Το βραβείο «Ν. Καζαντζάκης» απονεμήθηκε για πρώτη φορά το 1977 και εμπνευστής του ήταν ο επί πολλά έτη δήμαρχος Ηρακλείου Μανόλης Καρέλλης. Στο πέρασμα των χρόνων το βραβείο έλαβαν σημαντικές προσωπικότητες, όπως οι: Γιώργης Μανουσάκης, Χριστόφορος Λιοντάκης (ποιητές), Νίκος Παναγιωτάκης, Γρηγόρης Σηφάκης, Θεοχάρης Δετοράκης, Μ. Ζ. Κοπιδάκης (φιλόλογοι), Νίκος Μαμαγκάκης, Γιάννης Μαρκόπουλος, Χρήστος Λεοντής, Γιώργος Κουρουπός (συνθέτες), Γιάννης Μιγάδης, Λευτέρης Κανακάκης (ζωγράφοι), Νίκος Γιανναδάκης (έφορος της Βικελαίας Βιβλιοθήκης), Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα (διευθύντρια Εθνικής Πινακοθήκης), κ. ά. Σήμερα ο Δήμος Ηρακλείου επαναφέρει το βραβείο «Ν. Καζαντζάκης» με την απονομή του ανά διετία. Το βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης» αποτελείται από πέντε θεματικούς κύκλους: ο πρώτος για τα γράμματα, ο δεύτερος για τις καλές τέχνες, ο τρίτος για την δημιουργική μουσική, ο τέταρτος για τις ανθρωπιστικές επιστήμες και ο πέμπτος για μελέτες αναφερόμενες στο έργο και τη ζωή

του Νίκου Καζαντζάκη.