Το παρασκήνιο της συνωμοσίας κατά της ζωής του Ελευθερίου Βενιζέλου
Από τη δόξα των Σεβρών στο όνειδος της απόπειρας δολοφονίας του δημιουργού της
Μέρος 1ο
Η Τρίτη, 28 Ιουλίου 1920, υπήρξε μια από τις ευτυχέστερες ημέρες του Ελληνισμού και τις ενδοξότερες της Ελληνικής Ιστορίας. Στις Σέβρες, προάστιο των Παρισίων, οι νικητές του Αʼ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, υπέγραψαν την ομώνυμη Συνθήκη Ειρήνης με την ηττημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία, επιβάλλοντας σʼαυτήν τους όρους τους.
Εκ μέρους της Ελλάδας υπέγραψε τη Συνθήκη ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος.
Στην Αθήνα και τις άλλες μεγάλες ελληνικές πόλεις, αλλά και στα πιο απομακρυσμένα και φτωχά χωριά, η Συνθήκη των Σεβρών, που έκανε την Ελλάδα χώρα δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών, γινόταν δεκτή με δοξολογίες στους ναούς, κωδωνοκρουσίες, ομοβροντίες πυροβόλων, πυροβολισμούς χαράς και ενθουσιώδεις ομιλίες στα σημαιοστόλιστα σχολεία και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Η νέα Ελλάδα βρεχόταν, στο βορειοανατολικό τμήμα της, από τα νερά των Δαρδανελίων, της Προποντίδας και του Ευξείνου Πόντου, όπως επί Μεγάλου Αλεξάνδρου και Βυζαντίου, ενώ στην Κωνσταντινούπολη ελληνικά πολεμικά σκάφη, με επικεφαλής το θωρηκτό “Αβέρωφ” που ήταν αγκυροβολημένα απέναντι από την Άγια Σοφιά, έκαναν τους 365.000 Έλληνες κατοίκους της να αισθάνονται ότι πλησιάζει η άγια ημέρα της εκπλήρωσης του θρύλου που ήθελε την Πόλη να ξαναγίνεται ελληνική.
Η φοβερή είδηση
Δύο εικοσιτετράωρα μετά (την 30 Ιουλίου) κι ενώ ο δημιουργός της νέας, ισχυρής Ελλάδας και εκτελεστής της “εθνικής διαθήκης” των Αγωνιστών του ʽ21 για την πραγματοποίηση της Μεγάλης Ιδέας, Ελευθέριος Βενιζέλος, προσερχόταν στο “σιδηροδρομικό σταθμό Λυών” των Παρισίων για να επιβιβαστεί τρένου, προκειμένου να μεταβεί στη Μασσαλία, από όπου θα ταξίδευε με πλοίο για την Ελλάδα, υπήρξε στόχος δολοφονικής επίθεσης δύο Ελλήνων απότακτων αξιωματικών, τραυματισθείς ελαφρά.
Την επομένη, 31 Ιουλίου 1920, που η είδηση της απόπειρας δολοφονίας του Βενιζέλου έφθασε στην Αθήνα, αόριστη και συγκεχυμένη, λόγω της ανεπαρκούς λειτουργίας των μέσων επικοινωνίας της εποχής, πολλοί νόμιζαν ότι ο δημιουργός της Μεγάλης Ελλάδας είχε υποκύψει στο μοιραίο.
Ίσως μερικοί φανατικοί, συνεργάτες του Βενιζέλου, ενώ γνώριζαν την αλήθεια, διέδωσαν ψευδείς πληροφορίες για την τύχη του Εθνάρχη, ώστε να υποκινήσουν λαϊκές εκδηλώσεις κατά των πολιτικών αντιπάλων του, οι οποίες όμως ξέφυγαν του ελέγχου τους και κατέληξαν στη δολοφονία από παρακρατικούς, ενός σπουδαίου Έλληνα, διπλωμάτη, λογοτέχνη και πολιτικού, αντιπολιτευόμενου τον πρωθυπουργό, αλλά εκτιμώμενου απʼ αυτόν σε μεγάλο βαθμό. Του Ίωνα Δραγούμη.
Για τη δολοφονία του Δραγούμη, ο Βενιζέλος έστειλε συλλυπητήριο τηλεγράφημα στους γονείς του από το νοσοκομείο, στο Παρίσι, όπου νοσηλευόταν μετά την εναντίον του απόπειρα. Με το κείμενο του τηλεγραφήματός του, ο Βενιζέλος εξέφραζε τη βαθιά λύπη του για την απώλεια ενός ανθρώπου που αν ζούσε θα αποδεικνυόταν χρήσιμος για την πατρίδα στο μέλλον.
Η κατάρα του διχασμού, βενιζελικών και αντιβενιζελικών, που από το 1915 κατέτρωγε τα σωθικά της Ελλάδας, κατάφερε ένα ακόμη επώδυνο πλήγμα κατά των συμφερόντων της πατρίδας. Διότι ο θάνατος του Δραγούμη, υπήρξε μια από τις αιτίες που Βενιζέλος, παρά την πλειοψηφία του σε ψήφους, απώλεσε σε έδρες (λόγω του εκλογικού συστήματος), τις διεξαχθείσες μετά τρείς μήνες εκλογές, της 1ης Νοεμβρίου, με συνέπεια να έλθουν στην εξουσία οι αντίπαλοί του, να επαναφέρουν στο θρόνο τον Κωνσταντίνο, παρά τις προειδοποιήσεις των συμμάχων μας να μην το κάνουν και να στερηθεί έτσι η Ελλάδα της οικονομικής και στρατιωτικής (σε υλικό) βοήθειάς τους με συνέπεια να χάσει τον πόλεμο στην Μικρά Ασία, με όλα τα εξ αυτού τραγικά επακόλουθα: Του ξεριζωμού των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από τις προαιώνιες πατρογονικές εστίες τους και της μετατροπής τους σε πρόσφυγες στην κυρίως Ελλάδα και τα νησιά της.
Οι ηθικοί αυτουργοί
Η δολοφονική απόπειρα κατά του Βενιζέλου, στο Παρίσι, που αποτελεί το αντικείμενο του παρόντος άρθρου, οργανώθηκε από μια Επιτροπή, μέλη της οποίας ήταν εξέχοντες (!) Έλληνες της εποχής εκείνης.
Στο βιβλίο της, “Ελευθέριος Βενιζέλος” (επιμέλεια Π.Α. Ζάννας – εκδόσεις ΕΡΜΗΣ), η διαπρεπής λογοτέχνις και προσωπική φίλη του εθνάρχη, Πηνελόπη Δέλτα, χαρακτηρίζει την επιτροπή “σπείρα δολοφόνων” και υποστηρίζει ότι είχε επικεφαλής της τον πρίγκιπα Νικόλαο Γκλύξμπουργκ, αδελφό του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου ο οποίος ήταν εξόριστος στην Ελβετία, με όλη την οικογένειά του, από την οποία μόνο ο γιός του Αλέξανδρος είχε μείνει στην Ελλάδα και παρέμεινε στο θρόνο, ως αντικαταστάτης του, μετά από απόφαση του Βενιζέλου. (Η Πηνελόπη Δέλτα, κόρη του πάμπλουτου πολιτευόμενου Εμμανουήλ Μπενάκη είναι προγιαγιά του τέως πρωθυπουργού και αρχηγού της ΝΔ Αντώνη Σαμαρά).
Μέλη της “συμμορίας των δολοφόνων” υπήρχαν και στην Αθήνα, με αποστολή, πρώτον την ανεύρεση και προετοιμασία αυτών που θα εκτελούσαν τον Πρωθυπουργό και δεύτερον, την ταυτόχρονη σχεδόν με την επιχείρηση, δολοφονίας του Βενιζέλου στο Παρίσι, εκδήλωση στρατιωτικού πραξικοπήματος στην αθηναϊκή πρωτεύουσα, για την ανατροπή της κυβέρνησης των φιλελεύθερων και την κατάληψη της εξουσίας από τους αντιβενιζελικούς αντιπάλους της.
Τα ονόματά τους, αποκαλύπτει ο εκ Χανίων αείμνηστος δημοσιογράφος των Αθηνών και συγγραφέας Γιάννης Μανωλικάκης, στο πολύτιμο για τον πλούτο των πληροφοριών ογκώδες βιβλίο του “Ελευθέριος Βενιζέλος-Η άγνωστη ζωή του” (εκδόσεις ΓΝΩΣΗ, 1985).
Ο Γιάννης Μανωλικάκης, τον οποίο ο γράφων ενθυμείται ζωηρά, απολάμβανε μεγάλης εκτίμησης στον δημοσιογραφικό και πολιτικό κόσμο της εποχής του, για την εγκυρότητα της εργασίας του και την αφοσίωσή του στο δημοσιογραφικό καθήκον.
Ο Τσερέπης αποκαλύπτει
Στο πλαίσιο της ανεκτίμητης έρευνάς του για τη ζωή του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο Μανωλικάκης συνάντησε ένα εκ των δραστών της απόπειρας κατά της ζωής του Βενιζέλου στο Παρίσι. Τον απότακτο, το 1920, αξιωματικό του Ναυτικού, Απόστολο Τσερέπη, ο οποίος, το 1978, ηλικίας τότε 90 ετών, διέμενε στο κέντρο των Αθηνών, επί της οδού Κριεζώτου 3 (ο Τσερέπης, όπως αναφέρει ο Μανωλικάκης, απεβίωσε το 1980, σε ηλικία 92 ετών).
Με τον Τσερέπη, ο Μανωλικάκης είχε σειρά συναντήσεων, κατά τις οποίες ο επίδοξος δολοφόνος του Βενιζέλου διηγήθηκε, λεπτομερώς, τα της οργάνωσης του πραξικοπήματος στην Αθήνα, τα της επιλογής του, όπως και του Γεώργιου Κυριάκη, απότακτου υπολοχαγού του Μηχανικού, από την Κορινθία, για την επιχείρηση στο Παρίσι, τα της προετοιμασίας τους στη Γαλλική πρωτεύουσα, της σύλληψής τους μετά την αποτυχία της ενέργειάς τους και της δίκης τους στη Γαλλία.
Επίσης ο Τσερέπης αποκάλυψε στον Μανωλικάκη τα ονόματα των μελών της εν Αθήναις Επιτροπής. Επρόκειτο για τους πολιτικούς Νικόλαο Δημητρακόπουλο και Γεώργιο Ζωγράφο και τους στρατιωτικούς Γεώργιο Γαβαλιά, Θεόδωρο Σκυλακάκη και Επαμεινώνδα Καββαδία.
Τέως συνεργάτες του Βενιζέλου
Ο Νικόλαος Δημητρακόπουλος, εξέχων νομομαθής, υπήρξε ο πρώτος υπουργός Δικαιοσύνης του Ελευθερίου Βενιζέλου, το όνομα του οποίου είναι γραμμένο κάτω από το Σύνταγμα του 1911.
Το 1912 ο Δημητρακόπουλος διαφώνησε με την ακολουθούμενη τότε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο πολιτική επί του Κρητικού ζητήματος (της μη προβολής της ένωσης, προσωρινά, για λόγους τακτικής) αποχώρησε από την Κυβέρνηση και άρχισε να αντιπολιτεύεται τον Βενιζέλο, προσχωρήσας αργότερα στη φιλοβασιλική μερίδα των πολιτικών της εποχής.
Ο Δημητρακόπουλος, που στην περίοδο των βασιλικών κυβερνήσεων πήρε εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά την επέστρεψε στον Κωνσταντίνο, αποτυχών στην αποστολή του, πέθανε το Δεκέμβριο του 1921, ενάμιση χρόνο μετά την απόπειρα κατά της ζωής του Βενιζέλου στο Παρίσι, πάσχων από βαριά λοιμώδη νόσο, η οποία πιθανόν να προκάλεσε, στον εξ Αρκαδίας πολιτικό, ισχυρά ψυχολογικά προβλήματα και συναισθηματική αστάθεια. Ο Δημητρακόπουλος ήταν ο πρόεδρος του κλιμακίου της συνωμοτικής, εγκληματικής οργάνωσης, στην Αθήνα.
Συνεργάτης, αρχικά, του Ελευθερίου Βενιζέλου ήταν και ο μεγαλοκτηματίας και πολιτικός Γεώργιος Ζωγράφος (υπουργός εξωτερικών της κυβέρνησης Δ. Ράλλη το 1909). Ο Ζωγράφος διορίστηκε από τον Εθνάρχη γενικός διοικητής Βορείου Ηπείρου (Μάρτιος 1913) και ηγήθηκε μετά ένα περίπου χρόνο του αυτονομιστικού της κινήματος ως πρόεδρος της προσωρινής της Κυβέρνησης. Τότε ο Ζωγράφος διαφώνησε με την πολιτική του Ελευθερίου Βενιζέλου επί του Βορειοηπειρωτικού (μετάθεση της επίλυσής του για αργότερα, διότι αντιμετώπιζε απειλές των Μεγάλων Δυνάμεων κυρίως της Ιταλίας, να μην κατοχυρωθούν στην Ελλάδα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου) και προσχώρησε στο αντιβενιζέλικο στρατόπεδο.
Οι τρείς αξιωματικοί
Όσον αφορά τους τρείς αξιωματικούς, ήταν φιλοβασιλικών και αντιβενιζελικών φρονημάτων.
Επρόκειτο για τον Γεώργιο Γαβαλιά, ο οποίος το 1921 υπηρέτησε ως επιτελάρχης του πρίγκιπα Ανδρέα όταν αυτός διοικούσε το Β΄ Σώμα Στρατού στη Μικρά Ασία. Ο Ανδρέας, αδελφός του εξόριστου βασιλιά Κωνσταντίνου, είναι πατέρας του Φιλίππου, συζύγου της βασίλισσας της Μεγάλης Βρετανίας Ελισάβετ και παππούς του διαδόχου του βρετανικού θρόνου, πρίγκιπα Καρόλου.
Ο Θεόδωρος Σκυλακάκης, αξιωματικός και αυτός από τους σκληρούς της αντιβενιζελικής παράταξης, συνδεόταν από την εποχή εκείνη με τον Ιωάννη Μεταξά και έγινε υπουργός του επί των Εσωτερικών μετά την επιβολή της δικτατορίας το 1936.
Ο Επαμεινώντας Καββαδίας ήταν ο τρίτος αξιωματικός της επιτροπής που ανέλαβε την οργάνωση του πραξικοπήματος κατά της Κυβέρνησης Βενιζέλου. Ο Καββαδίας είχε στενές σχέσεις με τη βασιλική οικογένεια και συνωμοτούσε κατά της νόμιμης κυβέρνησης της χώρας από τις πρώτες ημέρες του διχασμού, το 1915. Γι΄αυτό και διώχτηκε από τον Βενιζέλο κατά την περίοδο 1917-1920.
Στον Βʼ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Καββαδίας, ναύαρχος πλέον, ηγήθηκε του Πολεμικού Ναυτικού και το 1947-1951 διετέλεσε υπασπιστής του βασιλιά Παύλου.
Οι στρατιωτικοί, μέλη της Επιτροπής, είχαν την ευθύνη της στρατιωτικής εκδήλωσης του πραξικοπήματος και οι πολιτικοί την πολιτική του εξέλιξη.
Κωνσταντίνος και Αλέξανδρος
Οι σχέσεις των μελών της Επιτροπής με τη βασιλική οικογένεια, σε συνδυασμό με την εμπλοκή από την Πηνελόπη Δέλτα του ονόματος του πρίγκιπα Νικολάου και με το ότι οι δαπάνες της δίκης, στο Παρίσι, των απότακτων δύο αξιωματικών, Τσερέπη και Κυριάκη, μετά την απόπειρα κατά του Βενιζέλου, καταβλήθηκαν από τον έχοντα μεγαλύτερη οικονομική άνεση αδελφό του Κωνσταντίνου, εξόριστο επίσης Πρίγκιπα Χριστόφορο, αποτελούν σοβαρή ένδειξη ότι τα νήματα της εγκληματικής ενέργειας τόσο στο Παρίσι, όσο και στην Αθήνα (πραξικόπημα) κατευθύνονταν από τον τόπο της εξορίας του εκθρονισθέντος βασιλιά, την Ελβετία.
Το γεγονός ότι μετά την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου δεν υπήρξε δήλωση αποδοκιμασίας της εγκληματικής ενέργειας από τον εξόριστο βασιλιά ή από κύκλους του, εκθέτει τον Κωνσταντίνο και προσθέτει άλλη μια σοβαρή ένδειξη, ακόμη και για γνώση και έγκριση ίσως των παράλογων σχεδίων εκ μέρους του.
Αντίθετα, ο γιος του Κωνσταντίνου, βασιλιάς Αλέξανδρος, μόλις πληροφορήθηκε την απόπειρα κατά της ζωής του πρωθυπουργού, απέστειλε προς αυτόν συγχαρητήριο τηλεγράφημα επί τη διασώσει του και πήγε στο Φάληρο για να τον υποδεχθεί προσωπικά, όταν επέστρεψε από τη Γαλλία, με τον “Αβέρωφ”, ελαφρώς τραυματίας, την 18η Αυγούστου του 1920.
Η ενέργεια αυτή του Αλέξανδρου (βασιλιάς να υποδέχεται πρωθυπουργό) αποτελούσε μεν παράβαση του πρωτοκόλλου, έδειχνε όμως τα συναισθήματα του νεαρού μονάρχη και την εκτίμησή του για το έργο του Ελευθερίου Βενιζέλου.
Αύριο η συνέχεια
*Ο Τίτος Ιωαν. Αθανασιάδης είναι δημοσιογράφος
