
Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου, ο εμβριθής αναγνώστης μπορεί να κατανοήσει απολύτως το περιεχόμενο των στίχων του Γ. Σεφέρη: «Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες...1». Καθώς, αποδίδουν στο ακέραιο το τίμημα που είχε για την ακαδημαϊκό Χρύσα Μαλτέζου το βαρύτιμο και πολυσήμαντο επιστημονικό έργο που επετέλεσε στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, ως Διευθύντριά του, κατά τα έτη (1998-2012).
Η ίδια «εσήκωσε τις μεγάλες πέτρες» στο Ινστιτούτο, φυλάσσοντας τις Θερμοπύλες» του Ελληνισμού στη Βενετία. Αυτή είναι η αλήθεια ότι εργάστηκε και περαίωσε, ευδοκίμως, ένα μεγαλόπνοο, πολύμοχθο, πολυσήμαντο, και ανυπέρβλητο έργο, παρακάμπτοντας κάβους πολλούς...
Η έκδοση αυτή είναι αφιερωμένη στη Μνήμη Μ. Ι. Μανούσακα, και όπως αναφέρεται στο εσώφυλλο του βιβλίου, «τα έσοδα από την πώληση θα διατεθούν για τους σκοπούς της Ακαδημίας Αθηνών». Το βιβλίο εστιάζει καταρχάς στους σταθμούς της επιστημονικής ζωής της Χρύσας Μαλτέζου και ακολούθως στο χρονικό δίωξης του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας και των διευθυντών του σε τρεις φάσεις. Μετά το τέλος της θητείας του αείμνηστου καθηγητή Μ. Ι. Μανούσακα, κατά τα έτη 1982-1990), ομοίως για τη δική της θητεία, ως διευθύντριας, από το 2010 και εξής, και τέσσερα χρόνια μετά την αποχώρησή της (2016).
Α΄ Σταθμοί επιστημονικής ζωής- « Εισιτήριο Σημείωμα»: Ο αναγνώστης που θα πάρει στα χέρια του το βιβλίο αυτό, θα διαπιστώσει ότι το Εισιτήριο σημείωμα, είναι γραμμένο με λογοτεχνική δεξιότητα, καθώς καταγράφονται σʼ αυτό, εντυπώσεις, αισθήματα και εικόνες, που αντικαθρεπτίζουν άγνωστες, στους πολλούς, εσωτερικές πτυχές της προσωπικότητας της συγγραφέως. Η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, με λυρισμό και στοχασμό, με την καθαρή ματιά της συγγραφέως του, από τη σκοπιά της, ως ιστορικού, ως προς τη θεώρηση του χώρου των προσώπων, των πραγμάτων. Τα κοινά σύμβολα των δύο πόλεων, σταθμών ζωής, της γενέτειρας Αλεξάνδρειας και της Βενετίας (Γαληνοτάτης) των επιστημονικών ενδιαφερόντων της, και η αλληγορική τους σύνδεση με τις εκδοχές του μύθου και της ιστορίας, καθόρισαν τις επιλογές της ζωής, της ερευνητικής και επιστημονικής σταδιοδρομίας της. Με την ίδια ιδεαλιστική προσέγγιση, ξετυλίγει το νήμα του δικού της χρονικού ζωής- ανάμεσα στις πόλεις που γεννήθηκε, αγάπησε και προσέφερε: την Αλεξάνδρεια- την Αθήνα- τη Βενετία- το Ρέθυμνο.
Ξεχωρίζω κάποια αποσπάσματα: στην ενότητα «Από την Αλεξάνδρεια στη Βενετία», σ. 22: «Η ζωή μου στην Αλεξάνδρεια, στο μεγάλο σταυροδρόμι συνάντησης ετερογενών πολιτισμικών παραδόσεων, μού χάρισε ποικιλία εμπειριών που συνέβαλαν στην κατοπινή επιστημονική μου σταδιοδρομία. Βιώνοντας την κοσμοπολίτικη αλεξανδρινή ατμόσφαιρα, αντιλαμβανόμουν κατόπιν με ευκολία την ανθεκτικότητα των πολιτισμικών παραδόσεων, τους μηχανισμούς παραγωγής πολιτισμικού συγκερασμού, τις παντοίες θρησκευτικές αντιλήψεις, τον τρόπο διακίνησης και τη δυναμική διαφορετικών μεταξύ τους καλλιτεχνικών τάσεων, ροπών και ρευμάτων».
Στην ενότητα: «Ενετίαζε», σ.25-26: «Πόλη με βυζαντινές ρίζες, πότε αγαπημένη θυγατέρα του Βυζαντίου, πότε οργισμένη αντίπαλή του, πότε μητριά και πότε μάνα των Ελλήνων που ζήτησαν άσυλο στις νησίδες της με την τουρκική επικράτηση στις πατρίδες τους, η Βενετία προσκαλεί τους Έλληνες να ταξιδέψουν στον χρόνο, για να παρακολουθήσουν ένα συνεχές πάρε- δώσε που ορισμένες του εκφάνσεις επιβιώνουν ως σήμερα στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της. Στη θελκτική αυτή πόλη, όπως όλοι όσοι υπήρξαν υπότροφοί της, έτσι κι εγώ απέκτησα το προνόμιο να αναδιφώ πρωτογενείς πηγές της ιστορίας στα περίφημα αρχεία και τις βιβλιοθήκες της και να ανασκαλεύω καθημερινά τα σημάδια, φανερά ή δυσδιάκριτα, που έχουν αφήσει μεμονωμένα άτομα, κοινωνικές ομάδες και ιδέες στα έγγραφα. Η αρχειακή έρευνα προκαλεί στον ερευνητή συγκίνηση και του χαρίζει ικανοποίηση ανάλογη με αυτήν που νοιώθει ο αρχαιολόγος με την ανασκαφή. Για τους νέους έλληνες υποτρόφους που έρχονται σε καθημερινή επαφή με τους αρχειακούς θησαυρούς που φυλάγονται στη Βενετία, η πόλη είναι το ανοικτό παράθυρο της ελληνικής επιστήμης στην Ευρώπη».
Παραθέτω ακόμη την αναφορά της στο Ρέθυμνο και τη διδασκαλία της στο Παν/μιο Κρήτης (σ. 26): «Όταν αργότερα άρχισα να διδάσκω στο νεοσύστατο τότε Πανεπιστήμιο Κρήτης, στο Ρέθυμνο, την ιστορία της βενετοκρατίας στην Ελλάδα, είχα ζωντανή την εικόνα της εποχής που μελετούσα, καθώς η μικρή, κτισμένη στην άκρη της θάλασσας, κρητική πολιτεία είναι γεμάτη χνάρια του βενετικού παρελθόντος που τα συναντάς στις μεγαλοπρεπείς οχυρώσεις, στα πλουμιστά θυρώματα, στις κρήνες, στις εκκλησίες, στα οικόσημα. Η διδασκαλία στο πανεπιστήμιο Κρήτης ήταν για μένα ένα μεστό μάθημα ιστορίας. Εκεί άλλωστε απέκτησα τους πρώτους μαθητές μου, με τους οποίους έχω ανοίξει από τότε δρόμους επιστημονικής, και όχι μόνο, επικοινωνίας και με τους οποίους μοιράζομαι τις ερευνητικές ανησυχίες και τα ερεθίσματα που προκαλούν οι αρχειακές πηγές και η προβληματική τους».
***
Βʼ «Χρονικό δίωξης» για την παραγωγή ενός βαρύτιμου επιστημονικού και πολιτισμικού έργου!
Στο πρώτο μέρος του βιβλίου της, η Χρύσα Μαλτέζου, συνοπτικά, με τρόπο λιτό και σεμνό παρουσιάζει το έργο της ως Διευθύντριας στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βενετίας. Η ίδια γράφει για το έργο του Ινστιτούτου τα εξής: (σ.30) «Ανοιχτό παράθυρο του Ελληνισμού στην καρδιά της Ευρώπης, γέφυρα που διευκολύνει τη διακίνηση της ελληνικής ερευνητικής εμπειρίας στα διεθνή επιστημονικά κέντρα και πρεσβευτής του πολιτισμού της χώρας μας στο εξωτερικό, το Ινστιτούτο έχει αναπτύξει από την ίδρυσή του πλούσια επιστημονική και εκπαιδευτική δραστηριότητα. Η Πολιτεία αντί να φροντίζει ένα τέτοιο ίδρυμα ως κόρην οφθαλμού, αντίθετα δείχνει με τις διώξεις τις οποίες εξαπέλυσε αναίτια εναντίον δύο διευθυντών του είτε ότι δεν χρειάζεται επιστημονικό ίδρυμα εκτός των συνόρων της είτε ότι δεν αντιλαμβάνεται την εθνική σημασία ενός κέντρου που καλλιεργεί με έδρα του μια ευρωπαϊκή πόλη την επιστημονική έρευνα. Μάλιστα το έργο που έχει επιτελεστεί κατά την περίοδο της θητείας μου ως διευθύντριας (1998-2012) έχει καταχωριστεί αναλυτικά στις δημοσιευμένες ετήσιες εκθέσεις πεπραγμένων, τις οποίες ωστόσο περίτρανα αγνοεί το Υπουργείο. Εδώ παρέχονται τα πεπραγμένα σε συνοπτική και συγκεντρωτική μορφή». Για την ακαδημαϊκή κοινότητα της Ελλάδας και του εξωτερικού είναι ακατανόητο το πώς χρήζουν Απολογίας οι διευθυντές του, όταν μάλιστα έχουν προσφέρει τις καλές υπηρεσίες τους στο Ίδρυμα και έχουν επιτύχει τη δημόσια διαπίστευση και την καθολική αναγνώριση για το έργο τους.
Το έργο της Χρύσας Μαλτέζου: πανεπιστημιακή δασκάλα η ίδια, με αφειδώλευτη προσφορά στην έρευνα και την επιστήμη της μεσαιωνικής και νεότερης ιστορίας, κράτησε το πηδάλιο του Ινστιτούτου, ως Διευθύντριά του, τιμώντας και εκπληρώνοντας στο ακέραιο τον σκοπό της Δωρεάς της ιστορικής Ελληνικής Κοινότητας της Βενετίας, σύμφωνα με τον Οργανισμό της Ίδρυσής του: Ως προς τον εκπαιδευτικό στόχο, να λειτουργήσει το Ινστιτούτο ως ερευνητικό κέντρο μετεκπαίδευσης νέων υποτρόφων της Ακαδημίας Αθηνών (σύγχρονη εκδοχή της ιστορικής Φλαγγινείου Σχολής). Επίσης, ως προς την αξιοποίηση και διαφύλαξη της περιουσίας και της πολιτισμικής κληροδοσίας, όχι μόνο άλλαξε την όψη και ανακαίνισε, αναστηλώνοντας το μνημειακό και κτηριακό συγκρότημα Campo dei greci, την πλατεία των Ελλήνων, το Μουσείο των βυζαντινών εικόνων, με τη συντήρηση και επανέκθεση των εικόνων του, το καμπαναριό του Αγίου Γεωργίου, την ιστορική Αίθουσα Συνελεύσεων της Κοινότητας, τον χώρο του Παλαιού Αρχείου, περαιώνοντας την καταλογογράφηση και ταξινόμησή του και τη ψηφιοποίησή του, αλλά και εκπόνησε ένα σημαντικό εκδοτικό έργο, και διοργάνωσε μια σειρά από διεθνή επιστημονικά συμπόσια και ημερίδες, σε συνεργασία και με άλλους επιστημονικούς φορείς, αναδεικνύοντας το Ινστιτούτο, σε ένα διεθνούς βεληνεκούς επιστημονικό και ερευνητικό Κέντρο μετεκπαίδευσης υποτρόφων, με εκδόσεις και συνέδρια.
Τιμητικές διακρίσεις του Ινστιτούτου και της Διευθύντριάς του: από ελληνικούς και ιταλικούς πολιτειακούς και ακαδημαϊκούς φορείς: Το 2003 απονεμήθηκε στη Χρύσα Μαλτέζου, ο Χρυσός Σταυρός του Τάγματος Τιμής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο. Το Ινστιτούτο τιμήθηκε στη διάρκεια της θητείας της α) για το έργο του στον τομέα της διάδοσης και της προβολής των ελληνικών πολιτισμικών αξιών από τον Δήμο Αθηναίων (1999), β) για την επιστημονική συμβολή του στην έρευνα των σχέσεων του Βυζαντινού και Μεταβυζαντινού Ελληνισμού με τον πολιτισμό του δυτικού κόσμου από το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης (2006), και γ) για τη συμβολή του στη συντήρηση και προβολή των πολιτισμικών αγαθών στο μνημειακό συγκρότημα της Πλατείας των Ελλήνων από το Πανεπιστήμιο της Bologna, με έδρα τη Ραβέννα, με το βραβείο (Premio Nazionale) Dante Aligheri (2007). Τέλος στη Διευθύντρια, μαζί με άλλες προσωπικότητες της ακαδημαϊκής κοινότητας της Βενετίας, απονεμήθηκε τιμητικό μετάλλιο από το Istituto di Cultura e Ricerca Umanistica, με την ευκαιρία του εορτασμού 80 χρόνων από την ίδρυσή του.
Χορηγίες: Το Ινστιτούτο χάρη στην πολυσχιδή επιστημονική προσωπικότητα της Χρύσας Μαλτέζου, ως Διευθύντριάς του, με αναγνώριση, τιμητικές διακρίσεις και εξέχον επιστημονικό κύρος στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διασφάλισε και «το καλό του όνομα» και «τις αξιόλογες επιχορηγήσεις, από ευπατρίδες ευεργέτες, με τις οποίες επέτυχε την αποκατάσταση των μνημείων της Πλατείας των Ελλήνων, που βρίσκονταν σε κακή κατάσταση διατήρησης, καθώς και τη συντήρηση και προβολή των ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας θησαυρών του, που απόκεινται στο ίδρυμα. Οι σημαντικότερες επιχορηγήσεις προσφέρθηκαν από τα εξής ιδρύματα: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Ίδρυμα Ι. Φ. Κωστοπούλου, Ίδρυμα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Ίδρυμα Σταύρος Ν. Νιάρχος, Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, και τη δωρήτρια Α.Φ. που θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία».
Εκδοτικό έργο: κατά τα έτη 1998-2012 δημοσιεύτηκαν συνολικά 94 βιβλία: 12 τόμοι του επιστημονικού περιοδικού Θησαυρίσματα, και ακόμη: συνθετικές μελέτες που αφορούν την ιστορία και τον πολιτισμό του βυζαντινού και μεταβυζαντινού κόσμου, συλλογικοί τόμοι, εκδόσεις εγγράφων, ο Οδηγός του Ιστορικού Αρχείου (πόνημα της Χρύσας Μαλτέζου), κ. α., στην (εκδοτική σειρά Βιβλιοθήκη) . Αρχειακά τεκμήρια που σώζονται είτε στο αρχείο του Ινστιτούτου είτε στα αρχεία και τις βιβλιοθήκες της Ιταλίας (σειρά Πηγές-Grecolatinitas nostra), διδακτορικές διατριβές νέων ερευνητών, παλιών υποτρόφων και συνεργατών του ιδρύματος (σειρά Θωμάς Φλαγγίνης), ανακοινώσεις στις διεθνείς επιστημονικές συναντήσεις που οργάνωσε το Ινστιτούτο (σειρά Συνέδρια), κατάλογοι εκθέσεων, πρακτικά σεμιναρίων εργασίας και εκδηλώσεων που οργανώθηκαν σε συνεργασία με άλλα ιδρύματα (σειρά συνεργασίες με άλλα επιστημονικά ιδρύματα), ο Οδηγός του ανακαινισμένου Μουσείου Εικόνων, οι ετήσιες λεπτομερείς εκθέσεις πεπραγμένων του ιδρύματος (σειρά Εκθέσεις Πεπραγμένων), πραγματεία σε συνεργασία με τη Βικελαία Βιβλιοθήκη του Ηρακλείου (σειρά Ελληνολατινική Ανατολή), τέλος ενημερωτικά φυλλάδια, επετειακοί τόμοι κ. α. (σειρά Άλλες εκδόσεις). Βλ. αναλυτικά (σ. 35-39 του βιβλίου).
Εκδηλώσεις στο Ινστιτούτο: Διεθνή συνέδρια, συμπόσια, επιστημονικές συναντήσεις, ημερίδες εργασίας, εκθέσεις, σεμινάρια, διαλέξεις, κ.α), κατά τη διάρκεια της θητείας της Χρύσας Μαλτέζου υπερέβησαν σε αριθμό τις εξήντα (60). Διοργανώθηκαν είκοσι διεθνή συνέδρια και συμμετείχαν με ανακοινώσεις σʼ αυτά περισσότεροι από 500 ερευνητές Έλληνες και ξένοι. Σχέσεις του Ινστιτούτου με άλλα ιδρύματα: στη Βενετία και Ιταλία, ιδρύματα στην Ελλάδα, ιδρύματα στο εξωτερικό, εκτός Ιταλίας (βλ. αναλυτικά σ. 42-44 του βιβλίου).
Στο Δεύτερο μέρος: «Ένα ίδρυμα με προβλήματα», αναφέρεται αναλυτικά στα προβλήματα που δεν έχουν σχέση με την επιστημονική του υπόσταση, ωστόσο δυσχεραίνουν τη λειτουργία του (σ.69-104): Το ίδρυμα τελεί υπό την Εποπτεία της Ακαδημίας Αθηνών. Ανήκει στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εξωτερικών (Τμήμα Μορφωτικών Υποθέσεων), με συναρμοδιότητα του Υπουργείου Παιδείας. Αναφέρεται στον θεσμό των υποτρόφων και στην ανάγκη να ρυθμιστεί με νομοθετική διάταξη η αναγνώρισή τους ως μεταπτυχιακών φοιτητών. Όσον αφορά, τη διαχείριση ακίνητης περιουσίας, και την ευθύνη της οικονομικής διαχείρισης, που σύμφωνα με τον Οργανισμό του Ινστιτούτου φέρει η Διαχειριστική Επιτροπή (εκπρόσωπος πρέσβυ της Ρώμης (ο εκάστοτε πρόξενος στη Βενετία) και ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Βενετίας, και όχι μόνον ο Διευθυντής. Ο πολύτιμος μνημειακός πλούτος απαιτεί συνεχή πολυδάπανη συντήρηση, λόγω των κλιματολογικών συνθηκών. Ο επιστημονικός διευθυντής καλείται να εφαρμόζει την ιταλική νομοθεσία, που διέπει το καθεστώς ενοικίασης κ. α. Τονίζεται ως επιβεβλημένη η εξεύρεση λύσης που θα απαλλάξει τον διευθυντή από το βάρος της διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας για να αφοσιωθεί απερίσπαστος στο επιστημονικό του έργο. Ακολουθούν οι σελίδες που αναφέρονται στην πρώτη δίωξη Μ. Ι. Μανούσακα (σ. 105-113) και τη δεύτερη δίωξη στο πρόσωπό της (βλ. σ. 114-166).
Τέλος, εστιάζοντας στη δίωξη των δύο περιόδων, η Χρύσα Μαλτέζου γράφει (σ. 171- 172): «Η μέθοδος που ακολουθήθηκε στη δίωξή μου παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με αυτήν που ακολουθήθηκε στην περίπτωση του Μανούσακα: α) υποκινητής και πρωταγωνιστής των δύο διώξεων είναι το ίδιο πρόσωπο, ο τότε πρόξενος της Βενετίας και νυν συνταξιούχος πρέσβυς. β) διαδίδονται συστηματικά ειδήσεις για δήθεν διαχειριστικές ανωμαλίες. γ) διοχετεύονται στον τύπο κακόβουλες πληροφορίες σχετικές με τη διαχείριση (εφημ. Καλάμι στην περίπτωση Μανούσακα- εφημ. Έθνος και Παρασκήνιο στην περίπτωσή μου). δ) διενεργούνται διαχειριστικοί έλεγχοι (από μη νομοποιημένο πρόσωπο στην περίπτωση Μανούσακα – εν αγνοία της Εποπτικής Επιτροπής του συναρμόδιου Υπουργείου Παιδείας και της Ακαδημίας στην περίπτωσή μου). ε) απολύεται προσωπικό (ο Μεσσήνης τότε και η βιβλιοθηκάριος Δέσποινα Βλάσση τώρα). στ) κλιμακώνεται η πολεμική μετά την αποχώρηση των δύο διευθυντών. ζ) οι διευθυντές οδηγούνται στον Εισαγγελέα.».
Επιμύθιο: Η καθηγήτρια Χρύσα Μαλτέζου, συνέγραψε, αυτοδικαίως και με παρρησία, αυτοσεβασμό και αξιοπρέπεια το «Χρονικό» της δικής της Βενετίας και «της δίωξης» του Ινστιτούτου στο πρόσωπό της (δεύτερη δίωξη: βλ. σ. 114-166) και τρίτη δίωξη:σ. 167-174). Ως αδιάφθορος άνθρωπος και ως μια ευπατρίδης πρέσβειρα του Ελληνισμού στην Ευρώπη, τέως Διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας και νυν Ακαδημαϊκός. Η έκδοση εξυπηρέτησε έναν σκοπό: «τον συνοπτικό απολογισμό των πεπραγμένων της θητείας της, φανερώνοντας την αλήθεια του έργου της. Ως απάντηση στις θέσεις του υπουργείου, για δήθεν έλλειψη εξωστρέφειας του ιδρύματος, για επιστημονική αδράνεια, για κακοδιαχείριση και για δυσλειτουργίες…».
Η Χρύσα Μαλτέζου ανήκει στους κορυφαίους του πνεύματος, ανιδιοτελείς ακαδημαϊκούς δασκάλους, που εκπληρώνουν την αποστολή τους, κατά καθήκον, με αφοσίωση και αυταπάρνηση, ως αληθινοί θεράποντες της επιστήμης. Σε περιόδους κρίσεων, οι ίδιοι και τα έργα τους είναι σηματωροί για τις νέες γενιές. Αποτελούν αστείρευτες δεξαμενές δύναμης. Ως πολύτιμοι λίθοι, κι όταν σπιλώνονται, λάμπουν καθαρά στο φως, πιο δυνατά στο σκοτάδι... Ως αδιάφθοροι άνθρωποι δημιουργούν αδιάφθορα έργα. Δεν τσαλακώνονται. Δεν χρήζουν Απολογίας! Γιατί, οι ίδιοι και τα έργα τους διαθέτουν ωραία ψύχα και άφθαρτο κέλυφος, για νʼ ανοίγουν, όπως τα πετραμύγδαλα, στα δάχτυλα μοναχά των επαϊόντων!
Βιογραφικό και έργο της συγγραφέως- ακαδημαϊκού Χρύσας Μαλτέζου (βλ. αναλυτικά: www.academyofathens.gr & www.theatre.uoa.gr/didaktiko-dynamiko/omotimoi-kathghtes/ xrysa-maltezoy .html).
Σταδιοδρομία και έργο (συνοπτικά):
Η Χρύσα Μαλτέζου είναι τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών (από το 2012) και Επόπτρια του Κέντρου Ερεύνης του Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού της Ακαδημίας, Ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.
(1969-1979): Διετέλεσε Ερευνήτρια του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
(1980- 1994): Διευθύντρια του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Έχει πραγματοποιήσει με την ιδιότητα αυτή, ερευνητικές αποστολές σε αρχεία της Ιταλίας, στα αρχεία της Μονής Αγίου Ιωάννου Θεολόγου της Πάτμου, της Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, της Κέρκυρας, των Κυθήρων. Ξεχωριστά, για τη συμβολή της στη διάσωση και επιστημονική εκμετάλλευση τoυ Ιστορικού Αρχείου των Κυθήρων, το 1982 τιμήθηκε με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Επίσης, πραγματοποίησε αποστολές στα αρχεία των πατριαρχείων Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων.
(1977-1994): Καθηγήτρια Μεσαιωνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, διδάσκοντας Βυζαντινή Ιστορία και Ιστορία της λατινοκρατίας στον ελληνικό χώρο.
(1995-1998): Καθηγήτρια Ιστορίας της περιόδου της βενετοκρατίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
(1998-2012): Διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας.
Συγγραφικό έργο:
Έχει συγγράψει περισσότερες από 150 μελέτες που αφορούν την Ιστορία των Ελλήνων στη διάρκεια της λατινοκρατίας, διερευνώντας ποικίλες όψεις των σχέσεων Δύσης και μεταβυζαντινού ελληνισμού. Στο σύνολο της Αναγραφής τους, τα δημοσιεύματά της, στο διάστημα πενήντα περίπου χρόνων (1967- 2013), φθάνουν τον αριθμό 364, (βλ. Κ. Γ. Τσικνάκης, «Αναγραφή δημοσιευμάτων Χρύσας Α. Μαλτέζου», στον τόμο Γαληνοτάτη. Τιμή στη Χρύσα Μαλτέζου, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα Θεατρικών Σπουδών και Μουσείο Μπενάκη, επιμ. Γωγώ κ. Βαρζελιώτη- Κ. Γ. Τσικνάκης, Αθήνα 2013, σσ.31- 87).
Ενδεικτικοί τίτλοι αυτοτελών βιβλίων:
1) Ο θεσμός του εν Κωνσταντινουπόλει Βενετού βαΐλου (1268 - 1453), Αθήνα 1970.
2) Η Κρήτη στη διάρκεια της περιόδου της βενετοκρατίας (1211 - 1669), Κρήτη 1988.
3) Βενετική παρουσία στα Κύθηρα, Αθήνα 1991.
4) Όψεις της ιστορίας του βενετοκρατούμενου Ελληνισμού, επιστημονική διεύθυνση, Αθήνα 1993.
5) Η Βενετία των Ελλήνων, Αθήνα 1999.
6) Χαρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας, Βενετία 2000.
7) ire debeas in rettorem Caneae. Η εντολή του δόγη Βενετίας προς τον ρέκτορα Χανίων 1589, Βενετία 2002.
8)Bisanzio, Venezia e il mondo franco-greco (ΧΙΙΙ-XV secolo). Atti del Colloquio Internazionale organizzato nel centenario della nascita di Raymond-Joseph Loenertz o.p., Venezia, 1-2 dicembre 2000, a cura di Chryssa Maltezou-P.Schreiner, Βενετία 2002.
9) «Stradioti»: Οι προστάτες των συνόρων, Αθήνα 2003.
10) Άννα Παλαιολογίνα Νοταρά. Μια τραγική μορφή ανάμεσα στον βυζαντινό και τον νέο ελληνικό κόσμο, Βενετία 2004.
11) Venezia e le isole ionie (Relazioni presentate al convegno di studio svoltosi a Corfù, il 26-27 settembre 2002), a cura di Chryssa Maltezou e G. Ortalli,Βενετία 2005.
12) Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας. Πενήντα χρόνια επιστημονικής διαδρομής 1955-2005, Αθήνα 2005.
13) Oδηγός του Aρχείου, Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας, Βενετία 2008.
14) Τα Κύθηρα τον καιρό που κυριαρχούσαν οι Βενετοί, Βενετία 2008.
1. «Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες• /τούτες τις πέτρες τις εσήκωσα όσο βάσταξα/ τούτες τις πέτρες τις αγάπησα όσο βάσταξα/ τούτες τις πέτρες, τη μοίρα μου.» , Γ. Σεφέρης, “Μυκήνες”.
*Η Μαρία Γ. Πατραμάνη είναι διδάκτωρ. Ιστορίας Παν/μίου Κρήτης, πρώην υπότροφος του Ελληνικού Ινστιτούτου Βενετίας, φιλόλογος καθηγήτρια στο Γενικό Λύκειο Γαζίου

