Της Λίλιαν Δαφερμάκη

Το φιλί της ζωής σε μια περιοχή που δέχτηκε τη βίαιη πολεοδόμηση τις προηγούμενες δεκαετίες, τα παράνομα μπαζώματα και τη μετατροπή της σε χωματερή, επιχειρεί τώρα ο Δήμος Ηρακλείου σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Πρόκειται για μια παρέμβαση με στόχο την ανάνηψη του φυσικού οικοσυστήματος της περιοχής που αναπτύσσεται μεταξύ Παγκρητίου Σταδίου και του Ξηροπόταμου. Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζεται η δημιουργία ενός υδροβιότοπου, που αναμένεται να πολλαπλασιάσει το φυσικό πλούτο της περιοχής, να αξιοποιηθεί ως χώρος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ενώ θα λειτουργήσει συνδυαστικά και με τη λειτουργία του Παγκρητίου Σταδίου ως χώρος ήπιας άθλησης και περιπάτου. Στην κατεύθυνση αυτή έχουν ήδη συμφωνήσει τα βήματα που θα ακολουθήσουν ο Δήμος Ηρακλείου και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας ενώ όπως εκτιμάται οι εργασίες για τη διαμόρφωση του χώρου πρόκειται να ξεκινήσουν στις αρχές της επόμενης χρονιάς.

Το θέμα από τη πλευρά του Δήμου διαχειρίζεται ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας και πρασίνου Χάρης Μαμουλάκης, ενώ από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας ο διευθυντής κ. Μωυσής Μυλωνάς και ο βιολόγος, ορνιθολόγος του ΜΦΙΚ Μιχάλης Δρετάκης. Όπως περιγράφει ο κ. Χάρης Μαμουλάκης στην “Π” ουσιαστικά το εγχείρημα αυτό έρχεται να αποκαταστήσει μια μακροχρόνια επιβάρυνση που δέχτηκε η περιοχή, από τη δεκαετία του ΄50 και του ΄60 λόγω της βίαιης αστικοποίησης που είχε ως αποτέλεσμα να αλλοιωθεί το φυσικό περιβάλλον μιας ευρεύτερης έκτασης που αποτελούσε την απόληξη τεσσάτων ποταμών και συγκεκριμένα του Γαζανού, του Ξηροποτάμου, του Αλμυρού και του Γιόφυρου. Ο ίδιος εξηγεί ότι η παρέμβαση αυτή ουσιαστικά αποτελεί συνέχεια της προσπάθειας ανάπλασης του παραλιακού μετώπου, μετά και τις παρεμβάσεις στην περιοχή του Καράβολα. “Το εγχείρημα σχεδιάζεται με την πολύτιμη συνεργασία του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας, με το οποίο δρομολογούμε τη δημιουργία ενός μοναδικού υδροβιότοπου, δίπλα ακριβώς από το Παγκρήτιο Στάδιο, δίπλα στην πόλη μας! Ενός ιδιαίτερου χώρου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και δραστηριοτήτων ποικίλων μορφών για μικρούς και μεγάλους, σε μια περιοχή που παρέμενε μέχρι σήμερα αναξιοποίητη, η οποία όμως είναι και το ιδανικό σημείο για την υλοποίηση αυτής της παρέμβασης, που έχει έντονα περιβαλλοντικά, αλλά και πολύπλευρα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά. Παράλληλα, οι συνεργασίες της δημοτικής αρχής με το διεθνώς καταξιωμένο Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Μ.Φ.Ι.Κ., έναν κορυφαίο και απόλυτα εξειδικευμένο επιστημονικό φορέα, εξασφαλίζουν την επιτυχία του όλου εγχειρήματος. Είμαι βέβαιος ότι αυτός ο υδροβιότοπος θα αποτελέσει πόλο έλξης για τους Ηρακλειώτες – και όχι μόνο!”. Η περιοχή που έχει επιλεγεί για τη δημιουργία του υδροβιότοπου παρά το γεγονός ότι βρίσκεται μια ανάσα από την πόλη, σήμερα δεν έχει ιδιαίτερη επισκεψιμότητα, ακριβώς λόγω της μακροχρόνιας εγκατάλειψής της αλλά και της αλλοίωσης που έχει υποστεί το φυσικό περιβάλλον. Έτσι η παρέμβαση αυτή έρχεται να αναδείξει και να ενισχύσει το φυσικό πλεονέκτημα μιας σημαντικής περιοχής του βόρειου παραλιακού μετώπου.

Σύμφωνα με τον βιολόγο και ορνιθολόγο του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Μιχάλη Δρετάκη, “η περιοχή αυτή είναι η μοναδική στο παράκτιο μέτωπο που έχει σε σχετικά καλό βαθμό διατηρήσει φυσικούς σχηματισμούς παραλίας με αμμοθίνες, με πρωτογενή βλάστηση παραλίας αλλά και δευτερεύουσες αναπτύξεις, με υγρές κοιλότητες μεταξύ των θινών και υγροτοπική βλάστηση (με νερό ή και χωρίς νερό στην επιφάνεια). Επίσης εκεί φωλιάζουν ή κάθονται να ξεκουραστούν κατά τη μετανάστευση πολλά είδη πουλιών, κάποια από αυτά σπάνια και προστατευόμενα, που όμως διαφεύγουν της προσοχής μας. Η περιοχή είναι επιπλέον σημαντική για την ανάσχεση πλημμυρικών φαινομένων και για αυτό πρέπει να παραμείνει χωρίς δόμηση και τυπική αστική ανάπτυξη. Δεδομένου του χαρακτήρα της περιοχής θεωρούμε ότι η ζώνη αυτή προσφέρει μια πολύ καλή ευκαιρία για δημιουργία μιας όασης φυσικού παράκτιου οικοσυστήματος με παράλληλες δραστηριότητες ανάδειξής του και βελτίωσης του οικοσυστήματος του. Δραστηριότητες όπως η περιβαλλοντική εκπαίδευση, η παρατήρηση πουλιών, η ήπια δραστηριότητα με περίπατο και αθλητισμό προσφέρονται με ιδανικό τρόπο αρκεί να γίνει ένα καλό σχέδιο διαχείρισης της. Σε συσχέτιση με το Παγκρήτιο Στάδιο και την εκβολή του Γιόφυρου η όλη περιοχή θα πρέπει να εξεταστεί με διαφορετικό πρίσμα.

Στο πλαίσιο αυτό, μπορεί να προχωρήσει η αναμόρφωση της έκτασης μεταξύ Παγκρητίου Σταδίου και Ξηροπόταμου, με την κατασκευή μιας λίμνης η έκταση της οποίας θα αναπτύσσεται σε περίπου 1,2 στρέμματα με φυσική νησίδα στο κέντρο και περιφερειακές εσοχές καθώς και κανάλι αποστράγγισης. Προβλέπεται ακόμα η αναμόρφωση των φυσικών αμμοθινών. Στην περιοχή θα πρέπει να γίνουν φυτεύσεις, δύο διαδρομές εκπαιδευτικές, για φυτά και πουλιά. Επίσης θα κατασκευαστεί ένα περίπτερο ενημέρωσης και ένα παρατηρητήριο πουλιών Όλα αυτά θα διαμορφωθούν αφού πρώτα δρομολογηθούν οι εργασίες καθαρισμού από μπάζα, απομάκρυνση ανεπιθύμητων ειδών φυτών (ξενικά είδη, επεκτατικά), μικρές επεμβάσεις διαμόρφωσης”.

Τα οφέλη του υδροβιότοπου

Όπως είναι γνωστό, οι υδιοβιότοποι είναι πάρα πολύ σημαντικοί όχι μόνο για το περιβάλλον αλλά και για τις τοπικές κοινωνίες και οικονομίες καθώς συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό ειδών… Θεωρούνται «τράπεζες γενετικού υλικού» επειδή εκεί απαντάται μεγάλο ποσοστό του φυσικού πλούτου γεγονός που συμβάλλει καθοριστικά στην αύξηση της βιοποικιλότητας γενικότερα.

Έχουν μεγάλη συμβολή στον καθαρισμό των νερών, προστατεύουν από ακραία καιρικά φαινόμενα, δεσμεύουν στα φυτά και στα ιζήματα διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα (αέριο που συμβάλλει στην αλλαγή του κλίματος), ρυθμίζουν τη θερμοκρασία, διατηρώντας τις διακυμάνσεις (ημερήσιες, εποχικές, ετήσιες) της θερμοκρασίας σε πιο ήπιο επίπεδο. Ακόμα μετατρέπουν την ηλιακή ακτινοβολία, το διοξείδιο του άνθρακα και διάφορα στοιχεία σε οργανική ύλη και θρεπτικά υλικά που στηρίζουν τις τροφικές αλυσίδες. Παράλληλα προσφέρονται για επιστημονική έρευνα, οικο-τουρισμό, ξεναγήσεις, επισκέψεις εκπαιδευτικού χαρακτήρα, παρατηρήσεις πουλιών.