Της Λίλιαν Δαφερμάκη
Να έχεις στα χέρια σου τη λύση και να επιμένεις να αναπαράγεις το πρόβλημα…
Με αυτή την προκλητική και απαράδεκτη διαχείριση του Δήμου Ηρακλείου, επιτείνεται μια απίστευτη περιβαλλοντική καταστροφή στο φαράγγι του Βενεράτου που εξακολουθεί να ρυπαίνεται από τα λύματα του Βενεράτου, της Αυγενικής, των Κερασίων και των Δαφνών. Τα λύματα των τριών πρώτων χωριών θεωρητικά θα έπρεπε να καταλήγουν στον βιολογικό καθαρισμό του Βενεράτου. Όμως η προηγούμενη δημοτική Αρχή επέλεξε να εγκαινιάσει τον βιολογικό καθαρισμό χωρίς να έχει ολοκληρώσει την εγκατάσταση των δικτύων σύνδεσής του με όλα τα σημεία των παραπάνω χωριών, με αποτέλεσμα τα λύματα να εξακολουθούν να πέφτουν στο φαράγγι. Η σημερινή δημοτική Αρχή, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης, ανακοίνωσαν ότι βρήκαν από τον προηγούμενο Σεπτέμβρη το κονδύλι για την εγκατάσταση των δικτύων που θα βάλουν τέλος στην ανεξέλεγκτη ρίψη των λυμάτων. Όμως τα έργα δεν προχωρούν, με επίσημη δικαιολογία τις δαιδαλώδεις εμπλοκές της γραφειοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση, αν σε ένα τόσο απλό έργο δεν ξεπερνιούνται μέσα σε δέκα μήνες οι όποιες γραφειοκρατικές εμπλοκές, αυτό είναι ένα σοβαρό στοιχείο αποτίμησης για το πόσο χαμηλά έχει βάλει ο Δήμος τον πήχυ προσφοράς του προς τους πολίτες.
Ανεξάρτητα όμως από όλα αυτά, έχει τεράστια αξία να δούμε πόσο σημαντικό είναι το φαράγγι του Βενεράτου από περιβαλλοντικής άποψης, με τη ματιά κορυφαίων επιστημόνων του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας (ΜΦΙΚ) οι οποίοι περιγράφουν τα ειδικά χαρακτηριστικά του σπουδαίου αυτού φυσικού πλούτου της περιοχής.
Τα γεωλογικά χαρακτηριστικά
Όπως αναφέρει ο έφορος γεωλογικών συλλογών του ΜΦΙΚ και επιστημονικός υπεύθυνος γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη Δρ Χαράλαμπος Φασουλάς, στα νότια του οικισμού του Βενεράτου αναπτύσσεται το εντυπωσιακό ομώνυμο φαράγγι. Η περιοχή εμφανίζει μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα όσον αφορά στα γεωλογικά της χαρακτηριστικά που πηγάζει εν μέρει από την παλαιογεωγραφική εξέλιξη της περιοχής και τη σημερινή της γεωγραφική θέση στους πρόποδες του Ψηλορείτη. Διακρίνουμε τρεις κύριους τύπους πετρωμάτων. Πρόκειται για ασβεστόλιθους ηλικίας 80-65 εκατ. χρόνων που εμφανίζονται νότια του οικισμού, μέσα στην κοιλάδα του φαραγγιού και αποτελούν το υπόβαθρο στο οποίο αποτέθηκαν όλα τα υπόλοιπα νεότερα πετρώματα. Ακολουθούν, εναλλαγές ψαμμιτών και κοραλλιογενών ασβεστολίθων (με απολιθώματα κοραλλιών, αχινών και δίθυρων) καθώς και μάργες. Την περίοδο του μέσου με ανώτερου Μειόκαινου η περιοχή αποτελούσε την ακτογραμμή της τότε θαλάσσιας περιοχής της λεκάνης του Ηρακλείου. Τα πετρώματα της ξηράς και του θαλάσσιου πυθμένα ήταν οι ασβεστόλιθοι του Κρητιδικού πάνω στους οποίους αποτέθηκαν στην παράκτια ζώνη και στις ρηχές και ζεστές τροπικές θάλασσες τα κροκαλοπαγή και οι εναλλαγές των ψαμμιτών με τους κοραλλιογενείς ασβεστόλιθους. Όταν αργότερα η περιοχή βυθίστηκε και συνεπώς ανέβηκε η στάθμη της θάλασσας, πάνω σε όλα τα προηγούμενα πετρώματα σχηματίστηκαν οι μάργες και οι μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι του ανώτερου Μειόκαινου. Όλη η περιοχή, μαζί με την υπόλοιπη Κρήτη, ανυψώθηκε πολύ αργότερα (πριν 1 εκατ. χρ.) και βγήκε από τη θάλασσα. Την περιοχή τεμαχίζουν τουλάχιστον τρία μεγάλα ρήγματα. Τα απότομα πρανή του φαραγγιού είναι αρκετά εντυπωσιακά με σπηλαιώσεις και χρωματισμούς. Στο τμήμα αυτό αναπτύσσεται το ιστορικό σπήλαιο Γρα Σπηλιάρα. Οι μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι αποτέλεσαν, όπως φαίνεται από την τοπική αρχιτεκτονική, μαζί με τους Κρητιδικούς ασβεστόλιθους το βασικό δομικό υλικό. Πάνω σε αυτούς έχουν λαξευτεί τα παλιά πατητήρια, όπως και ο αρχαίος οικισμός στη θέση Πύργος Αγίου Νικολάου. Το κατώτερο και πιο στενό τμήμα είναι εξίσου εντυπωσιακό και περιλαμβάνει καταρράκτες, σπηλαιώδεις, μικρές «κολύμπες», καθώς και το σχίσμα στην έξοδό του. Δυστυχώς, η όποια αξία του γεωπεριβάλλοντος υποβαθμίζεται σημαντικά από τη ρύπανση των νερών που προκαλεί η ανεξέλεγκτη απόρριψη των αστικών λυμάτων των υπερκείμενων οικισμών.
Όαση φυσικού περιβάλλοντος
Ο βιολόγος Ph.D. ,Έφορος Σπονδυλωτών ΜΦΙΚ και πρόεδρος φορέα διαχείρισης του εθνικού δρυμού Σαμαριάς, Πέτρος Λυμπεράκης, τονίζει ότι το φαράγγι του Βενεράτου είναι μια όαση φυσικού περιβάλλοντος μέσα σε μια θάλασσα καλλιεργειών. Η περιοχή αυτή δεν είναι μόνο μια όαση για τον άνθρωπο αλλά και για τη βιοποικιλότητα του τόπου, στην οποία βρίσκουν καταφύγιο δεκάδες είδη ζώων. Αυτό το οποίο θα πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι το νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του πολίτη στο καθαρό νερό το οποίο είναι ανεπίτρεπτο και αδιανόητο να ρυπαίνεται. Τόσο οι ευρωπαϊκές οδηγίες που έχουν ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία, όσο και το νομικό πλαίσιο της χώρας δεν αφήνει κανένα περιθώριο στη ρίψη λυμάτων στο νερό.
Ο ζωικός πλούτος
Από την πλευρά της η βιολόγος του ΜΦΙΚ PhD Δρ Ιάσμη Στάθη τονίζει ότι το φαράγγι του Βενεράτου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τους κατοίκους της περιοχής από την μινωική κιόλας περίοδο. Όσον αφορά τα αρθρόποδα ζώα, μπορεί κανείς να συναντήσει αντιπροσώπους από όλα τα υπόφυλα που ζουν σήμερα (αραχνίδια, καρκινοειδή, μυριάποδα, εξάποδα), όπως αράχνες, σκορπιοί, φαλάγγια, ακάρεα, ψευδοσκορπιοί, ισόποδα, χειλόποδα, διπλόποδα καθώς και μεγάλη ποικιλία σε είδη εντόμων. Ωστόσο, η ρύπανση (υγρά και στερεά απόβλητα καθώς και σκουπίδια) και η υποβάθμιση του φαραγγιού είναι τόσο έντονη που όλη αυτή η πλούσια αρθροποδοπανίδα πολύ πιθανό να συρρικνωθεί σε κάποια σημεία, στα οποία ο άνθρωπος δεν έχει αφήσει ακόμα τα ίχνη του. Ας έχουμε πάντα υπόψη μας ότι το περιβάλλον το κληρονομούμε από τους προγόνους και οφείλουμε να το παραδώσουμε ζωντανό και υγιές στις επόμενες γενιές. Αποτελούμε κομμάτι του και δεν είμαστε κυρίαρχοί του. Ό,τι κάνουμε που βλάπτει το περιβάλλον, κάποια στιγμή θα βλάψει κι εμάς.
Ο Δρ. Περιβαλλοντικής Βιολογίας Παναγιώτης Γεωργιακάκης σημειώνει ότι στο φαράγγι έχουν παρατηρηθεί να τρέφονται δύο είδη νυχτερίδων: η λευκονυχτερίδα (Pipistrellus kuhlii) και ο μικρορινόλοφος (Rhinolophus hipposideros). Αμφότερα προστατεύονται αυστηρά από την ελληνική και τη διεθνή νομοθεσία. Καθώς η πανίδα των νυχτερίδων του φαραγγιού δεν έχει μελετηθεί επαρκώς, είναι πολύ πιθανόν αυτό να χρησιμοποιείται και από άλλα είδη. Ιδίως στην κεντρική Κρήτη τέτοιοι βιότοποι σπανίζουν. Για τη διατήρηση των νυχτερίδων του φαραγγιού του Βενεράτου είναι απαραίτητη η διαφύλαξη της ποσότητας και της ποιότητας του νερού και της βλάστησης εντός του. Αυτό αποτελεί υποχρέωση των αρμόδιων αρχών σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία, όπως η οδηγία των οικοτόπων (92/43) της Ε.Ε.
Ο βιολόγος - ορνιθολόγος MSc Μιχάλης Δρετάκης τονίζει ότι το φαράγγι φιλοξενεί μια μεγάλη αποικία με κάργιες, κόρακες, αγριοπερίστερα (σε μίξη με κατοικίδια περιστέρια), γαλαζοκότσυφες, βραχοχελίδονα, βραχοκιρκίνεζα αλλά και πολλά σπουργίτια της κρητικής φυλής. Η παραποτάμια και δασική βλάστηση φιλοξενεί τα περισσότερα είδη με κυρίαρχα το σπίνο, το ψευταηδόνι, το μαυροσκούφη, τον κότσυφα, τον μαυροτσιροβάκο, την ωχροστριτσίδα και τον καλόγερο. Επίσης φωλιάζουνγαλαζοπαπαδίτσες, φάσες, τρυγόνια, φανέτα και τοπικά ο τσαλαπετεινός, ο σταχτομυγοχάφτης και η νησοπέρδικα.
Σε μέρη με ανοιχτή βλάστηση και καλλιέργειες ο μαυρολαίμης, ο κατσουλιέρης, η σταχτοκουρούνα, ο κοκκινοκεφαλάς, η καρδερίνα και ο φλώρος αλλά και είδη που απαντούν στα δασικά συστήματα. Από τα αρπακτικά πουλιά ξεχωρίζει η γερακίνα και τα νυχτόβια τυτώ, γκιώνης και νανόμπουφος.
Στην περιοχή τρέφονται πολλά είδη που αναπαράγονται σε κοντινές θέσεις αλλά και σε περιοχές του Ψηλορείτη, των ακτών και των νησίδων όπως οι ασημόγλαροι, ο μαυροπετρίτης, ο πετρίτης, η μαυροσταχτάρα και η βουνοσταχτάρα.
Η χλωρίδα
Ο γεωπόνος (βοτανικός) του ΜΦΙΚ Μανόλης Αβραμάκης εξηγεί ότι αυτό που κάνει το φαράγγι του Βενεράτου ενδιαφέρον εκτός απʼ αυτή καθʼ αυτή την γεωλογική του ομορφιά είναι ο χλωριδικός του πλούτος. Εδώ μπορεί κανείς να δει φυτά από τρεις διαφορετικούς βιότοπους. Φρύγανα (αγκαραθιές, ρίγανη) στις πλαγιές του φαραγγιού, Χασμόφυτα (αγριοκρέμιδα, κάπαρη, εφέδρες) στα κάθετα βράχια του και Παρυδάτια βλάστηση (πλατάνια, αγριοσυκιές, ιππουρίδες ) στις όχθες και τον πυθμένα του. Το φαράγγι μπορεί κάλλιστα να γίνει πόλος έλξης κατοίκων του χωριού, αλλά και επισκεπτών από της ευρύτερη περιοχή.
Η πυκνή βλάστηση με τα πλατάνια και τις συκιές, είναι ιδανική για κάποιον που αναζητά δροσιά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες, ενώ τα στενά εντυπωσιακά τοιχώματα του φαραγγιού, το καθιστούν επίσης πιθανό προορισμό του νεοσύστατου αθλήματος του canyoning (διάσχιση φαραγγιού με σχοινιά) αρκεί να ασφαλιστεί κατάλληλα.
Δυστυχώς οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στο φαράγγι, κυρίως μέσω άστοχων χωροθετήσεων και των αυθαίρετων λυμάτων, βάζουν σε κίνδυνο την οικολογική και την αισθητική αξία του φαραγγιού.
