμμετέχουν στην εκλογή των μητροπολιτών! Οι ιεράρχες έπιασαν το υπονοούμενο. Και την επόμενη κιόλας ημέρα συνήλθε η ιεραρχία υπό την προεδρία του Ιακώβου που από την πρώτη στιγμή αρνιόταν να παραιτηθεί. Τώρα οι μητροπολίτες του ‘έβαλαν το μαχαίρι στο λαιμό’. Και ο ίδιος μετά από πολύωρη και δραματική συνεδρίαση αποφασίζει να παραιτηθεί!

“Θυσιάζω και σφαγιάζω εμαυτόν και ρίπτομαι ως ο Ιωνάς εις την θάλασσαν, χάριν της κανονικής διοικήσεως και της ζωής της Εκκλησίας. Και είμαι βέβαιος, ότι η Ιστορία θα εκτιμήση την υπέρ της Εκκλησίας αυτοθυσίαν μου και ολοκληρωτικήν προσφοράν μου, με την διάπυρον ευχήν όπως η Πολιτεία μη τολμήση να επέμβη εις τα εσωτερικά της Εκκλησίας”.

Στις 14 Φεβρουαρίου συνήλθε εκ νέου η Ιεραρχία και εξέλεξε σχεδόν παμψηφεί ως νέο Αρχιεπίσκοπο τον Καβάλλας Χρυσόστομο-πήρε τους 54 από τους 57 ψήφους. Αν και ο Ιάκωβος Αθωώθηκε από το Συνοδικό δικαστήριο για τις κατηγορίες η ιστορία έκλεισε εκεί. Σε εκείνη πάντως την εκλογής άνοιξε ένας νέος κύκλος αφού στη δεύτερη εκλογή εμφανίστηκε ένας άλλος φιλόδοξος, ο Ιερώνυμος Κοτσώνης(που τότε δεν ήταν μητροπολίτης!) που έμελλε να γίνει αργότερα Αρχιεπίσκοπος από την χούντα.

ΠΗΓΕΣ

-Από τον εμφύλιο στη χούντα, Σπ.Λιναρδάτου

-Η μαύρη βίβλος

-Εφ.ΠΑΤΡΙΣ, 1962

-Εφ.Ακρόπολις, 1972

-εφ.ΤΟ ΒΗΜΑ, 1962