Στην πρώτη σύγχρονη Ολυμπιάδα πήραν μέρος 285 αθλητές από 13 χώρες. Η έναρξη των αγώνων αναγγέλθηκε με τον ήχο μιας σάλπιγγας. Εμφανίστηκαν τότε οι αθλητές που θα λάμβαναν μέρος στα προκριματικά του πρώτου αγωνίσματος, του δρόμου των 100m.

Το δεύτερο αγώνισμα της ημέρας, το οποίο ήταν τελικός, ήταν το τριπλούν. Ο νικητής Αμερικανός Κόνολι, με άλμα στα 13,71m, ήταν ο πρώτος ολυμπιονίκης των συγχρόνων Ολυμπιακών Αγώνων. Αμερικανός ήταν και ο νικητής στο αγώνισμα της δισκοβολίας. Ονομαζόταν Γκάρετ και κέρδισε και το χρυσό μετάλλιο στο αγώνισμα της σφαιροβολίας. Τις επόμενες ημέρες, παράλληλα με τα αγωνίσματα του στίβου έγιναν και τα αγωνίσματα της γυμναστικής, της άρσης βαρών, της πάλης, του τένις, της οπλομαχίας και της σκοποβολής. Η ποδηλασία διεξήχθη στο ποδηλατοδρόμιο που κατασκευάστηκε για αυτόν ακριβώς το λόγο στο Νέο Φάληρο. Την πέμπτη ημέρα των αγώνων έγινε το αγώνισμα του μαραθώνιου. Η ιδέα ανήκε στο Γάλλο λόγιο Μισέλ Μπρελ, ο οποίος πρότεινε στον Κουμπερτέν να επαναληφθεί η κούρσα του Φειδιππίδη και αυτός θα προσέφερε το έπαθλο στο νικητή. To αγώνισμα αυτό έκρυβε για τους Έλληνες φιλάθλους ξεχωριστές συγκινήσεις. Η νίκη του Σπύρου Λούη, του νερουλά από το Μαρούσι, συγκίνησε τόσο πολύ το πανελλήνιο, ώστε πέρασε στη σφαίρα του θρύλου.

Την τελευταία ημέρα έγινε η απονομή των μεταλλίων στους νικητές και ο βασιλιάς Γεώργιος κήρυξε τη λήξη των αγώνων, οι οποίοι γνώρισαν μοναδική επιτυχία, μια επιτυχία τόσο αναγκαία για τη συνέχιση του θεσμού.

Ο αθλητής που κυριάρχησε σε αυτούς τους Ολυμπιακούς Αγώνες ήταν ο Σπύρος Λούης. Μπροστά σε 70.000 θεατές, ως επί το πλείστον Έλληνες, και τις βασιλικές οικογένειες της Ελλάδας και της Σερβίας τερματίζει πρώτος στη δύσκολη διαδρομή Μαραθώνας-Αθήνα. Οι θεατές έχουν ήδη πληροφορηθεί το νέο από τον αφέτη, που έφιππος το ανακοινώνει πρώτα στη βασιλική οικογένεια. Όταν ο νερουλάς από το Μαρούσι εισέρχεται στο στάδιο, αποθεώνεται από τους θεατές που κλαίνε, τραγουδούν τον εθνικό ύμνο, ενώ οι γυναίκες πετούν στα πόδια του τα χρυσαφικά τους.

Ο χρόνος του νικητή ήταν 2 ώρες 58 λεπτά και 50 δεύτερα για την απόσταση των 42 και κάτι χιλιομέτρων. Πάντως αρκετοί ξένοι συγγραφείς, χωρίς να έχουν όμως αποδείξεις, υποστηρίζουν ότι η νίκη του Λούη οφειλόταν στο γεγονός ότι είχε κόψει δρόμο μέσα από τα χωράφια.

Όπως όλα τα μεγάλα γεγονότα, η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 είχε τα δικά της απρόοπτα. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ήταν η συμμετοχή της πρώτης γυναίκας σε ολυμπιακό αγώνισμα.

Έστω και ανεπίσημα, μια Ελληνίδα δρομέας κάλυψε την απόσταση του κλασικού αγωνίσματος, από τον Μαραθώνα μέχρι τη θέση «Παραπήγματα», όπου σήμερα βρίσκεται το Νοσοκομείο Ευαγγελισμός. Το γεγονός συνέβη 88 ολόκληρα χρόνια πριν από την επίσημη αποδοχή αθλητριών στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Είναι φανερό πως στα τέλη του 19ου αιώνα η ατμόσφαιρα δεν ήταν ευνοϊκή για την παρουσία γυναικών στον αθλητισμό. Ακόμη και ο ίδιος ο βαρώνος Πιερ ντε Κουμπερτέν ήταν αρνητικός στη συμμετοχή γυναικών στην Ολυμπιάδα.

Το όνομα της γυναίκας μαραθωνοδρόμου ήταν Σταμάτα -ή κατ' άλλους Μελπομένη - Ρεβίθη. Πάμφτωχη, και μητέρα δυο παιδιών, η Σταμάτα πίστευε ότι αν κατάφερνε να αποδείξει την αντοχή της στο αγώνισμα, είχε ελπίδες να βρει δουλειά ή να έστω να κερδίσει την υπόσχεση του δημάρχου ή του διαδόχου του θρόνου ότι θα την βοηθούσαν.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής, μολονότι η συμμετοχή της ήταν ανεπίσημη, η γυναίκα φρόντισε να επιβεβαιώσει την παρουσία της με μαρτυρίες προσώπων σε όλο το μήκος της διαδρομής.

Η πρόθεση της Ρεβίθη να αγωνιστεί δημοσιοποιήθηκε μια εβδομάδα πριν από την έναρξη του Μαραθωνίου, με σκωπτικά, κάποιες φορές, δημοσιεύματα του Τύπου. Την απόφαση να αγωνιστεί την πήρε όταν έμαθε ότι υπήρχε και μια Αμερικανίδα που ήθελε να συμμετάσχει στους Αγώνες.

Παρουσιάστηκε τότε στην αρμόδια επιτροπή και με δυνατή φωνή παρακάλεσε να συμπεριληφθεί στον επίσημο κατάλογο των αθλητών του αγωνίσματος. Η προθεσμία για τις δηλώσεις συμμετοχής όμως είχε παρέλθει κι έτσι η επιτροπή απέρριψε το αίτημά της.

Την Πέμπτη 28 Μαρτίου, ωστόσο, παραμονή του αγωνίσματος, κι ενώ οι χωρικοί του μικρού οικισμού στο Μαραθώνα συνέχιζαν να υποδέχονται θερμά τους επίσημους αθλητές, μια γυναίκα κατέβηκε από μια άμαξα που μόλις είχε φθάσει στο χωριό.

Την Παρασκευή 29 Μαρτίου, η Σταμάτα ζήτησε από τον παπά του χωριού να της διαβάσει μια ευχή ώστε να τρέξει γρήγορα την απόσταση, αλλά εκείνος της απάντησε ότι ευχές δικαιούνταν μόνον οι αθλητές που περιλαμβάνονταν στην επίσημη λίστα.

Τελικώς, η γυναίκα δεν κατάφερε να πάρει την άδεια να ακολουθήσει τους άλλους μαραθωνοδρόμους στην επίσημη διαδρομή. Δεν κατέθεσε όμως τα όπλα. Στις 30 Μαρτίου 1896, την επομένη του θριάμβου του Σπύρου Λούη, και ενώ όλη η Αθήνα γιόρταζε ακόμη την επιτυχία του, η Σταμάτα ήταν έτοιμη για τον μοναχικό της Μαραθώνιο. Πριν ξεκινήσει θεώρησε σκόπιμο να εξασφαλίσει την υπογραφή του δάσκαλου, του δήμαρχου και του δικαστή του χωριού σε ένα χειρόγραφο πιστοποιητικό που επιβεβαίωνε την «08.00 πρωινή ως ώρα εκκίνησης».

Στη 1.30 το μεσημέρι, η Ρεβίθη είχε φθάσει στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις στα Παραπήγματα, καλύπτοντας την απόσταση σε 5 ώρες και 30 λεπτά. Εδώ τελειώνει η ιστορία της. Μπορεί να εμποδίστηκε να προχωρήσει ως το Παναθηναϊκό Στάδιο, όπου την προηγουμένη ο Λούης είχε κερδίσει τη νίκη στον πρώτο Μαραθώνιο της σύγχρονης εποχής, αλλά η επιμονή της καταξιώθηκε λιγο αργότερα.