Της Κατερίνας Μυλωνά
Στο επίκεντρο πανευρωπαϊκού, ακόμα και παγκόσμιου ενδιαφέροντος, βρίσκεται από την περασμένη Δευτέρα το ατμοσφαιρικό παρατηρητήριο της Φινοκαλιάς του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπου συνεργάζονται 50 ερευνητές από 25 διαφορετικά ιδρύματα.
Με αεροσκάφη, ειδικό εξοπλισμό, ακόμα και … μπαλόνια προσπαθούν να μετρήσουν τη σκόνη που έρχεται από τη Σαχάρα.
Ο επιστημονικός υπεύθυνος του πειράματος Pre-TECT, ερευνητής του Ινστιτούτου Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, κ. Βασίλης Αμοιρίδης, εξηγεί στην «Π» πως η Φινοκαλιά βρίσκεται σε ένα μοναδικό σημείο στη Μεσόγειο για τη μελέτη της σαχαριανής σκόνης. Το παρατηρητήριο είναι τοποθετημένο στο σημείο που υπάρχει το πρόβλημα, ακριβώς στο σταυροδρόμι μεταφοράς αερομαζών, ιδιαίτερα όσον αφορά στη σκόνη, και μακριά από ανθρωπογενείς πηγές. Το πείραμα θα διαρκέσει περίπου έναν μήνα και οι επιστήμονες θα προσπαθήσουν να κατανοήσουν τους μηχανισμούς που επηρεάζουν τα «ταξίδια» της σκόνης. Υπερσύγχρονα επίγεια όργανα, καθώς και ενάερια μέσα (drones και ένα αεροπλάνο της Γερμανικής Διαστημικής Υπηρεσίας) χρησιμοποιούνται για τις μετρήσεις. Παράλληλα με τις κυρίως ερευνητικές δράσεις του Pre-TECT, διεξάγονται εκπαιδευτικές δραστηριότητες υπό τη μορφή Θερινού Σχολείου, στο πλαίσιο του προγράμματος επιμόρφωσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας Η2020-TWINNING ECARS.
Ο κ. Αμοιρίδης εξηγεί πως «η πειραματική εκστρατεία Pre-TECT αφορά στη μελέτη των άγνωστων μηχανισμών που επηρεάζουν τη μεταφορά της ερημικής σκόνης από τις ερήμους σε απομακρυσμένες περιοχές. Επιπλέον, το πείραμα επικεντρώνεται στις φυσικο-χημικές ιδιότητες της σκόνης, όπως και στους ρυθμούς απόθεσής της στο έδαφος. Τα δεδομένα που θα συλλεχθούν, θα χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση των επιπτώσεων της μεταφερόμενης ερημικής σκόνης στο ηλιακό δυναμικό, στο σχηματισμό νεφών και στην κλιματική αλλαγή».
Οι επιπτώσεις στην υγεία
Οι επιδημιολογικές έρευνες της τελευταίας δεκαετίας έχουν τεκμηριώσει ότι τα αιωρούμενα σωματίδια είναι υπεύθυνα για αυξημένη αναπνευστική και καρδιαγγειακή νοσηρότητα, αλλά και για τη συρρίκνωση του προσδόκιμου επιβίωσης, καθώς και για την πρόκληση πολλών πρόωρων θανάτων. Επίσης, υπάρχουν επιπτώσεις της σκόνης στο κλίμα και στο περιβάλλον μιας περιοχής.
Για παράδειγμα, όπως αναφέρει ο κ.Αμοιρίδης, «η απόθεση της σκόνης στους ωκεανούς και στο έδαφος έχει επίπτωση στην αλιεία και στη γεωργία αντίστοιχα. Η βελτίωση της γνώσης μας σχετικά με τον ρόλο της σκόνης στο σχηματισμό των νεφών και της βροχής θα έχει μεγάλη επίπτωση επίσης στην προγνωστική μετεωρολογία».
Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα ο ελλαδικός χώρος αποτελεί σταυροδρόμι διαφορετικών αερίων μαζών, με σοβαρές συνέπειες στη δημόσια υγεία, στα οικοσυστήματα και στο επίπεδο των συντελούμενων κλιματικών αλλαγών.
Σύμφωνα με τον κ.Αμοιρίδη, «η Ελλάδα δέχεται την ισχυρή επίδραση από τις εκτεταμένες έρημους της Βόρειας Αφρικής, όπως η Σαχάρα και το Σαχέλ, από τις οποίες μεταφέρονται τεράστιες ποσότητες σκόνης με αυξημένη συχνότητα την άνοιξη. Το γεγονός αυτό οξύνει τα ήδη επιβαρυμένα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες, κυρίως στις αστικές περιοχές. Επιπλέον, μια σειρά επιστημονικών εργασιών καταδεικνύουν ότι τους καλοκαιρινούς κυρίως μήνες παρατηρείται ιδιαίτερη αύξηση των επιπέδων του όζοντος, αύξηση που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μεταφορά του ρύπου αλλά και προδρόμων αυτού ενώσεων από την Κεντρική-Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη».
Κέντρο αριστείας η Φινοκαλιά
Πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα Ερευνών (ERC) επέλεξε να χρηματοδοτήσει τον κ.Αμοιρίδη με δύο εκατομμύρια ευρώ, χορηγώντας του μια σημαντική «επιχορήγηση εδραίωσης» (Consolidating Grant), για να υλοποιήσει ένα πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα με την ονομασία D-TECT («Does dust triboelectrification affect our climate?»). Το Pre-TECT αποτελεί ουσιαστικά ένα πρόγραμμα προετοιμασίας του προγράμματος ERC D-TECT.
Το τελευταίο, που αναμένεται να ξεκινήσει φέτος τον Σεπτέμβριο, φιλοδοξεί να ανακαλύψει τους άγνωστους μηχανισμούς που ευθύνονται για τη μεταφορά της ερημικής σκόνης σε μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες αποστάσεις.
Ο κ. Αμοιρίδης τονίζει πως η Φινοκαλιά θα βρεθεί στο επίκεντρο των πειραμάτων, «θα γίνει ένα κέντρο αριστείας για τη μέτρηση των σωματιδίων της σκόνης, ένας σταθμός αναφοράς, πανευρωπαϊκά και παγκόσμια», τονίζει.
Ευχαριστεί τόσο το Πανεπιστήμιο Κρήτης όσο και τον Δήμο Αγίου Νικολάου για τη φιλοξενία.
