Της Λίλιαν Δαφερμάκη

Τη Μεγαλοβδομάδα όπως όλα δείχνουν πρόκειται να συζητηθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, η μελέτη του Δήμου Ηρακλείου για τη διαχείριση και την αξιοποίηση των ενετικών τειχών -το περίφημο master plan. Στο μεταξύ η πρόταση του Δήμου Ηρακλείου για την επαναφορά της λειτουργίας των πάργκινγκ περιμετρικά των ενετικών τειχών έχει πυροδοτήσει την εντονότατη αντίδραση του σωματείου ιδιωτικών πάρκινγκ Ηρακλείου, το οποίο έστειλε εξώδικο με το οποίο βάζει βέτο στο αίτημα αυτό και προειδοποιεί ότι θα στραφεί κατά παντός υπευθύνου σε περίπτωση που δεν απορριφθεί. Ο σύλλογος στο εξώδικο του ξεκαθαρίζει ότι είναι αδύνατο να υιοθετηθεί το αίτημα του Δήμου Ηρακλείου για την επαναλειτουργία των πάρκινγκ περιμετρικά των ενετικών τειχών, χωρίς να παραβιαστούν κατάφωρα οι επιταγές που διασφαλίζουν την προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και το Σύνταγμα. Παράλληλα σημειώνει ότι ο σχεδιασμός του Δήμου Ηρακλείου για την αξιοποίηση των ενετικών τειχών με χρήσεις που είναι συμβατές με τον ιστορικό χαρακτήρα του μνημείου δεν συνάδουν με κανένα τρόπο με την επαναλειτουργία των πάρκινγκ καθώς πρόκειται για μια δραστηριότητα η οποία έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με κάθε σχεδιασμό ανάδειξης του μεγαλύτερου οχυρωματικού έργου της Μεσογείου. Συγκεκριμένα όπως υποστηρίζει ο σύλλογος στο εξώδικο του, η επαναλειτουργία των πάρκινγκ περιμετρικά των τειχών, εκτός από το γεγονός ότι παραβιάζει το Σύνταγμα και τη νομοθεσία περί προστασίας των αρχαιολογικών χώρων, προσκρούει και στη Σύμβαση της Γρανάδας, που υπογράφτηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης και αφορά στην προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ευρώπης.

Ο Δήμος Ηρακλείου ωστόσο από την πλευρά του δεν φαίνεται διατεθειμένος να κάνει πίσω, αφού η πρόταση που έχει δομήσει για την αξιοποίηση των ενετικών τειχών, συνδέεται και με μια πολιτική εισπραξιμότητας με την προοπτική ότι τα χρήματα που θα συγκεντρώνει θα επενδύονται επάνω στο μνημείο. Το σχέδιο αυτό είχε αναλυθεί και στον ίδιο τον υπουργό Πολιτισμού κ. Μπαλτά από τη δημοτική αρχή, στον οποίο είχε εξηγήσει ότι προτείνει τη θεσμοθέτηση ενός φορέα διαχείρισης του μνημείου των ενετικών τειχών με διαχειριστή το Δήμο Ηρακλείου. Δια μέσου του φορέα αυτού θα δρομολογούνται συνδυαστικά πολιτιστικές αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, οι οποίες όμως θα έχουν και εισπρακτικό χαρακτήρα και τα έσοδα αυτά θα επενδύονται ξανά στο μνημείο.

Ειδικότερα σύμφωνα με την πρόταση που πρόκειται να συζητήσει το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ο Δήμος Ηρακλείου εισηγείται τη συγκρότηση ενός φορέα μέσα από προγραμματική σύμβαση του υπουργείου Πολιτισμού με το Δήμο Ηρακλείου, ο οποίος θα έχει αυτοσκοπό “να αντιμετωπίζονται άμεσα και αποτελεσματικά όλα τα θέματα που αφορούν στο μνημείο (εργασίες συντήρησης από ειδικό εργατοτεχνικό προσωπικό, καθαριότητα, φύλαξη, έλεγχος χρήσεων κ.ά.) ώστε αφενός να εξασφαλίζεται η ασφάλεια των επισκεπτών και αφετέρου η διατήρηση του μνημείου κατά τον καλύτερο τρόπο για τις επόμενες γενιές. Οι πόροι για την εξασφάλιση της συντήρησης του μνημείου μπορούν να προέλθουν από τις χρήσεις από τις οποίες προκύπτουν έσοδα”.

Σε ό,τι αφορά στις προτεινόμενες χρήσεις του μνημείου προτείνονται μεταξύ άλλων:

•Η δημιουργία ιστορικού, αρχαιολογικού, περιηγητικού, φυσιολατρικού, αθλητικού αλλά και πολιτιστικού περιπάτου στην περίμετρο των τειχών με διαμόρφωση ειδικού μονοπατιού και σήμανση.

• Η δημιουργία περιπάτου και ποδηλατόδρομου εξωτερικά της τάφρου με ανεμπόδιστη θέα και εξασφάλιση της συνέχειας κατά το μέγιστο δυνατό, για την καλύτερη αντίληψη της ενότητας ενός τόσο μεγάλου και αξιόλογου έργου, όπως είναι ο οχυρωματικός περίβολος που περιβάλλει την πόλη

•Η δημιουργία ικανών χώρων στάσης – θέασης – ενημέρωσης σχετικά με το μνημείο και την πόλη, αναψυχής και φύλαξης σε επιλεγμένα σημεία επί του ενετικού περιβόλου και την τάφρο.

• Η δημιουργία ψηφιακών εφαρμογών για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πολίτη σε επιλεγμένα σημεία θέασης επί του ενετικού περιβόλου, όπως στον προμαχώνα Μαρτινέγκο και στον προμαχώνα Παντοκράτορα.

•Η καλύτερη διάταξη των αθλητικών χώρων και διατήρηση των κατασκευών εκείνων που δεν προσβάλλουν το μνημείο και τον περιβάλλοντα χώρο του.

• Η ανάδειξη και λειτουργική αξιοποίηση των χαμηλών πλατειών που μέχρι σήμερα δεν έχουν αναδειχθεί (χαμηλή πλατεία προμαχώνα Βιτούρι, ανατολική χαμηλή πλατεία προμαχώνα Ιησού, βόρεια χαμηλή πλατεία προμαχώνα Παντοκράτορα)

• Η φιλοξενία πολιτιστικών χρήσεων σε χώρους που ακόμη δεν έχουν αξιοποιηθεί (ενδεικτικά αναφέρουμε τη δημιουργία μόνιμης έκθεσης – μουσείου σχετικά με την ιστορία της πόλης στην πύλη Παντοκράτορα, δημιουργία υπαίθριας γλυπτοθήκης σε τμήμα της τάφρου του προμαχώνα Βηθλεέμ, Μουσείο Μάχης Κρήτης στο Μακάσι, Μουσείο για τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο στη χαμηλή πλ. του προμαχώνα Βηθλεέμ κ.ά., χαμηλή πλ. προμαχώνα Βιτούρι για πολιτιστικές εκδηλώσεις).

Προτείνεται επίσης:

•Η αναμόρφωση του «πάρκου Γεωργιάδη» σε πάρκο καλλιτεχνικής κηποτεχνίας παράλληλα με την οργάνωση ετήσιας έκθεσης με συμμετοχή κυρίως των δημοτών, η αξιοποίηση των υπόγειων υδάτων της Τάφρου,

• Ο ευπρεπισμός της φύτευσης στο σύνολο του μνημείου με τη σύνταξη ειδικής μελέτης που αφορά στις φυτοτεχνικές παρεμβάσεις.

Ακόμα προτείνονται δράσεις για την αγωγή, συνειδητοποίηση και εκπαίδευση των κατοίκων και κύρια της νεολαίας σε ζητήματα όπως: περιβαλλοντική συμπεριφορά, αντίληψη της ιστορικής συνέχειας, κ.α.

Όπως είναι γνωστό, τα ενετικά τείχη καταλαμβάνουν μια έκταση περίπου 350 στρεμ. και αποτελούνται από το χερσαίο και το θαλάσσιο τμήμα. Το πρώτο εκτείνεται σε μήκος στην εξωτερική του γραμμή, 4.630 μ. Το μήκος του παραλιακού τμήματος ανέρχεται στα 1.950 μ. Η τάφρος, η οποία έχει πλάτος 35- 60 μ., δεν είναι παντού εμφανώς διαχωρισμένη, ενώ διασπάται η συνέχειά της λόγω της ύπαρξης των οδικών αξόνων από και προς την παλαιά πόλη. Σήμερα η τάφρος φιλοξένει διάφορες χρήσεις όπως αναψυχή, παιδικές χαρές, αγροκήπιο, αθλητικές εγκαταστάσεις κ.α. Τα διασωζόμενα τμήματα της βασικής κατασκευής των ενετικών οχυρώσεων, μαζί με τα νεώτερα τμήματα που γεφυρώνουν τα ρήγματα, σήμερα παρέχουν τη δυνατότητα για ένα συνεχή περίπατο, σε ένα επίπεδο υψηλότερο από αυτό της πόλης, ο οποίος ξεκινώντας από το ενετικό λιμάνι και τον προμαχώνα της Σαμπιονάρα, στη συνέχεια αφού περάσει από τους προμαχώνες Βιτούρι, Ιησού, Μαρτινέγκο, Βηθλεέμ, Παντοκράτορα, καταλήγει δυτικά στον προμαχώνα του Αγ. Ανδρέα.