Παρατηρήσεις από δορυφόρο της NASAΠαρατηρήσεις από δορυφόρο της NASA

Οι τελευταίες στιγμές της ζωής ενός αστεριού μπαίνουν στο… τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, με σκοπό να ρίξει φως στις… μαύρες τρύπες και τα αστέρια νετρονίων.

Τους επόμενους μήνες, σε συνέδρια που θα γίνουν στο Ηράκλειο αλλά και τις ΗΠΑ, αναμένεται να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα του προγράμματος με την ονομασία A-BINGOS και τίτλο «Διπλά αστρικά συστήματα με προσαύξηση μάζας σε κοντινούς γαλαξίες: Παρατηρήσεις και προσομοιώσεις».

Ο δρ. Ανδρέας ΖέζαςΟ δρ. Ανδρέας Ζέζας

Επικεφαλής είναι ο ερευνητής της Ομάδας Αστροφυσικής του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας, δρ. Ανδρέας Ζέζας. Οι ερευνητές αναλύουν δεδομένα από τα διαστημικά παρατηρητήρια Chandra και XMM-Newton της NASA και της ESA αντίστοιχα, το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, αλλά και από άλλα διαστημικά τηλεσκόπια, καθώς και το τηλεσκόπιο του Σκίνακα. «Ένα κομμάτι του project έχει να κάνει με την ανάλυση δεδομένων από ένα καινούργιο δορυφόρο της NASA που εκτοξεύτηκε πριν από περίπου τρία χρόνια και μας δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά σε άλλους γαλαξίες να μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε μαύρες τρύπες από αστέρια νετρονίων», εξηγεί στην «Π» ο ερευνητής.

Οι επιστήμονες έχουν πλέον την ευκαιρία να δουν τι συμβαίνει όταν ένα αστέρι πεθαίνει. «Όταν ένα αστέρι χρησιμοποιήσει όλα τα καύσιμά του, το υδρογόνο που έχει εξελίσσεται πολύ γρήγορα και πεθαίνει με μια εντυπωσιακή έκρηξη στο τέλος που μπορεί να αφήσει ένα υπόλειμμα που θα είναι ή ένα αστέρι νετρονίων ή μια μαύρη τρύπα. Το ποσοστό των αστεριών που αφήνουν είτε το ένα είτε το άλλο έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί μας λέει τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της έκρηξης, τις τελευταίες στιγμές της ζωής ενός αστεριού. Είναι οι μόνοι τρόποι για να μάθουμε καλύτερα αυτά τα στάδια της ζωής ενός αστεριού», εξηγεί ο δρ. Ανδρέας Ζέζας.

Η ερευνητική ομάδα του Αστεροσκοπείου Σκίνακα έχει καταφέρει να δημιουργήσει τα εργαλεία εκείνα, με τα οποία μπορεί να ξεχωρίσει κανείς μαύρες τρύπες από αστέρια νετρονίων, να τα ταξινομήσει και να βγάλει συμπεράσματα για την εξέλιξη των αστεριών και το θάνατό τους.

Ο επικεφαλής της έρευνας εξηγεί ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποια αστέρια θα εξελιχθούν σε αστέρι νετρονίων ή μαύρη τρύπα. «Υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα που προβλέπουν το τι θα περιμέναμε να συμβεί όταν πεθαίνει ένα αστέρι, αλλά έχουν πολλές παραμέτρους που δε γνωρίζουμε», εξηγεί.

Ένας παράγοντας είναι η μάζα του, ένα αστέρι 70 με 80 φορές μεγαλύτερο από τη μάζα του ηλίου θα μας δώσει μαύρη τρύπα, ενώ ένα μικρότερο ως δέκα φορές τη μάζα του ήλιου, θα γίνει αστέρι νετρονίων.

«Για το τι συμβαίνει ενδιάμεσα υπάρχουν πολλά ερωτηματικά», τονίζει.

Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες έχουν ως μοναδικό μέσο παρατήρησής τους την ακτινοβολία που εκπέμπουν τα διπλά συστήματα αστέρων προσαύξησης μάζας. Πρόκειται για τις μαύρες τρύπες και τα αστέρια νετρονίων που βρίσκονται κοντά σε άλλα αστέρια. Η μαύρη τρύπα επηρεάζει το αστέρι, απορροφά αέριο από το αστέρι και όταν πέφτει στη μαύρη τρύπα θερμαίνεται και το βλέπουμε να ακτινοβολεί. «Είναι ο μόνος τρόπος που έχουμε για να μπορέσουμε να παρατηρήσουμε μαύρες τρύπες και ένας από τους ελάχιστους για να βρούμε αστέρια νετρονίων, ειδικά σε άλλους γαλαξίες. Μελετώντας αυτούς τους πληθυσμούς, των διπλών αστρικών συστημάτων, μπορούμε να δούμε πώς εξελίσσονται και πώς σχετίζονται με τα υπόλοιπα αστέρια που είναι στον γαλαξία. Το πώς αλλάζει ο πληθυσμός των διπλών συστημάτων συναρτήσει του χρόνου είναι το μεγάλο ερώτημα που θέλουμε να απαντήσουμε», αναφέρει ο δρ. Ανδρέας Ζέζας.

«Έχουμε απαντήσει για τους κοντινούς γαλαξίες, μπορούμε να υπολογίσουμε τι συνέβη στους πρώτους γαλαξίες, όταν δημιουργήθηκαν και να δούμε πώς έχουν εξελιχθεί οι πληθυσμοί από μαύρες τρύπες και αστέρια νετρονίων κατά την εξέλιξη του σύμπαντος. Σε τόσο μεγάλες αποστάσεις, στις απαρχές του σύμπαντος είναι κάτι που δεν μπορούμε να μετρήσουμε καθόλου. Χρησιμοποιώντας γαλαξίες που είναι κοντά μας βγάζουμε συμπεράσματα που μπορούμε να εφαρμόσουμε για τις απαρχές του σύμπαντος», τονίζει ο ερευνητής.