Της Κατερίνας Μυλωνά
Αν κάποιος δίπλα στη λέξη «επιστήμονας», τοποθετήσει τη λέξη «οραματιστής», τότε αυτομάτως εμφανίζεται το όνομα του ομότιμου καθηγητή, προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής των διαλέξεων Ωνάση του ΙΤΕ, κ. Γιάννη Παπαμαστοράκη. Σε μία αποκαλυπτική συνέντευξή του στην «Π», εξηγεί πώς καταφέρνει κάθε χρόνο να φέρνει στο Ηράκλειο κορυφαίους επιστήμονες, νομπελίστες, να μιλούν για τα τελευταία επιτεύγματα της έρευνας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:
Πώς ξεκίνησε η πρωτοβουλία των διαλέξεων Ωνάση το 2001; Είστε ικανοποιημένος από τη μέχρι σήμερα πορεία τους;
“To φθινόπωρο του 1999 προσκάλεσα τον πρόεδρο του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, τον αείμνηστο Στέλιο Παπαδημητρίου, να έλθει στην Κρήτη και να παρουσιάσει στους φοιτητές μας το πρόγραμμα των ακαδημαϊκών δραστηριοτήτων του Ιδρύματος Ωνάση.
Σε συνάντηση που είχαμε τον Ιανουάριο του επόμενου έτους 2000 στην Αθήνα μαζί του παρουσία του αντιπροέδρου Παύλου Ιωαννίδη και αφού είχαμε κάνει μια μακρά συζήτηση για τα τεκταινόμενα στο χώρο της Ανώτατης Εκπαίδευσης ο Στέλιος Παπαδημητρίου μου λέει «όταν έλθω στην Κρήτη, θα σου φέρω ένα δώρο». Τον κοίταξα με απορία και τότε αυτός συνέχισε «έως τώρα το Ίδρυμα Ωνάση υποστηρίζει κυρίως τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Αυτό που θα ήθελα είναι να φέρνουμε στην Ελλάδα - στην Κρήτη τους πλέον κορυφαίους επιστήμονες του κόσμου από τον χώρο των θετικών επιστημών και να διδάσκουν σε μορφή σεμιναριακών διαλέξεων μιας εβδομάδος τους καλύτερους Έλληνες φοιτητές».
Επιστρέφοντας στο Ηράκλειο από κοινού με τον τότε πρόεδρο του ΙΤΕ Λευτέρη Οικονόμου καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για μια εξαιρετική ιδέα και πως το ΙΤΕ θα ήταν από όλες τις απόψεις το πλέον κατάλληλο συνεργαζόμενο ίδρυμα για να επιτύχει αυτό το πρωτόγνωρο για τα ελληνικά ακαδημαϊκά πράγματα εγχείρημα.
Ο κ. Παπαδημητρίου, στον οποίο μετέφερα αυτές τις σκέψεις, μού ζήτησε να συντάξω μια μελέτη όπου με όλες τις λεπτομέρειες θα ανέλυα το πώς ο θεσμός των σεμιναριακων διαλέξεων θα μπορούσε να υλοποιηθεί. Τον Μάρτιο του 2000 υπέβαλα στο Ίδρυμα Ωνάση μια εκτενή τεκμηριωμένη έκθεση η οποία έγινε αποδεκτή χωρίς απολύτως καμία αλλαγή. Στη συνέχεια ο Στέλιος Παπαδημητρίου μου ζήτησε να συγγράψω και το κείμενο μιας ιδρυματικής συμφωνίας μεταξύ του Ιδρύματος Ωνάση και του ΙΤΕ. Και αυτό τα κείμενο προς έκπληξη μου έγινε αυτολεξεί αποδεκτό, με μια μόνο ενδιαφέρουσα προσθήκη: ότι εκτός από τους προέδρους των δύο ιδρυμάτων έπρεπε να προσυπογράψω τη συμφωνία και εγώ ο ίδιος. Τότε πλέον ήταν φανερό ότι δεν είχα καμία επιλογή από το να αναλάβω προσωπικά να οργανώσω και να υλοποιήσω τον θεσμό των Σεμιναριακών Διαλέξεων Ωνάση «THE ONASSIS FOUNDATION SCIENCE LECTURE SERIES».
Με βάση τη συμφωνία, το Ίδρυμα Ωνάση αναλάμβανε τις δαπάνες για ταξίδια διαμονή κλπ για τους ομιλητές και φοιτητές και το ΙΤΕ την ευθύνη και το κόστος της τοπικής διοργάνωσης. Στους αρχικά μόνο Έλληνες φοιτητές, στους οποίους παρέχεται οικονομική ενίσχυση, προστέθηκε στη συνέχεια και ένας αριθμός μη Ελλήνων φοιτητών. Στόχος των Διαλέξεων είναι η περαιτέρω εκπαίδευση και προώθηση νέων, ταλαντούχων επιστημόνων, μεταπτυχιακών και τελειόφοιτων φοιτητών στον χώρο των Θετικών επιστημών. Οι Κεντρικοί ομιλητές κάθε σειράς διαλέξεων θα πρέπει να είναι κάτοχοι Βραβείου Νόμπελ ή αντίστοιχου υψίστου επιστημονικού επιπέδου.
Οι Σεμιναριακές Διαλέξεις Ωνάση με χαρακτήρα θερινού σχολείου, είχαν ως πρώτο έτος διεξαγωγής το 2001, αναφέρονται πάντοτε σε θέματα που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της έρευνας και έχουν καθιερωθεί ως ο πλέον υψηλού επιπέδου αντίστοιχος θεσμός σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό καταδεικνύεται και από το γεγονός ότι μεταξύ των ομιλητών παρελθόντων ετών συμπεριλαμβάνονται 17 νομπελίστες, 4 κάτοχοι του Βραβείου Turing και o βραβευθείς με το Fields Medal Edward Witten. Η μεγάλη παγκόσμια ιδιαιτερότητα και ξεχωριστή σημασία των Διαλέξεων Ωνάση είναι ότι νομπελίστες αφιερώνουν για τους φοιτητές μια ολόκληρη εβδομάδα παραμένοντας δεκάδες ώρες στο αμφιθέατρο του ΙΤΕ.
Σε 35 Έλληνες και 15 ξένους φοιτητές κάθε σειράς διαλέξεων που γίνονται δεκτοί με βάση τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις παρέχεται οικονομική ενίσχυση από το Ίδρυμα Ωνάση. Μέχρι σήμερα περισσότεροι από χίλιοι πεντακόσιοι φοιτητές (1200 Έλληνες και 300 φοιτητές από άλλες χώρες) έχουν συμμετάσχει σε μια από τις 22 σειρές διαλέξεων που ως τώρα έχουν διεξαχθεί στη Φυσική, τη Βιολογία, τη Χημεία και την Πληροφορική».
Για μερικές βδομάδες, το Ηράκλειο βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Πώς έχει ωφελήσει αυτό την πόλη μας και τα ιδρύματα που στεγάζει;
«Οι Διαλέξεις Ωνάση δίνουν την ευκαιρία στους πλέον εξαίρετους επιστήμονες από όλο τον κόσμο να γνωρίσουν την επιστημονική και κοινωνική κουλτούρα της Κρήτης και των ιδρυμάτων της, το φυσικό κάλλος του νησιού και τη φιλοξενία των κατοίκων του. Το πόσο σημαντικό μπορεί να αποβεί αυτό για την προώθηση των ελληνικών θέσεων διαφάνηκε σε μια δύσκολη περίοδο για τη χώρα μας την Άνοιξη του 2012 όταν 20 νομπελίστες έστειλαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπόμνημα (SUPFOPRT FOR GREECE) στο οποίο εξέφραζαν την πλήρη τους πίστη και υποστήριξη στην Ελλάδα και τα επιστημονικά της ιδρύματα. Οι περισσότεροι από τους νομπελίστες που υπέγραψαν το υπόμνημα είχαν έρθει στην Κρήτη και είχαν γνωρίσει την επιστημονική Ελλάδα μέσω των Διαλέξεων Ωνάση. Η αφρόκρεμα των φοιτητών που επιλέγεται να συμμετάσχει στις διαλέξεις γνωρίζει από κοντά τα ιδρύματα της Κρήτης και στο μέλλον μπορεί να τα επιλέξει για τη συνέχιση της επιστημονικής τους σταδιοδρομίας. Τέλος το φιλο-επιστημονικό κοινό της Κρήτης έχει την ευκαιρία στις Γενικές Ομιλίες που δίνονται από τους νομπελίστες να πληροφορηθεί για τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις στα καυτά μέτωπα της επιστήμης και της τεχνολογίας».
