Της Λίλιαν Δαφερμάκη

Τα όσα διαδραματίστηκαν στο πλαίσιο της τελετής εγκαινίων του Κούλε την περασμένη Παρασκευή δεν απομακρύνουν με κανένα τρόπο το Δήμο Ηρακλείου από το σχεδιασμό του για την ενίσχυση, ανάδειξη και αξιοποίηση των ενετικών τειχών. Έτσι παρά το γεγονός ότι υπάρχει ένα βαρύ κλίμα δυσαρέσκειας σε σχέση με τη στάση της τοπικής Αρχαιολογίας, καθώς σύμφωνα με τη δημοτική αρχή αντιμετώπισε με τρόπο εχθρικό και μάλιστα εκ προθέσεως το Δήμο Ηρακλείου ως θεσμό (και χωρίς να δώσει επίσημες εξηγήσεις για τη στάση αυτή), η πλευρά της Λότζια ανοίγει το βηματισμό της για να μπουν σε τροχιά υλοποίησης οι πρώτες παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν τη σχέση των Ηρακλειωτών με τα τείχη. Αυτό ασφαλώς, όπως τονίζουν παράγοντες της Λότζια, δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως στάση ανοχής στον αδιαπραγμάτευτο σεβασμό που θα πρέπει να εκφράζεται στο θεσμό του Δήμου και του δημάρχου προσωπικά. Όμως, παράλληλα σημειώνουν ότι θα ήταν απολύτως ανακόλουθο στις αρχές και τις αντιλήψεις της δημοτικής αρχής να αντιμετωπιστεί μέσα από μια μικροπολιτική αντίληψη ένα οραματικό έργο για την πόλη και την ιστορία της. Μάλιστα, αυτό το οποίο σημειώνουν στελέχη της δημοτικής αρχής είναι ότι ενώ ο Δήμος Ηρακλείου είχε εξαιρετικές ευκαιρίες να αποδράσει των ευθυνών του και να δείχνει με το δάκτυλο το υπουργείο Πολιτισμού σε κάθε διαμαρτυρία πολιτών για την εγκατάλειψη του μνημείου, δεν το έκανε, ακριβώς επειδή το ενδιαφέρον του για το μεγαλύτερο οχυρωματικό έργο της Μεσογείου είναι πραγματικό και ουσιαστικό. Για το λόγο αυτό τονίζουν στελέχη της Λότζια στην «Π», ο Δήμος για πρώτη φορά παρουσίασε ένα συγκροτημένο σχέδιο διαχείρισης των τειχών, κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει ξαναγίνει, και αποτελεί αδιάψευστο μάρτυρα της πολιτικής βούλησης για την ανάδειξη και αξιοποίηση του μνημείου σαν ζωντανό κύτταρο της πόλης. Στο πλαίσιο αυτό επιταχύνονται οι διαδικασίες για την ολοκλήρωση της μελέτης που θα καλύψει όλο το ευθύγραμμο τμήμα του μνημείου από το ύψος της πύλης του Αγίου Ανδρέα στην παραλιακή μέχρι το ύψος της Βίγλας. Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει πλήρως υιοθετηθεί από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο που συμφώνησε με την πρόταση του Δήμου αναφορικά με την δημιουργία ενός δικτύου πεζόδρομων, ποδηλατόδρομων, φυτεύσεων φωτισμού και σήμανσης που είναι αναγκαία προϋπόθεση προκειμένου να ενισχυθεί η επισκεψιμότητα του μνημείου, το οποίο θα πρέπει να είναι προσβάσιμο από τα ΑμΕΑ. Τη σχετική μελέτη ετοιμάζει ήδη η αρμόδια υπηρεσία του Δήμου Ηρακλείου, ενώ ιεραρχικά τα επόμενα βήματα της Λότζια στην κατεύθυνση της αποκατάστασης και αξιοποίησης του μνημείου είναι η ανάδειξη των πυλών. Πιο συγκεκριμένα δρομολογείται η αξιοποίηση της πύλης του Παντοκράτορα στην οποία σχεδιάζεται η εγκατάσταση μιας έκθεσης για την πόλη την οχυρωματική αρχιτεκτονική της και την ανάδειξη των μνημείων της. Παράλληλα η πύλη στη στοά Μακάσι θα λειτουργήσει ως Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και στο εσωτερικό της θα εκτεθούν όλα τα σπουδαία κειμήλια που έχει στη διάθεση του ο Δήμος Ηρακλείου. Ακόμα θα αξιοποιηθεί και η πύλη της Βηθλεέμ, στο εσωτερικό της οποίας θα διαμορφωθεί ένας χώρος αφιερωμένος στη ζωή και το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.

Το ερώτημα βέβαια που ανακύπτει αβίαστα σχετικά με τον όλο σχεδιασμό του Δήμου, είναι πώς θα προχωρήσουν όλες αυτές οι παρεμβάσεις τη στιγμή που δεν έχει υπογραφεί η νέα σύμβαση παραχώρησης των τειχών ανάμεσα στη Λότζια και το υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο μπορεί να ενέκρινε το μάστερ πλαν των τειχών στο σύνολο του, αλλά με τρεις μεγάλες κόκκινες γραμμές (βάζοντας βέτο για την παραμονή αθλητικών σωματείων στα ενετικά τείχη, ζητώντας την κατεδάφιση της Βίγλας και τη μη επαναλειτουργία των δημοτικών πάρκινγκ).

Ωστόσο, η πλευρά του Δήμου θεωρεί ότι μέχρι την τελική υπογραφή του μάστερ πλαν μπορούν να προχωρήσουν μια σειρά έργων και παρεμβάσεων στο μνημείο, μέσα από μικρές προγραμματικές συμβάσεις που θα συνυπογράψουν οι δύο πλευρές. Η διαδικασία αυτή μάλιστα κρίνεται ως επιβεβλημένη, λόγω της πίεσης που υφίσταται ο Δήμος Ηρακλείου στο πλαίσιο της αξιοποίησης του προγράμματος βιώσιμης αστικής ανάπτυξης, το οποίο εκτιμάται ότι θα συμβάλλει καθοριστικά στην υλοποίηση μεγάλων παρεμβάσεων στην πόλη.

Σε κάθε περίπτωση είναι φανερό ότι η συνολική αξιοποίηση του μνημείου δεν μπορεί να προχωρήσει μέσα από επιμέρους προγραμματικές συμβάσεις, και αργά ή γρήγορα θα πρέπει να υπογραφεί η σύμβαση παραχώρησης των ενετικών τειχών. Αναμένεται με ενδιαφέρον το τελικό κείμενο που τελικά θα διαμορφωθεί, ώστε να συνυπογράψουν οι δύο πλευρές και ο τρόπος που θα καλυφθούν τα τρία σημεία στα οποία οι απόψεις τους αποκλίνουν. Αυτό πάντως το οποίο διαφαίνεται από την πλευρά του Δήμου είναι ότι δεν είναι διατεθειμένος να αναλάβει πρωτοβουλίες που ενδεχομένως θα επιχειρηθεί να του χρεωθούν για ζητήματα τα οποία παρεκκλίνουν από τις διατυπωμένες θέσεις στο μάστερ πλαν που κατέθεσε στο υπουργείο Πολιτισμού.